Hemoroidy (żylaki odbytu)


Wbrew powszechnej opinii hemoroidy nie są tworami pojawiającymi w wyniku choroby, lecz jest to jednostka chorobowa powstająca, gdy struktury nazywane hemoroidami zostaną uszkodzone lub z różnych powodów zaczynają wypadać poza odbytnicę.

Hemoroidy są normalnymi strukturami anatomicznymi, które posiada każdy. Znajdują się wewnątrz kanału odbytu, jednak nie stanowią funkcjonalnego elementu układu pokarmowego, lecz stanowią funkcje pomocniczą. Podstawowym zadaniem tych struktur jest wspomaganie zwieracza odbytu w uszczelnieniu ujścia przewodu pokarmowego, a więc ochrona przed odczuwaniem dyskomfortu. Szczególnie chodzi o zapobieganie możliwości niekontrolowanego wydostawania się gazów.

Hemoroidy, jako twory anatomiczne mają formę uwypukleń błony śluzowej do wnętrza ciała. Składają się głównie z połączeń tętniczo-żylnych i są jednym z nietypowych połączeń, ponieważ zazwyczaj między tętnicami i żyłami znajdują się naczynia włosowate, które rozprowadzają krew w tkankach. Hemoroidy tworzą z żył i tętnic pewnego rodzaju poduszeczki, które delikatnie domykają światło odbytnicy, z czym nie poradziłyby sobie same mięśnie odbytu. W obrębie hemoroidów znajdują się dwa mięśnie – zwieracz odbytu zewnętrzny oraz wewnętrzny, które są naprężone prawie przez cały czas, przez co dopływ krwi jest zamknięty. Dzięki temu mogą one osiągnąć pożądany dla swojej funkcji kształt. Podczas wypróżniania mięśnie te się rozluźniają, a przepływ krwi zostaje przywrócony.

Hemoroidy - żylaki odbytuJeśli chodzi o jednostkę chorobową to hemoroidy określane również, jako żylaki odbytu, żylaki odbytnicy, guzki krwawnicze lub krwawnice to poszerzone, zazwyczaj również nabrzmiałe żyły splotu odbytniczego. Choroba hemoroidalna jest jednym z najczęstszych schorzeń odbytu i obejmuje zespół objawów występujących w obrębie guzków krwawniczych. Częstość występowania choroby hemoroidalnej rośnie wraz z wiekiem.

Hemoroidy można podzielić na dwie grupy:

  • wewnętrzne żylaki odbytu – to te znajdujące się powyżej linii grzebieniastej, nie są widoczne na zewnątrz odbytnicy,
  • zewnętrzne żylaki odbytu – znajdują się poniżej linii grzebieniastej, są widoczne i pokryte nabłonkiem wielowarstwowym płaskim.

Ponadto wyróżnić można 4 etapy rozwoju guzków krwawniczych:

  1. Guzki pojawiają się w kanale odbytu, lecz ich obecność można stwierdzić jedynie podczas badania proktologicznego, w tej fazie pojawić się może jasnoczerwone krwawienie okolic odbytu.
  2. Guzki zaczynają być widoczne przy ujściu odbytu i mogą wypadać podczas parcia, lecz następnie cofają się samoistnie. Na tym etapie pojawia się swędzenie, krwawienie oraz pieczenie okolic odbytu. Pojawia się również omawiane wcześniej uczucie niepełnego wypróżnienia.
  3. Guzki wypadają z odbytu po defekacji oraz po wysiłku fizycznym i przestają samoistnie wracać na swoje miejsce, można je jednak odprowadzić palcem. Pojawić się może silny ból, krwawienie, swędzenie oraz sączenie się wodnistej wydzieliny.
  4. Guzki krwawnicze znajdują się poza odbytem i nie można odprowadzić ich palcem na swoje miejsce lub po odprowadzeniu ponownie wypadają. W tym stadium choroby pojawia się silny ból, krwawienia oraz nietrzymanie stolca.

Objawy hemoroidów

Przede wszystkim pojawia się:

  • dyskomfort,
  • pieczenie,
  • podrażnienia,
  • świąd,
  • wysięk, śluz w odbycie,
  • uczucie niecałkowitego wypróżnienia, co wiąże się z powiększeniem guzów krwawniczych odbytu i wywoływaniem wrażenia, że w odbycie znajduje się jeszcze stolec,
  • ból w okolicy odbytu.



Objawem, który może sygnalizować początek choroby hemoroidalnej jest bezbolesne krwawienie pojawiające się przy wypróżnianiu. Krew może być widoczna w postaci zakrzepów oraz jasnoczerwonych pasemek znajdujących się na powierzchni stolca. Dlatego zauważenie nawet niewielkich śladów krwi na papierze powinno być sygnałem do wizyty lekarskiej.

Przerośnięte hemoroidy mogą wypadać. Ustalenie stopnia choroby guzków krwawniczych możliwe jest na podstawie obserwacji objawów. Stopień rozwoju choroby jest zależny od tego czy guzki wypadają podczas wypróżniania się czy samoistnie oraz od tego czy możliwe jest ich odprowadzanie na swoje miejsce.

Niezwłocznie należy zgłosić się do lekarza, jeśli pojawią się objawy takie jak:

  • krew w stolcu,
  • uporczywe bóle,
  • zmniejszenie masy ciała,
  • zmiana rytmu wypróżnień,
  • niedokrwistość.

Przyczyny powstawania

Hemoroidy powstają w wyniku niewydolności żylnej, która może być powodowana przez czynniki genetyczne oraz styl życia. Czynniki sprzyjające pojawieniu się hemoroidów to głównie:

  • ciąża,
  • niewłaściwa dieta przyczyniająca się do powstawania częstych zaparć i biegunek,
  • siedzący tryb życia, który niekorzystnie wpływa na przebieg procesów trawienia, razem z niewłaściwą dietą przyczynia się do zaprać, a w konsekwencji do powstania choroby hemoroidalnej,
  • otyłość,
  • skłonności genetyczne – żylaki odbytu mogą być dziedziczone, ponieważ to jak silne są mięśnie zwieracza oraz tkanka łączna pełniąca funkcję podporową jest uwarunkowane genetycznie,
  • nadmierny wysiłek fizyczny,
  • nadciśnienie w żyle wrotnej,
  • nowotwory odbytnicy powodujące zaburzone krążenie żylne w okolicach miednicy, choroba w trakcie rozwoju może przyczyniać się do powstawania żylaków odbytu,
  • przewlekłe stany zapalne, szczególnie te dotyczące jelita grubego,
  • przewlekłe wymioty i biegunki związane z długotrwałym stosowaniem środków przeczyszczających,
  • operacje odbytu i krocza,
  • niektóre schorzenia – w przypadku niektórych chorób wątroby dojść może do rozwoju nadciśnienia w obrębie krążenia wrotnego, w wyniku tego mogą pojawiać się zmiany hemoroidalne, schorzeniami mającymi wpływ na powstawania żylaków są także: niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze i niewydolność krążenia.
  • wykonywanie niektórych ćwiczeń prowadzących do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej może być czynnikiem sprzyjającym powstawaniu hemoroidów.

Ponadto powstawaniu hemoroidów sprzyja też wiek. Razem z wiekiem obniża się napięcie mięśniowe i zanika elastyczność tkanki łącznej warstwy podśluzówkowej odbytnicy. W wyniku właśnie tych procesów w wieku podeszłym zaczynają rozwijać się guzki krwawnicze.

Mechanizm tworzenia się hemoroidów nie został jeszcze dokładnie poznany. Podejrzewa się, że guzki krwawnicze mogą powstawać w wyniku zaburzeń w odpływie krwi żylnej, która odprowadza krew z guzków krwawniczych. Podejrzewa się również, że mogą one powstawać na skutek rozciągania tkanki łącznej łączącej hemoroidy z podłożem. Choroba prowadzi wówczas do obrzęku i pęknięć błony śluzowej, oraz do krwawień, a co za tym idzie do powstania zapalenia. Zmiany te podczas choroby prowadzą do przerostu guzka krwawniczego.

Za powstawanie hemoroidów w czasie ciąży odpowiedzialne są częste problemy z wypróżnieniami oraz nacisk macicy na jelita. Ponadto zaparcia zwiększają się w leczeniu niedokrwistości ciężarnych przy pomocy preparatów żelaza. Również w czasie porodu może dojść do powstania oraz przemieszczania się hemoroidów, głównie ze względu na fakt, że podczas porodu pojawia się duże ciśnienie w miednicy mniejszej. Niestety w przypadku kobiet w ciąży stosowanie większości ogólnodostępnych leków na hemoroidy nie wchodzi w grę, dlatego ważne jest skontaktowanie się ze specjalistą w celu podjęcia odpowiednich kroków.

Diagnostyka

Diagnostyka hemoroidów obejmuje głównie wywiad i badanie fizykalne. Podstawowym badaniem jest badanie per rectum, czyli przez odbyt. Badanie to wykonywane jest w pozycji leżącej na boku lub w pozycji kolankowo-łokciowej.  Na początku lekarz ogląda dokładnie okolice odbytu w poszukiwaniu wszelkich zmian, na przykład szczelin, zmian skórnych czy też owrzodzeń. Następnie wprowadza on palec do odbytu w poszukiwaniu zmian – guzków lub owrzodzeń znajdujących się wewnątrz. Przy pomocy wprowadzonego do odbytu palca lekarz sprawdza również czy u pacjenta występuje bolesność znajdujących się w okolicy rejonów oraz bada napięcie zwieraczy. Za pomocą badania per rectum lekarz może ocenić także położone niedaleko narządy rodne w przypadku kobiet oraz prostatę u mężczyzn.

Często wykonywanym badaniem jest również anoskopia, czyli badanie polegające na oglądaniu odbytnicy przez wprowadzoną rurkę z wziernikiem. Czasami konieczne jest również wykonanie innych badań, np. sigmoidoskopii, czyli badania umożliwiającego obejrzenie esicy. W przypadku badań odbytu konieczne jest wcześniejsze oczyszczenie końcowych partii jelita grubego przez wykonanie wlewki oczyszczającej.

Przy wykryciu zmian w odbycie konieczne jest wykluczenie ewentualnego nowotworu oraz stanów zapalnych jelit, które mogą być wywołane czynnikami zakaźnymi, na przykład wirusem opryszczki, chlamydiami oraz grzybicą.

Leczenie żylaków odbytu

Leczenie choroby hemoroidalnej dzieli się na zachowawcze, instrumentalne oraz operacyjne. O typie leczenia i wykonaniu zabiegu decyduje lekarz na podstawie wyników badań.

W leczeniu hemoroidów ważne jest stosowanie odpowiedniej diety, która pomoże w regulacji wypróżnień. W codziennym jadłospisie powinno się znaleźć dużo produktów bogatych błonnik, czyli: warzyw, owoców oraz ciemnego, razowego pieczywa. Należy natomiast unikać produktów bogatych w tłuszcz, a zwłaszcza tłuszczów zwierzęcych oraz ryżu, kakao, mocnej kawy, czekolady i przypraw. W diecie powinno się uwzględnić duże ilości płynów, około 2-2,5 litra dziennie, wśród których powinny znaleźć się: woda mineralna niegazowana, owocowe kompoty, słaba oraz zielona herbata, a także soki warzywne. Gdy sama dieta nie przynosi ulgi i nie ułatwia wypróżnień czasami, ale niezbyt często można przyjmować dostępne bez recepty środki ułatwiające wypróżnianie.

Podstawowe znaczenie ma także zmiana nieprawidłowych nawyków, takich jak zbyt długie przebywanie w toalecie. Konieczne jest również dbanie o odpowiednią higienę okolic krocza i używanie miękkiego papieru toaletowego, który nie uszkadza skóry i nie przyczynia się do powstawania stanów zapalnych.

Wspomniane wcześniej leczenie zachowawcze można podzielić na dwie grupy:

  • leczenie miejscowe,
  • leczenie ogólne.

W leczeniu miejscowym wykorzystywane są środki:

  • łagodzące i ściągające, takie jak garbniki, tanina, ichtiol oraz tlenek cynku,
  • przeciwzapalne, głównie kortykosterydy,
  • znieczulające – lidokaina i benzokaina,
  • odkażające,
  • inne – propolis, wyciągi z kasztanowca uszczelniające naczynia krwionośne, mentol działający łagodząco na świąd, tran oraz leki przeciwzakrzepowe.

Środki te są dostępne w postaci maści, kremów i czopków. Zalecane są czasami również kilkunastominutowe nasiadówki.

Wśród leków przyjmowanych doustnie szczególnie istotne są:

  • leki poprawiające mikrokrążenie i pomagające uszczelnić naczynia, takie jak diosmina, rutozyd oraz witamina C,
  • środki przeczyszczające – zawierające błonnik (np. babka płesznik), środki zmiękczające i powlekające (parafina płynna) oraz osmotyczne środki przeczyszczające (sorbitol, laktoza oraz mannitol).

W leczeniu instrumentalnym stosuje się umocowania guzków krwawniczych we właściwych miejscach. Możliwe jest to dzięki wywołaniu włóknienia i bliznowacenia w obrębie guzków przy pomocy temperatury, iniekcji oraz koagulacji. Stosuje się także podwiązywanie hemoroidów. Z nowszych wykorzystywanych metod warto wymienić przyszywanie mechaniczne oraz koagulację bipolarną.

Leczenie operacyjne stosowane jest tylko w cięższych przypadkach, gdzie hemoroidom towarzyszą inne schorzenia proktologiczne, takie jak szczelina odbytu czy też przetoka okołoodbytnicza.

Profilaktyka

Działania zapobiegawcze podobnie jak leczenie polegają na:

  • unikaniu zaparć przez stosowanie odpowiedniej diety oraz wypijanie zalecanej ilości płynów,
  • uprawianiu sportu,
  • okazjonalnie można sięgać po dostępne bez recepty preparaty na zaparcia.

Wśród produktów, które warto włączyć do swojej diety ze względu na dużą zawartość błonnika należy wymienić: otręby żytnie, płatki żytnie, grube kasze, chleb pełnoziarnisty, graham oraz pumpernikiel, gruszki, jabłka, jeżyny i maliny, fasolę białą i czerwoną, groszek, kalafior oraz kapustę.

Należy także walczyć z nieprawidłowymi przyzwyczajeniami, takimi jak:

  • wstrzymywanie się od defekacji przy uczuciu konieczności skorzystania z toalety,
  • długie przesiadywanie w toalecie.

Konieczne jest także odpowiednie dbanie o higienę okolic krocza.

Powikłania

Zazwyczaj hemoroidy nie powodują żadnych powikłań, jednak czasami, jeśli nie zostaną podjęte żadne czynności lecznicze objawy związane z hemoroidami zaczną się nasilać. W skrajnych przypadkach rozwinąć może się nowotwór odbytu.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: