Zapalenie oskrzeli


Zapalenie oskrzeli jest chorobą układu oddechowego wywoływaną przez stan zapalny błony śluzowej oskrzeli. Choroba przebiega, jako dwie odrębne jednostki chorobowe, które charakteryzują się różnymi przyczynami i sposobami leczenia. Wyróżnić można ostre i przewlekłe zapalenie oskrzeli.

Ostre zapalenie oskrzeli jest stanem zapalnym błony śluzowej oskrzeli, który spowodowany jest przez zakażenie dróg oddechowych. Choroba ta jest najczęstszą przyczyną kaszlu wśród pacjentów zgłaszających się z danym objawem do lekarza. Ostre zapalenie oskrzeli jest łagodną chorobą i jej objawy znikają zazwyczaj samoistnie.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli to stan zapalny błony śluzowej oskrzeli, który utrzymuje się przez większość dni 3 miesięcy i powtarza się w dwóch kolejnych latach.  Obok rozedmy płuc choroba ta stanowi jedną z podstawowych przyczyn przewlekłej obturacyjnej choroby płuc – POChP.

Patogeneza choroby polega na wnikaniu czynników chorobotwórczych takich jak wirusy oraz bakterie do organizmu najczęściej z wdychanym powietrzem. Patogeny te następnie atakują komórki ściany oskrzeli i wyzwalają w ten sposób odpowiedź zapalną organizmu. Mobilizowane są różne komórki odpornościowe, które są następnie przemieszczane do naruszonych tkanek i mają za zadanie likwidację patogenów. Ta odpowiedź organizmu wywołuje pojawienie się gorączki oraz rozszerzenie okolicznych naczyń krwionośnych powodując przekrwienie i podrażnienie danego obszaru. Zwiększa się tym samym produkcja śluzu oraz kaszel z odkrztuszaniem plwociny. Czynniki stanu zapalnego odpowiedzialne są również za zaczerwienienie i wystąpienie obrzęku, co prowadzić może do zwężenia oskrzeli.

Objawy zapalenia oskrzeli

Kaszel - zapalenie oskrzeliWśród objawów ostrego zapalenia oskrzeli można wymienić:

  • kaszel suchy, a następnie z odkrztuszaniem wydzieliny, początkowo śluzowej o białej barwie, następnie ropnej żółtej lub zielonkawej,
  • złe samopoczucie,
  • dreszcze i gorączka,
  • bóle kostne i mięśniowe,
  • uczucie rozbicia,
  • mogą pojawić się objawy zakażenia innych odcinków układu oddechowego, takie jak katar czy też ból głowy,
  • może pojawić się krwioplucie,
  • czasami zdarzają się duszności,
  • ból i pieczenie w klatce piersiowej, zazwyczaj związane z kaszlem,
  • charczenie przy oddychaniu.

Objawy związane z ostrym zapaleniem oskrzeli pojawiają się najczęściej po około 3-4 dniach od wystąpienia infekcji górnych dróg oddechowych i znikają samoistnie po 2 lub 3 tygodniach.

Wśród objawów przewlekłego zapalenia oskrzeli wyróżnić należy:

  • świszczenie w klatce piersiowej w badaniu osłuchowym,
  • kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny pojawiający się po przebudzeniu,
  • spadek wskaźnika Tiffneau-Pinellego w badaniu spirometrycznym.

Należy pamiętać, że przy wystąpieniu takich objawów jak: gorączka większa niż 38 stopni, świszczący oddech, duszności i ból w klatce piersiowej narastający podczas wdechu oraz utrzymywanie się objawów przez okres dłuższy niż 7 dni, należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza i podjąć odpowiednie leczenie. Lekarzem, do którego należy się zgłosić jest lekarz rodzinny, internista, pulmonolog lub pediatra w przypadku dzieci.


Przyczyny powstawania

Do najczęstszych przyczyn zapalenia oskrzeli zaliczyć można infekcje wirusami, szczególnie takimi jak:

  • wirusy grypy i paragrypy,
  • adenowirusy,
  • rhinowirusy,
  • wirus RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy,
  • wirusy Coxsackie i wirus Herpes,
  • chlamydophila pneumoniae, streptococcus pneumoniae i mycoplasma pneumoniae – bakterie powodujące zapalenie płuc,
  • bordetella pertusis – pałeczka krztuśca,
  • haemophilus influenzae – pałeczka wywołująca zakażenia układu oddechowego i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • moraxella catarrhalis – odpowiedzialna za nawracające zapalenia dróg oddechowych oraz rzadziej opon mózgowych i ucha środkowego,
  • prątki gruźlicy.

Ponadto w przypadku ostrego zapalenia oskrzeli istnieje szereg czynników sprzyjających wystąpieniu choroby, należą do nich:

  • wiek – podeszły lub dziecięcy,
  • przewlekłe zapalenie migdałków,
  • astma oskrzelowo-płucna,
  • przewlekłe zapalenie zatok przynosowych,
  • przewlekła choroba oskrzelowo-płucna,
  • niedobory immunologiczne,
  • choroba refleksowa przełyku,
  • palenie tytoniu lub częsty kontakt z dymem tytoniowym,
  • immunosupresja.

Natomiast czynnikami etiologicznymi w przewlekłym zapaleniu oskrzeli są:

  • częste infekcje wirusowe,
  • zanieczyszczenia znajdujące się w powietrzu,
  • palenie tytoniu lub częste narażenie na dym tytoniowy.

Czynnikiem, który uszkadza i powoduje przemieszczanie się komórek stanu zapalnego jest zazwyczaj dym papierosowy. Następnie dochodzi do niszczenia nabłonka migawkowego dróg oddechowych i zwiększenia liczby gruczołów śluzowych. Przez wspólne występowanie tych dwóch procesów dochodzi do zalegania śluzu, który jest doskonałą pożywką dla mikroorganizmów chorobotwórczych. Przez uszkodzenia w nabłonku migawkowym dróg oddechowych zalegająca wydzielina nie może zostać usunięta w normalny sposób, lecz organizm pozbywa się jej przez kaszel.

Diagnostyka

Po zgłoszeniu się do lekarza rozpoznaje on chorobę najczęściej już na podstawie opisywanych przez pacjenta objawów. Jeśli objawy chorego nie wskazują bezpośrednio na ostre zapalenie oskrzeli wówczas najczęściej lekarz musi wykluczyć zapalenie płuc. Najlepszym do tego narzędziem jest zdjęcie RTG płuc. Badanie RTG klatki piersiowej jest bezbolesne, szybkie i niedrogie. Pokazuje wszystkie zmiany naciekowe i mniejszą przejrzystość płuc charakterystyczną dla zapalenia płuc. RTG klatki piersiowej polega na przepuszczeniu przez klatkę piersiową pacjenta promieni rentgenowskich. W badaniu tym wykorzystywane jest zjawisko różnego pochłaniania promieni rentgenowskich przez różne tkanki ciała. Przechodzące przez ciało promienie powodują zaczernienie kliszy fotograficznej, jednak stopień zaczernienia jest zależny od natężenia promieniowania.  Kości dzięki dużej zdolności pochłaniania promieniowania w przeciwieństwie do tkanek miękkich sprawiają, że na kliszy pojawiają się miejsca niezaczernione.

Niestety badania rentgenowskie nie są obojętne zdrowiu człowieka, ponieważ prawie 99% promieni pochłanianych jest przez organizm. Dlatego są wykonywane tylko, kiedy zaistnieje taka konieczność.

Jeśli lekarz nie jest pewny czy wymienione przez chorego objawy dotyczą zapalenia oskrzeli czy też sugerują kaszlowy typ astmy to może on zalecić wykonanie badania spirometrycznego oraz testu na nadreaktywność oskrzeli.

Spirometria jest badaniem, które ma na celu sprawdzenie objętości i pojemności płuc oraz ocenę ich funkcji i przepływu powietrza w drogach oddechowych podczas wdechu i wydechu, czyli tak zwanego cyklu oddechowego. Spirometrię wykonuje się najczęściej:

  • po operacjach płuc,
  • przy diagnozie chorób płuc, takich jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc,
  • w celu oceny leczenia chorób związanych z drogami oddechowymi.

Test nadreaktywności oskrzeli razem ze spirometrią wykonywany jest przy podejrzeniu astmy. Badanie polega na początkowym wykonaniu spirometrii, następnie podaje się substancje mogące wywołać skurcz oskrzeli i ponownie wykonuje się spirometrię. Ostatnim etapem badania jest ocena odpowiedzi skurczowej oskrzeli przez lekarza na podstawie uzyskanych wyników.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli należy różnicować z chorobami takimi jak astma oskrzelowa, rozstrzeniem oskrzeli, niewydolnością serca, gruźlicą płuc i rakiem płuc. Natomiast ostre zapalenie oskrzeli powinno być różnicowane z grypą i ostrym napadem astmy.

Leczenie zapalenia oskrzeli

Podczas trwania choroby warto dużo odpoczywać i podjąć jak najszybsze leczenie po skonsultowaniu się z lekarzem, ponieważ nieodpowiednio leczone zapalenie oskrzeli łatwo przechodzi w postać przewlekłą, która jest dużo bardziej oporna na wszelkie kuracje. Wskazane jest również picie większej ilości płynów i stosowanie inhalacji ułatwiających oddychanie i oczyszczających drogi oddechowe. Nie wolno natomiast palić tytoniu i przebywać w towarzystwie osób palących. Unikać należy także pomieszczeń suchych i klimatyzowanych, najlepiej przebywać w pokojach odpowiednio wietrzonych.

Ponadto przy zakażeniu wirusowym można stosować leki przeciwgorączkowe zawierające ibuprofen czy też kwas acetylosalicylowy oraz leki przeciwkaszlowe, jednak należy pamiętać, że kaszel jest sposobem oczyszczania się organizmu, a hamowanie kaszlu zatrzymuje również odkrztuszanie śluzu, a więc przedłuża proces leczniczy. Należy również unikać picia kawy i alkoholu, ponieważ mogą one powodować utratę płynów z organizmu.  Jeśli choroba jest wynikiem zakażenia bakteryjnego konieczne może być zastosowanie odpowiednich antybiotyków.

Przy leczeniu ostrego zapalenia oskrzeli konieczne może być również zastosowanie leków udrażniających nos w przypadku kataru, leków mukolitycznych, gdy w oskrzelach zalega wydzielina, leków rozszerzających oskrzela w przypadku pojawienia się duszności oraz leków przeciwwirusowych takich jak amantadyna czy oseltamiwir, gdy przyczyną choroby jest zakażenie wirusem grypy.

W przypadku przewlekłego zapalenia oskrzeli leczenie jest trochę bardziej skomplikowane. Poza wymienionymi wyżej ogólnymi zasadami, których należy przestrzegać podczas leczenia zapalenia oskrzeli należy również:

  • leczyć infekcje, jeśli to one są przyczyną choroby,
  • starać się usunąć ze środowiska czynniki ryzyka przyczyniające się do powstania i rozwoju choroby, takie jak dym papierosowy,
  • stosować leki rozszerzające oskrzela, takie jak: b2-mimetyki, pochodne metyloksantyny czy też bromek ipratropium.

Niektórzy pacjenci odczuwają również poprawę przy stosowaniu wziewnych steroidów.

Profilaktyka

Aby skutecznie zapobiegać zapaleniu oskrzeli, należy:

  • szczepić się przeciwko chorobom mogącym wywoływać zapalenie oskrzeli, takim jak krztusiec i grypa,
  • unikać zanieczyszczeń powietrza,
  • unikać kontaktu z alergenami,
  • unikać dymu papierosowego – jeśli jesteś palaczem najlepiej natychmiast rzuć palenie!
  • unikać przebywania w miejscach gdzie są duże skupiska ludzi w okresach wzmożonego zachorowania i epidemii.

Powikłania

Nie podjęcie odpowiedniego leczenia zapalenia oskrzeli może się wiązać z wystąpieniem pewnych powikłań. Zazwyczaj pojawiają się one wśród osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego i krążenia. Najczęstszymi powikłaniami dotyczącymi ostrego zapalenia oskrzeli są zapalenie płuc i pneumokokowe zapalenie płuc.

Znacznie poważniejsze są powikłania występujące przy przewlekłym zapaleniu oskrzeli. W tym przypadku może dojść do powstania gośćca, co skutkuje pojawieniem się przerostu prawej komory serca. Może również wystąpić rozedma płuc. Najgroźniejsze powikłania zapalenia oskrzeli pojawiają się u osób z osłabionym układem immunologicznym. Dlatego, aby zapobiegać pojawieniu się jakichkolwiek powikłań należy bezwzględnie stosować się do wszelkich zaleceń lekarza i pod żadnym pozorem nie lekceważyć choroby.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: