Niedowaga


Niedowagą określa się stan niedoboru masy ciała. Według raportu FAO około 1,4 mld osób cierpi z powodu otyłości. Natomiast ok. 900 mln z powodu głodu. Oba problemy są poważne, zagrażają życiu i zdrowiu oraz mogą dotyczyć osób w każdym wieku.

Objawy niedowagi

Zazwyczaj przyjmuje się, że o niedowadze można mówić gdy BMI spada poniżej 18,5 w przypadku osób dorosłych. W celu określenia prawidłowości masy ciała u dzieci wykorzystuje się siatki centylowe.

Przyczyny powstawania

Niedowaga - anoreksjaPrzyczyn powstawania niedowagi może być wiele. Zaliczyć można do nich poważne choroby, jak i niegroźne zaburzenia. Są to między innymi:

Zazwyczaj niedowaga związana jest ze spożywaniem zbyt małych ilości pokarmów co wynikać może z utraty chęci spożywania posiłków lub też z utrzymującym się przez długi czas zmniejszonym apetytem. Do powstawania niedowagi przyczyniać się może także zbyt mała podaż jakościowa pokarmów biorąc pod uwagę zapotrzebowanie organizmu. Stosowanie diet odchudzających lub też odżywianie się w niewłaściwy sposób, np. w biegu może skutkować niedostateczną podażą białka, witamin oraz składników mineralnych.

Niedowaga może być również skutkiem zmian chorobowych w obrębie przewodu pokarmowego. Żylaki przełyku czy przełyk Baretta mogą utrudniać przyjmowanie pokarmów. Z kolei upośledzenie działalności wydzielniczej trzustki może powodować kłopoty z trawieniem. Celiakia wpływa na zaburzenia we wchłanianiu składników pokarmowych, a wrzody żołądka czy dwunastnicy wpływają na apetyt i powodują ból podczas spożywania posiłków.

Stany fizjologiczne, między innymi ciąża, laktacja, okres wzrostu i dojrzewania, a także nadmierny wysiłek fizyczny czy stany patologiczne toczące się w organizmie (przewlekłe choroby zapalne czy choroby nowotworowe) zwiększają zapotrzebowanie energetyczne w wyniku czego może dochodzić do spożywania niedostatecznej ilości pokarmów.

Niedowaga często dotyczy osób z szybką przemianą materii, ludzi prowadzących stresujący oraz aktywny tryb życia. Często też dotyczy osób cierpiących na zaburzenia wchłaniania składników pokarmowych na skutek alergii lub też nietolerancji pokarmowej.

Anoreksja jest zaburzeniem psychicznym dotyczącym przede wszystkim nastolatek oraz młodych kobiet. Osoby cierpiące z powodu anoreksji liczą obsesyjnie kalorie oraz skład odżywczy pokarmów. Objawami tej choroby poza niedowagą są również: brak akceptacji swojego ciała, nadmierne jego obciążanie wysiłkiem fizycznym, nadmierne wypadanie włosów, odwodnienie organizmu, przesuszenie skóry i stałe osłabienie.

Jedną z przyczyn powstawania niedowagi może być również zespół jelita drażliwego. Jest to choroba przewlekła objawiająca się bólami brzucha oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień. Wśród przyczyn jej rozwoju wymienia się nadmierny rozrost flory bakteryjnej, zaburzenia funkcji motorycznej jelit, dietę ubogą w błonnik, a także zaburzenia psychiczne. Zespół jelita drażliwego objawiać się może wzdęciami, biegunkami lub też zaparciami, nudnościami, wymiotami, zgagą, przelewaniem w brzuchu, a także bólami brzucha nasilającymi się po spożyciu posiłku. Dodatkowo pojawić się może zmęczenie, częstomocz, zaburzenia miesiączkowania oraz bóle głowy. W trudniejszych przypadkach zespół jelita drażliwego może prowadzić do zmniejszenia masy ciała oraz do niedokrwistości.

Diagnostyka

Aby znaleźć przyczynę niedowagi konieczne jest w pierwszej kolejności określenie sposobu odżywiania. Uwagę należy zwrócić zarówno pod kontem ilościowym, czyli czy spożywane posiłki pokrywają zapotrzebowanie energetyczne danej osoby, a także pod względem jakościowym, czyli czy w diecie nie brakuje określonych składników pokarmowych –  białek, witamin lub nienasyconych kwasów tłuszczowych. Aby to zdiagnozować konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego wywiadu na temat sposobu żywienia, jednocześnie należy zwrócić również uwagę na towarzyszące chudnięciu inne objawy. Przede wszystkim te ze strony przewodu pokarmowego mogące sugerować zaburzenia wchłaniania, czyli biegunki, wymioty oraz bóle brzucha, a także na objawy ogólne, takie jak np. gorączka. Lekarz powinien zapytać o przebyte wcześniej choroby, szczególnie zakaźne, przewlekłe oraz psychiczne czy też o stosowane leki lub zmianę trybu życia – zwiększona aktywność fizyczna.

W badaniu przedmiotowym poza zmniejszoną masą ciała lekarz może zauważyć także inne objawy. Są to przede wszystkim:

  • obwisła i nieelastyczna skóra,
  • brak podskórnej tkanki tłuszczowej,
  • zanik mięśni,
  • oznaki hipo- lub też awitaminozy, takie jak parestezje, zapalenie rogówki oraz zajady w kącikach ust.

W diagnostyce przyczyn niedowagi pomocne są również podstawowe badania laboratoryjne. Dzięki badaniu moczu możliwe jest wykrycie ucieczki białka, aminokwasów oraz glukozy z moczem. A także wykrycie galaktozurii – ucieczki galaktozy z moczem oraz pentozurii – obecności w moczu cukrów z grupy pentoz, czyli rybozy, rybulozy, ksylozy i ksylulozy . Badając kał możliwe jest wykrycie nadmiernych ilości tłuszczu, ziaren skrobi czy niestrawionych włókien mięsnych, co może sugerować kłopoty z trawieniem oraz wchłanianiem pokarmów. Dzięki temu badaniu możliwe jest także wykrycie krwi w kale czy obecnych pasożytów z przewodu pokarmowego.

W przypadku nagłego, niespodziewanego spadku masy ciała, konieczna jest konsultacja z lekarzem lub innym specjalistą. Po przeprowadzeniu odpowiednich badanie możliwe będzie zdiagnozowanie przyczyny niedowagi oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Leczenie niedowagi

Gdy ilość dostarczanej razem z pożywieniem energii jest niższa niż ilość energii, która jest zużywana w ciągu doby przez organizm (między innymi na prace zawodową, wysiłek fizyczny, codzienne czynności czy podstawowe funkcje organizmu) to powstaje ujemny bilans energetyczny. Utrzymywanie przez dłuższy czas ujemnego bilansu energetycznego prowadzi do systematycznej utraty masy ciała, ponieważ organizm zmuszony jest do korzystania z rezerw. W związku z tym aby skuteczne walczyć z niedowagą, jak i nadwagą należy ustalić ile mniej więcej nasz organizm potrzebuje kalorii w ciągu dnia i podzielić je na pięć mniejszych posiłków. Dodatkowo przy niedowadze należy zwiększyć nieco ilość dostarczanych kalorii, a przy poważnej niedowadze spożywanych w ciągu dnia posiłków może być nawet 7.

Leczenie niedowagi opiera się przede wszystkim na zmianie diety. Powinna być ona bogata w witaminy i kaloryczna. Należy jednak wyeliminować z jadłospisu pokarmy uczulające i źle tolerowane. Alergeny pokarmowe mogą zostać określone za pomocą odpowiednich testów skórnych lub też swoistych przeciwciał we krwi. Pomocne jest również odniesienie alergenów wziewnych do pokarmowych. Przykładowo osoba uczulona na pyłki traw powinna wykluczyć gluten z diety, natomiast produkty mleczne wyklucza się w przypadku alergii na kurz.

Mimo że zazwyczaj w zależności od przyczyny powstania niedowagi zalecenia często są różne. To jednak istnieją pewne zasady dotyczące wszystkich osób z niedowagą. Wśród najważniejszych można wyróżnić:

  • eliminację nietolerowanych i uczulających produktów żywnościowych oraz żywności słodzonej cukrami prostymi,
  • wybieranie produktów o średnim oraz niskim indeksie glikemicznym,
  • unikanie fast foodów – dania takie są ubogie w składniki odżywcze, a spożywanie często takich produktów prowadzi do niedożywienia,
  • częste i regularne spożywanie posiłków – co 2-3 godziny,
  • dostarczanie odpowiedniej ilości płynów – przynajmniej dwa litry dziennie,
  • unikanie popijania posiłków – można pić 30 minut przed posiłkiem lub ok. godzinę po spożyciu posiłku,
  • zwiększenie wartości energetycznej posiłków – ok. 30% powinno pochodzić z tłuszczów, należy wybierać nierafinowane oleje roślinne o wysokiej zawartości kwasów omega-3 i omega-6, takie jak olej lniany czy oliwa z oliwek, zaleca się również spożywanie olejów rybich z jednoczesnym ograniczeniem spożycia tłuszczów pochodzenia zwierzęcego do nie więcej niż 10% kalorii z diety,
  • unikanie kofeiny oraz nikotyny,
  • wybieranie produktów pełnoziarnistych, razowych, takich jak gruboziarniste kasze, niełuskany ryż, otręby oraz płatki zbożowe – zawierają one wiele cennych składników odżywczych, między innymi witaminy z grupy B, cynk, żelazo oraz miedź,
  • dodawanie do potraw pestek dyni lub słonecznika oraz orzechów,
  • spożywanie surowych lub gotowanych na parze warzyw,
  • spożywanie świeżych soków warzywnych i owocowych,
  • picie niegazowanej wody pomiędzy posiłkami.

Mimo że wielu osobom takie postępowanie może się wydać najbardziej prawidłowe, to jednak objadanie się wysokokalorycznymi posiłkami wcale nie musi prowadzić do przyrostu masy ciała. Zdarza się że bywa wręcz odwrotnie, ponadto osoby posiadające wysoki metabolizm mogą sobie dodatkowo zaszkodzić niszcząc swój układ trawienny, a także osłabić odporność nic przy tym nie zyskując na wadze. Zwiększyć swoją masę ciała można także poprzez odpowiedni trening. W tym przypadku będą to ćwiczenia oparte na budowaniu tkanki mięśniowej. Dzięki temu kości oraz ścięgna będą opięte mięśniami, co pomoże zyskać zdrowy wygląd.

Profilaktyka

Profilaktyka niedowagi polega przede wszystkim na stosowaniu racjonalnej, zbilansowanej diety. W związku z tym należy stosować się do niżej wymienionych zasad:

  • spożywaj 4-5 posiłków dziennie, w regularnych odstępach czasu,
  • jak najczęściej spożywaj warzywa i owoce, powinny one stanowić co najmniej połowę tego co spożywamy – ¾ powinny stanowić warzywa, a ¼ owoce,
  • spożywaj pełnoziarniste produkty zbożowe,
  • pij przynajmniej 2 duże szklanki mleka dziennie, możesz je zastąpić jogurtami, kefirem, a częściowo również serami,
  • ograniczaj spożycie mięsa, szczególnie czerwonego – do ok. 0,5 kg/tyg,
  • spożywaj ryby, jaja i nasiona roślin strączkowych,
  • ograniczaj spożycie tłuszczów zwierzęcych, zastępuj je olejami roślinnymi,
  • unikaj cukru oraz słodyczy – stanowią one źródło pustych kalorii, zastępuj je owocami i orzechami,
  • staraj się nie dosalać potraw, używaj ziół,
  • unikaj alkoholu,
  • pij przynajmniej 1,5 litra wody dziennie.

Powikłania

Zbyt niska masa ciała może przyczyniać się do powstawania licznych zaburzeń, między innymi hormonalnych. W związku z tym, że tkanka tłuszczowa jest jednym ze źródeł hormonów estrogenowych, jej niedobór u kobiet może przyczyniać się do powstawania problemów z miesiączkowaniem, a także z zajściem i utrzymaniem ciąży.

Niedowaga może powodować również zaburzenia w funkcjonowaniu układu sercowo-naczyniowego i prowadzić do rozwoju niewydolności krążeniowej. Skutkiem niedowagi mogą być również:

  • obniżona odporność, często nawracające infekcje – będące wynikiem niedoborów witamin z grupy B, cynku oraz kwasów omega-3,
  • nadpobudliwość oraz zaburzenia pamięci – skutek niedoboru witamin z grupy B oraz magnezu,
  • wypadanie włosów – wynik niedoboru krzemu oraz siarki,
  • anemia – skutek niedoboru żelaza, kwasu foliowego oraz witaminy B12,
  • podwyższone ryzyko osteoporozy oraz próchnica zębów – niedobory wapnia i fosforu,
  • skurcze łydek – skutek niedoboru magnezu, wapnia, potasu i witaminy E,
  • niedowidzenie zmierzchowe – wynikające z niedoboru witaminy A,
  • nasilenie stanów depresyjnych,
  • zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia paradontozy – niedobory witamin C oraz E.

W związku z tym że przyczyną niedowagi może być niewłaściwy sposób odżywiania się oraz styl życia, a czasami również inne zaburzenia, między innymi psychiczne, nadużywanie alkoholu oraz narkotyków, to osoby takie znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka osób zagrożonych przedwczesną śmiercią. Ryzyko przedwczesnej śmierci u osób z niedowagą jest nawet wyższe niż u osób z nadwagą czy otyłością.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: