Zespół jelita drażliwego


Zespół jelita drażliwego nazywany również zespołem jelita nadwrażliwego, a w skrócie IBS (od angielskiej nazwy Irritable Bowel Syndrome) jest jedną z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego. Choroba polega na występowaniu, przez co najmniej 12 tygodni zmian w rymie i konsystencji wypróżnień, z występowaniem uczucia niepełnego wypróżnienia oraz wzdęć. Na tę chorobę cierpi około 50% wszystkich chorych z dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Kobiety chorują na zespół jelita drażliwego dwa razy częściej niż mężczyźni.

Szacuje się, że od 10 do 20% wszystkich osób dorosłych choruje na zespół jelita drażliwego, jednak dokładne dane nie są znane, ponieważ wiele osób nie zgłasza się do lekarza ze swoimi dolegliwościami próbując leczyć się na własną rękę.

Objawy zespołu jelita drażliwego

Defekacja - wydalenie kałuPrzy zespole jelita drażliwego występuje wiele, bardzo zróżnicowanych objawów, które często mylone są z innymi dolegliwościami, takimi jak np. niestrawność.

Wśród najczęściej występujących objawów zespołu jelita drażliwego, do pojawienia się których przyczynia się stres zaliczyć można:

  • zaparcia,
  • biegunki – wodniste lub półpłynne, rzadko występuje zwiększona objętość stolca, najczęściej pojawiają się po posiłku, w wyniku stresu oraz w rannych godzinach,
  • ostre bóle brzucha nasilające się po posiłkach i występujące najczęściej w lewym lub prawym dole biodrowym, zdarza się, że występują razem z biegunkami,
  • wzdęcia,
  • uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • występowanie śluzu w stolcu,
  • gazy i odbijanie,
  • nudności,
  • wymioty,
  • bóle głowy,
  • zgaga,
  • uczucie zmęczenia,
  • częstsze oddawanie moczu oraz uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • bolesność podczas stosunków płciowych w przypadku kobiet,
  • duszności i kołatanie serca,
  • nadmierne pocenie się,
  • uczucie przelewania w jamie brzusznej.

Wymienione objawy zespołu jelita drażliwego ustępują podczas snu.

Przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania zespołu jelita drażliwego nie zostały jeszcze do końca poznane, jednak uważa się, że na pojawienie się związanych z chorobą dolegliwości może mieć wpływ kilka czynników, między innymi:

  • Czynniki dietetyczne – spożywanie żywności ubogiej w błonnik, co ma znaczny wpływ na powstawanie zaparć. A także ostre i tłuste pokarmy, nieregularne spożywanie posiłków bez odpowiedniego przeżucia pokarmów. Objawy choroby nasilają się przy spożywaniu: cebuli, kukurydzy, ziemniaków, pszenicy, produktów mlecznych, orzechów, czekolady, jaj, ryb oraz czerwonego wina.
  • Czynniki psychologiczne – do nasilenia oraz powstania objawów związanych z zespołem jelita drażliwego przyczynić się mogą konflikty, przewlekłe stresy, przemęczenie oraz niedobór snu. Uważa się, że zespół jelita drażliwego jest schorzeniem biopsychosocjalnym.
  • Zaburzenia motoryki jelit -brak odpowiedniej koordynacji następujących po sobie skurczów i rozkurczów okrężnicy.
  • Nadwrażliwość trzewna – w zespole jelita nadwrażliwego chorzy znacznie bardziej odczuwają bodźce pochodzące z wnętrza jamy brzusznej niż zdrowe osoby.
  • Zbyt silny rozrost flory bakteryjnej.
  • Przebycie infekcji jelit, np. takiej jak czerwonka.


Diagnostyka

Wstępna diagnoza choroby oparta jest na obserwacji charakterystycznych dla zespołu jelita drażliwego objawów. Aby takie rozpoznanie było możliwe wśród objawów powinny występować ciągłe lub nawracające przez okres co najmniej trzech miesięcy:

  • Zmniejszające się po defekacji, związane ze zmianami w częstości oddawania i konsystencji stolca bóle brzucha oraz dyskomfort.
  • Wydalanie śluzu.
  • Zmiany w częstości oddawania stolca do 3 dziennie lub nawet poniżej 3 tygodniowo, a także występujące na przemian nadmiernie twarde i luźne stolce.

Objawy zbliżone do tych występujących przy zespole jelita drażliwego mogą występować także przy wielu innych chorobach, nawet tak groźnych jak nowotwór złośliwy jelita. Dlatego konieczne jest przeprowadzanie wielu badań diagnostycznych w celu wykluczenia innych, dużo poważniejszych przyczyn pojawiających się objawów, do których należą:

  • celiakia,
  • uchyłki okrężnicy,
  • nowotwory jelita grubego,
  • choroby metaboliczne, takie jak: nadczynność tarczycy, cukrzyca, niedobór laktazy,
  • swoiste i nieswoiste zapalenia jelit,
  • mikroskopowe zapalenie jelita grubego,
  • guzy endokrynne, np. rakowiak czy też gastrinoma,
  • biegunki w przypadku osób nadużywających środków przeczyszczających.

Poza wywiadem w celach diagnostycznych wykonuje się najczęściej badania takie jak:

  • OB,
  • morfologia krwi,
  • test wodorowy,
  • badanie ogólne moczu,
  • badanie biochemiczne krwi,
  • badanie kału na obecność krwi utajonej i pasożytów,
  • posiew bakteriologiczny stolca,
  • badania wziernikowe końcowego odcinka przewodu pokarmowego.

Ponadto wykonuje się również test tolerancji laktozy, kolonoskopię i wlew kontrastowy doodbytniczy, USG lub tomografię komputerową jamy brzusznej, badania radiologiczne oraz endoskopię.

Leczenie zespołu jelita drażliwego

Niestety nie istnieje metoda, dzięki której możliwe jest całkowite wyleczenie zespołu jelita drażliwego, jednak dzięki wprowadzeniu odpowiedniego postępowania leczniczego możliwe jest złagodzenie objawów choroby. Bardzo często w celu poprawy stanu chorego konieczne jest wprowadzenie kilku metod leczniczych.

Bardzo ważną częścią postępowania leczniczego jest stosowanie odpowiedniej diety. Należy z jadłospisu wyeliminować produkty drażniące błonę śluzową przewodu pokarmowego oraz nadmiernie stymulujących jego pracę. Posiłki należy spożywać częściej, lecz w mniejszych ilościach i o w miarę ustalonych porach. Jedzenie należy spożywać powoli oraz unikać nadmiernie gorących lub zimnych posiłków.

W przypadku zaparć zaleca się spożywanie żywności bogatej w błonnik. Dzięki skróceniu transportu jelitowego zmniejszają się zaparcia i odczuwanie bólu przez chorego. Niestety u części chorych spożywanie bogatobłonnikowych posiłków nie daje poprawy, a wręcz przeciwnie może zwiększyć działanie drażniące i dolegliwości bólowe.

Kolejnym ważnym elementem diety w przypadku zespołu jelita drażliwego jest spożywanie przynajmniej 1,5 litra płynów dziennie. Dzięki temu możliwe jest odpowiednie uwodnienie kału, co również zapobiega zaparciom. Należy spożywać głównie napoje niegazowane oraz niezawierające drażniącego sorbitolu.

Z diety należy wyeliminować produkty mogące powodować zaparcia, takie jak kakao czy też czekolada. Nie zaleca się również spożywania dużych ilości warzyw, np.: cebuli, warzyw strączkowych oraz kapusty, a także owoców, które mogą być źle tolerowane przez osoby chore oraz mogą powodować nasilenie dolegliwości bólowych i wzdęć brzucha. Chorzy powinni także ograniczyć spożycie mocnej kawy i herbaty, ponieważ zawarte w nich kofeina i teina mogą pogorszyć dolegliwości związane z zespołem jelita nadwrażliwego. Także ciężkostrawne tłuszcze zwierzęce oraz produkty mleczne mogą nasilić nieprzyjemne dolegliwości.

W czasie występowania biegunki chorym zaleca się spożywanie twarogów i chudego sera, słabej kawy i herbaty lub soków warzywnych, które należy rozcieńczać wodą. W jadłospisie powinny się znaleźć również chude mięsa, chudy rosół, lekkie desery, takie jak kisiel oraz budyń. A także owoce i warzywa, głównie cytrusy, arbuzy, banany, sałaty, rzodkiewki, ogórki i pomidory. Nie wolno natomiast spożywać mocnych herbat i kaw, pić mleka oraz żadnych alkoholi. Wykluczyć z diety należy także tłuste produkty – masło, smalec, słoninę oraz ciemne pieczywo. Dieta powinna być dostosowana do aktualnego stanu chorego i zdarza się, że może być zmieniana nawet kilka razy w tygodniu.

Warte uwagi są również leki ziołowe:

  • Mięta pieprzowa łagodzi bóle związane z nadmiarem gazów. Można ją spożywać w postaci naparów, dodawać jej listki do gotowanych potraw lub sałatek oraz w postaci powlekanych kapsułek.
  • Napary lub nalewki z rumianku, prawoślazu lekarskiego, pochrzynu kosmatego, sadźca konopiastego i gorznika kanadyjskiego doskonale zmniejszają napięcie jelit i łagodzą stany zapalne.
  • Cynamon i imbir łagodzą wzdęcia i bóle brzucha.
  • Aloes zażywany w postaci soku lub kapsułek pomaga zapobiec zaparciom.

Kolejnym etapem procesu leczniczego jest stosowanie odpowiednich leków. Leczenie farmakologiczne jest zazwyczaj bardzo złożone i opiera się na stosowaniu leków działających na układ pokarmowy oraz ośrodkowy układ nerwowy. Najczęściej stosowane są:

  • leki przeciwwzdęciowe,
  • leki rozkurczowe,
  • leki przeczyszczające – stosowane w przypadku zaparć,
  • leki przeciwbiegunkowe – mają za zadanie zmniejszenie uczucia parcia na stolec i wrażenie niepełnego wypróżnienia,
  • leki przeciwlękowe oraz przeciwdepresyjne – leki te są stosowane ze względu na fakt, że objawy choroby są w znaczny sposób związane z zaburzeniami emocjonalnymi.

Ważnym elementem leczenia pacjenta z zespołem jelita drażliwego jest również stopniowa zmiana stylu życia chorego. Zaleca się wprowadzenie lekkich ćwiczeń fizycznych, takich jak spacery czy też gimnastyka.

Chorym z zespołem jelita drażliwego często poleca się leczenie uzdrowiskowe. Dzięki niemu możliwe jest jednoczesne zastosowanie odpowiedniej diety, zmiana klimatu i trybu życia oraz wprowadzenie leczenia farmakologicznego pod kontrolą wyszkolonych fachowców.

Gdy objawy zespołu jelita drażliwego nasilają się po sytuacjach stresujących, warto czasami zrobić sobie ciepłą, odprężającą kąpiel z dodatkiem uspokajającego zapachu olejków jałowcowego i geraniowego oraz olejku z mięty pieprzowej. Jednak należy pamiętać, że olejek jałowcowy nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży. Skuteczne bywają także hipnoterapia, akupunktura, chiropraktyka i osteopatia.

Nieodłączną częścią terapii zespołu jelita nadwrażliwego powinna być również psychoterapia, ze względu na fakt, że objawy choroby często są efektem nadmiernej reakcji skurczowej jelita w wyniku stresu. Zmniejszenie dolegliwości często następuje w wyniku zmiany pracy lub otoczenia. Dzięki psychoterapii możliwe jest opanowanie lęku i depresji, co wpływa na złagodzenie lub nawet opanowanie objawów choroby.

Profilaktyka

Badania dowiodły, że osoby spożywające produkty bogate w błonnik, warzywa i owoce oraz żywność nieprzetworzoną, a także regularnie podejmujące aktywność fizyczną są znacznie mniej podatne na zachorowanie. Warto także nauczyć radzić sobie ze stresem, ponieważ jest to jeden z głównych czynników mogących przyczyniać się do zespołu jelita drażliwego. Należy też rzucić palenie lub chociaż spróbować ograniczyć ilość wypalanych papierosów, ponieważ substancje zawarte w dymie papierosowym mogą zaburzać naturalna pracę przewodu pokarmowego.

Powikłania

W zespole jelita drażliwego w jelitach nie występują żadne nieprawidłowości, a choroba nie prowadzi do trwałych uszkodzeń jelit, nie powoduje żadnych ciężkich powikłań ani skrócenia życia.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: