Kaszel


Kaszel jest naturalnym odruchem obronnym organizmu, dzięki któremu możliwe jest oczyszczenie dróg oddechowych ze zbędnych zalegających treści, takich jak ciała obce czy też nadmiar wydzieliny. Kaszel powstaje w wyniku nagłego uwolnienia się powietrza w drogach oddechowych, które poprzedza gwałtowny wdech. W trakcie kaszlu dochodzi do zamknięcia głośni, czyli części krtani oddzielającej drogi oddechowe od pokarmowych oraz jednoczesny skurcz mięśni brzucha, miednicy i klatki piersiowej, czego wynikiem jest wzrost ciśnienia w klatce piersiowej.

Ze względu na fakt, że kaszel jest odruchem, to nie jest on zależny od naszej woli. Jest on jednak bardzo potrzebnym zjawiskiem, ponieważ bez niego oczyszczanie dróg oddechowych nie byłoby możliwe. Prowadziłoby to do zalegania wszelkich szkodliwych treści, zwiększało podatność na infekcje i długość ich trwania.

Kaszel jest bardzo skomplikowanym zjawiskiem, biorą w nim udział:

  • receptory znajdujące się w nosogardle, krtani, tchawicy i oskrzelach, a także w mniejszych ilościach w opłucnej, osierdziu, przeponie i przewodzie słuchowym zewnętrznym,
  • nerw błędny, który odpowiada za przenoszenie impulsów nerwowych z receptorów do ośrodków kaszlu w mózgu,
  • ośrodek kaszlu,
  • nerwy odśrodkowe, które przenoszą impulsy od ośrodka kaszlu do mięśni brzucha, klatki piersiowej i miednicy,
  • mięśnie.

Kaszel - zapalenie oskrzeliMożna wyróżnić kilka rodzajów kaszlu. W zależności od dźwięku wydawanego podczas kaszlu można go podzielić na:

  • kaszel suchy – to męczący i nie powodujący odpluwania plwociny proces,
  • kaszel mokry – jest produktywny, co wiąże się z odpluwaniem plwociny.

W zależności od długości trwania kaszlu można wyróżnić:

  • kaszel ostry – trwa krócej niż 3 tygodnie, pojawia się najczęściej przy infekcjach,
  • kaszel przewlekły – w przypadku dzieci jest to kaszel, który trwa dłużej niż 4 tygodnie, natomiast w przypadku dorosłych ponad 8 tygodni, jest to podstawowy objaw pojawiający się przy przewlekłych chorobach układu oddechowego, na przykład przy mukowiscydozie. Ponadto kaszel przewlekły pojawia się również przy nowotworach płuc.

O kaszlu można mówić także, że jest:

  • charakterystyczny – jeśli występuje przy charakterystycznej dla kaszlu przyczynie oraz jednostce chorobowej, na przykład kaszel przy krztuścu,
  • niespecyficzny – jest to rodzaj kaszlu mogący występować przy wielu jednostkach chorobowych, np. kaszel występujący przy zapaleniu zatok obocznych nosa i w infekcji w objawach jest bardzo podobny.

Skuteczność kaszlu może zostać obniżona przez:

  • zaburzenia ruchomości klatki piersiowej,
  • osłabienie mięśni klatki piersiowej oraz brzucha,
  • zwiększenie lepkości śluzu,
  • zaburzenia czynności aparatu rzęskowego – są to ruchome rzęski, które wyściełają drogi oddechowe, pomagają w usuwaniu zanieczyszczeń i zalegającego śluzu z dróg oddechowych.


Objawy kaszlu

Pojawiający się kaszel może mieć charakter przewlekły, może również występować stale lub pojawiać się napadowo. Równocześnie z kaszlem mogą pojawić się również inne, bardziej niepokojące objawy, które powinny sugerować potrzebę zgłoszenia się do lekarza:

  • spadek wagi,
  • gorączka,
  • nocne poty,
  • plucie krwią,
  • kaszel rozpoczynający się przy karmieniu/jedzeniu,
  • długotrwały kaszel z odpluwaniem plwociny,
  • zmiana charakteru przewlekłego kaszlu.

Przyczyny powstawania

W zależności od wieku pacjenta mogą być różne przyczyny powstawania kaszlu. W przypadku niemowląt są to:

  • wrodzone wady budowy układu oddechowego,
  • zachłyśnięcie się podczas jedzenia/karmienia,
  • infekcje wirusowe lub bakteryjne (krztusiec, zakażenie chlamydiowe),
  • bierne palenie,
  • zaburzenia neurologiczne związane z procesem połykania, w wyniku tego dochodzi do zwiększonego prawdopodobieństwa zachłyśnięcia się i aspiracji pokarmu do oskrzeli, co odruchowo wywołuje kaszel.

Dzieci w wieku przedszkolnym:

  • astma,
  • mukowiscydoza,
  • bierne palenie,
  • aspiracja ciała obcego,
  • zakażenia, najczęściej wirusowe,
  • przerost migdałków,
  • refluks żołądkowo-przełykowy – treść pokarmowa z żołądka przechodzi do przełyku, co może prowadzić do powstania suchego kaszlu oraz powodować inne objawy, głównie chrypkę, ubytki szkliwa, nawracające zapalenia oskrzeli i ucha.

Dzieci w wieku szkolnym oraz młodzież:

  • zapalenie zatok obocznych nosa,
  • infekcje,
  • astma,
  • bierne i czynne palenie papierosów,
  • kaszel psychogenny – jest to rodzaj kaszlu pojawiającego się po infekcjach dróg oddechowych, kaszel ten może utrzymywać się nawet kilka tygodni, słabnie lub ustępuje w czasie snu i nasila się przy innych osobach, pojawia się najczęściej u dziewczyn między 10 a 14 rokiem życia.

Osoby dorosłe:

  • zakażenia,
  • astma,
  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • przyjmowanie niektórych leków,
  • spływająca po tylniej ścianie gardła wydzielina powodująca podrażnienia,
  • POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc,
  • nowotwory płuc,
  • przyczyny kardiologiczne – kaszel pojawia się zazwyczaj w nocy.

Należy zaznaczyć, że w przypadku osób dorosłych kaszel powodowany jest przez więcej niż jedną przyczynę.

Bardzo rzadko zdarza się, że kaszel jest jedynym symptomem jakiegoś schorzenia, często równocześnie pojawia się:

  • ogólne złe samopoczucie,
  • gorączka,
  • świsty.

Gdy kaszel występuje razem z krztuszeniem się i dławieniem może to wskazywać na aspirację ciała obcego. Natomiast długotrwały, męczący kaszel w połączeniu z silną gorączką i spadkiem masy ciała może sugerować gruźlicę.

Diagnostyka

Diagnostyka kaszlu wcale nie jest tak prosta jak mogłoby się wydawać. Z uwagi na niewielką specyficzność kaszlu, może być on objawem wielu chorób. Podstawę rozpoznania stanowi wywiad oraz badanie fizykalne. Często wykonywanymi badaniami są:

  • RTG klatki piersiowej – ukazujące zmiany w obrębie miąższu płuc oraz serca,
  • bronchoskopia – badanie pozwalające na dokładne obejrzenie dróg oddechowych oraz pobranie potrzebnych do dalszych badań wycinków,
  • bronchofiberoskopia – za pomocą tego badania można dokładnie zlokalizować i usunąć znajdujące się w drogach oddechowych ciała obce,
  • próba tuberkulinowa – badanie pozwalające stwierdzić aktywne zakażenie prątkami gruźlicy, odczyny poszczepienne oraz stare zakażenia,
  • TK (HRCT) – tomografia komputerowa o wysokiej rozdzielczości pozwalająca na wybiórcze obrazowanie tkanki płuc,
  • spirometria – badanie pomagające stwierdzić obturację dróg oddechowych,
  • badanie plwociny – bakteriologiczna i mikroskopowa analiza sprawdzająca czy w układzie oddechowym istnieje odczyn zapalny,
  • morfologia krwi obwodowej – pozwala na sprawdzenie czy kaszel ma podłoże ogólnoustrojowe.

Leczenie kaszlu

Podstawą leczenia kaszlu jest ustalenie czy pojawiające się symptomy dotyczą kaszlu suchego czy mokrego. W przypadku kaszlu mokrego stosowane leki mają za zadanie pomoc w odkrztuszaniu wydzieliny, która zalega w drogach oddechowych przez pobudzanie odruchu kaszlu. Stosowane są również leki mukolityczne, które upłynniają i zmniejszają lepkość śluzu w drogach oddechowych. W przypadku kaszlu suchego stosowane powinny być leki przeciwkaszlowe, które hamują odruch kaszlu.

Nigdy nie wolno stosować jednocześnie leków do obu rodzajów kaszlu, ponieważ leki przeciwkaszlowe w przypadku kaszlu mokrego prowadzą do hamowania odkrztuszania zalegającej wydzieliny, co może prowadzić do zapalenia oskrzeli, a z czasem nawet zapalenia płuc. Natomiast zastosowanie leków ułatwiających odkrztuszanie wydzieliny nie przynosi większych skutków, a czasami nawet zwiększa ilość ataków kaszlu.

Korzyść mogą przynieść także domowe sposoby na kaszel, wśród których warto wymienić:

  • mieszankę miodu z sokiem z limonki, wypicie takiej mikstury doskonale koi podrażnione gardło,
  • gałązki suszonego tymianku można dodać do ciepłej herbaty, wypicie takiego naparu skutecznie zahamuje kaszel,
  • olejek eukaliptusowy również skutecznie zatrzymuje kaszel, przed snem należy nanieść kilka kropli olejku na poduszkę lub natrzeć nim klatkę piersiową,
  • w leczeniu kaszlu pomocny jest także czosnek, który można dodać na przykład do herbaty,
  • przy kaszlu stosowany być może też sok z cebuli, który należy wymieszać z miodem i następnie wypić,
  • konieczne jest stosowanie nawilżaczy powietrza pomagających w łagodzeniu suchego kaszlu,
  • korzystne w walce z kaszlem jest rzucenie palenia papierosów.

W przypadku kaszlu powodowanego przez astmę oskrzelową lub POChP stosuje się przede wszystkim leki rozszerzające oskrzela i hamujące rozwój procesów zapalnych. Jeśli kaszel ma podłoże alergiczne konieczne jest stosowanie leków przeciwhistaminowych lub odczulania. Natomiast, gdy kaszel jest związany z refluksem żołądkowo-przełykowym wykorzystuje się głównie leki ograniczające wydzielanie kwasu żołądkowego.

Leczenie kaszlu psychogennego polega głównie na unikaniu sytuacji mogących przyczyniać się do powstawania kaszlu. Należy jak najwięcej odpoczywać i starać się zapobiegać sytuacjom stresującym. Lekarze czasami zalecają stosowanie leków uspokajających oraz przeciwkaszlowych, warto jednak po poradę zgłosić się głównie do psychologa.

Profilaktyka

Kaszel jest naturalnym i niezbędnym odruchem obronnym naszego organizmu. Pomaga w oczyszczaniu dróg oddechowych z wszelkich zanieczyszczeń oraz drobnoustrojów. Nie należy wiec dążyć do zapobiegania powstawania odruchu kaszlu, warto jednak eliminować czynniki prowadzące do powstawania kaszlu. Należy, więc unikać zadymionych pomieszczeń i zaprzestać palenia tytoniu, w przypadku alergików konieczne jest zmniejszanie stężenia alergenów w otaczającym ich środowisku. Można to osiągnąć na przykład przez usuwanie z miejsca, w których alergik przebywa przedmiotów gromadzących kurz.

Zapobieganie napadom kaszlu psychogennego opiera się głównie na unikaniu sytuacji wywołujących napady kaszlu.

Powikłania

W przypadku długotrwałego i męczącego kaszlu może w końcu dojść do powikłań, głównie:

  • odmy opłucnowej,
  • omdleń spowodowanych zmniejszonym dopływem krwi do mózgu, co występuje przy silnym i długotrwałym kaszlu,
  • złamań żeber,
  • bezsenności,
  • wymiotów,
  • zaczerwienień oczu,
  • niekontrolowanego oddawania moczu podczas kaszlu,
  • urazów mięśni i nerwów międzyżebrowych.
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: