Glejak


Glejaki to grupa nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, wywodząca się z komórek glejowych. Są jednymi z najczęstszych nowotworów dotyczących układu nerwowego. Stanowią mniej więcej 60% wszystkich nowotworów pierwotnych obejmujących układ nerwowy. Glejaki mogą tworzyć się w dowolnej części centralnego układu nerwowego. Zazwyczaj pojawiają się u osób pomiędzy 30 a 60 rokiem życia.

Biorąc pod uwagę typ komórek wśród najważniejszych i najczęściej występujących glejaków wyróżnić można:

Glejaki zarodkowe:

  • Rdzeniaki – zazwyczaj występują u dzieci, jednak bywają diagnozowane również u dorosłych. Lokalizują się w móżdżku. Charakteryzują się szybkim wzrostem. Rdzeniaki są promienioczułe.

Nowotwory gleju gwiaździstego (ok. 75% glejaków):

  • Gwiaździak włosianokomórkowy (gąbczak) – pod względem histopatologicznym jest to najłagodniejsza postać glejaka. Lokalizuje się w okolicach nerwów wzrokowych, podwzgórza oraz pnia mózgu. Jest odgraniczony od znajdujących się w jego okolicy struktur. Charakteryzuje się stosunkowo szybkim wzrostem.
  • Gwiaździak włókienkowy – zmiana dotyczy osób dorosłych. Charakteryzuje się stosunkowo powolnym wzrostem. Zazwyczaj umiejscawia się w półkulach mózgu oraz w pniu mózgu, czasami również w rdzeniu kręgowym. W centralnej części guza często widoczna jest jama. Zmiana jest niepromienioczuła.
  • Gwiaździak tucznokomórkowy – zmiana jest charakterystyczna dla osób dorosłych. Lokalizuje się w półkulach mózgu. Cechuje się szybszym przebiegiem w stosunku do gwiaździaka włókienkowego.
  • Glejak wielopostaciowy – to najczęstszy nowotwór złośliwy wywodzący się z tkanki glejowej (ok. 50%). Rośnie w obu półkulach mózgu, zazwyczaj w płacie czołowym oraz skroniowym. Charakteryzuje się szybkim rozwojem. Za pomocą płynu mózgowo-rdzeniowego lub krwi może dawać przerzuty do okolic centralnego układu nerwowego. Glejak wielopostaciowy posiada urozmaicony obraz histopatologiczny, charakteryzuje się znaczną złośliwością histopatologiczną, licznymi patologicznymi naczyniami krwionośnymi mogącymi stać się źródłem wylewu krwi do mózgu, a także obszarami martwicy.

Nowotwory gleju skąpowypustkowego (ok. 10% glejaków):

  • Skąpodrzewiak – jest nowotworem najczęściej lokalizującym się w obrębie płatów czołowych mózgu, w istocie białej. Charakteryzuje się powolnym wzrostem, jednak już we wczesnej fazie rozwoju może szerzyć się poprzez spoidło wielkie na drugą półkulę mózgu. Dotyczy wyłącznie osób dorosłych. U mężczyzn pojawia się 2 razy częściej niż u kobiet.

Nowotwory gleju wyściółkowego (ok. 7% glejaków):

MRI glejaka mózguGlejaki te wywodzą się z komórek wyściółki komór mózgowych oraz wyściółki kanału środkowego rdzenia kręgowego. Można tutaj wyróżnić:

  • Wyściółczaki – dotyczą zarówno dzieci, jak i młodych osób dorosłych. Guz charakteryzuje się dosyć powolnym wzrostem.
  • Wyściółczaki śluzowo-brodaweczkowate – lokalizują się zazwyczaj w obrębie stożka końcowego rdzenia kręgowego, nici końcowej. Posiadają łagodny przebieg, a po chirurgicznym usunięciu najczęściej nie nawracają.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) sklasyfikowała glejaki według stopnia ich złośliwości, co determinuje patologiczny rozwój guza. Na klasyfikację złośliwości glejaków wg. WHO składają się 4 stopnie (gdzie stopień I to zmiany łagodne, a IV najbardziej złośliwe):

  • I – np. wyściółczak śluzowo-brodaweczkowaty lub gwiaździak włosianokomórkowy,
  • II – np. skąpodrzewiak, wyściółczak lub gwiaździak włókienkowaty,
  • III – np. gwiaździak anaplastyczny,
  • IV – np. rdzeniak lub glejak wielopostaciowy (to najczęściej występujący glejak wśród osób dorosłych).

W przypadku stopnia IV rokowanie jest najgorsze. Średnie przeżycie wynosi ok. 14 miesięcy przy podjęciu leczenia operacyjnego oraz radioterapii i chemioterapii.

Objawy glejaka

Objawy pojawiające się przy glejaku podzielić można na:

  • obawy ogólne – objawy wzmożonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, takie jak: bóle głowy, nudności oraz wymioty szczególnie nasilone rano, zespół psychoorganiczny, czyli – osłabiona sprawność umysłowa, zaburzenia pamięci i uogólnione napady padaczkowe, a także obrzęki mózgu,
  • objawy ogniskowe – są specyficzne dla lokalizacji guza, mogą to być: niedowład, zaburzenia wzroku, mowy oraz słychu, a także objawy móżdżkowe, między innymi – zaburzenia równowagi, uszkodzenia nerwów czaszkowych, ogniskowe napady padaczkowe.

Najczęściej występujący i jednocześnie najbardziej niebezpieczny jest glejak wielopostaciowy. Nowotwór rozwija się w półkulach mózgu, zazwyczaj w płacie skroniowym oraz czołowym, czego objawami mogą być:

  • zmiany osobowości osoby chorej,
  • afazja,
  • zaburzenia funkcji psychicznych,
  • napady padaczkowe.

Glejak wielopostaciowy pojawia się u osób starszych i zazwyczaj charakteryzuje się znaczną złośliwością. W przypadku niepodjęcia leczenia prawie wszyscy chorzy umierają w przeciągu około 3 miesięcy. W przypadku zastosowania leczenia w postaci operacji chirurgicznej oraz radioterapii możliwe jest wydłużenie czasu życia do około roku. Tylko ok. 5% osób spośród wszystkich chorych osiąga długoletnie przeżycie.

Glejaki pojawiające się u dzieci to najczęściej rdzeniaki znajdujące się w móżdżku, a także wyściółczaki umiejscowione podnamiotowo oraz gwiaździaki włosowatokomórkowe. Guzy te leczone są chirurgiczne. W przypadku małych dzieci leczeniem uzupełniającym jest chemioterapia, natomiast w przypadku dzieci starszych radioterapia. Po zakończonej terapii ok. 60% dzieci przeżywa 5 lat.

Przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania glejaków nie są do końca znane. Zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe mogą przyczyniać się do powstawania zmian. Przeprowadzone badania wskazują na brak związku pomiędzy występowaniem glejaków, a konkretnymi przyzwyczajeniami, np. paleniem papierosów czy spożywaniem alkoholu. Nie udowodniono również związku pomiędzy czynnikami chemicznymi, takimi jak pestycydy, fizycznymi, np. polem elektromagnetycznym czy urazami mózgu doznanymi w dzieciństwie.

Jedyną potwierdzoną przyczyną powstawania nowotworów złośliwych OUN jest promieniowanie jonizujące.

Diagnostyka

Narzędziem pomocnym w diagnostyce glejaków jest tomografia komputerowa. Pozwala ona dokładnie zlokalizować zmianę oraz ocenić jej stan. W celu pozyskania materiału do oceny histopatologicznej wykorzystuje się stereotaktyczną biopsję gruboigłową.

Leczenie glejaka

W pierwszej kolejności podczas leczenia glejaków wykorzystuje się chirurgiczny zabieg usunięcia guza. Jednak bardzo często przez wzgląd na lokalizację zmiany – w obrębie kluczowych elementów mózgu, całkowite usunięcie glejaka jest niemożliwe. Im bardziej guz jest odgraniczony od znajdujących się w okolicy tkanek, czyli im mniej rozlany (naciekający), tym łatwiejsze jest jego chirurgiczne usunięcie (resekcja).

Leczeniem wspomagającym jest w tym przypadku chemioterapia oraz radioterapia. Czasami wykorzystuje się również immunoterapię, wirusoterapię oraz terapie genowe. Dobre wyniki uzyskuje się również dzięki zastosowaniu THC, jednak metoda ta wymaga prowadzenia dalszych badań.

Profilaktyka

Ze względu na nieznajomość przyczyn powstawania glejaków, również sposoby zapobiegania im nie są znane. Widomo jedynie, że należy unikać promieniowania jonizującego.

Powikłania

Rokowania w przypadku glejaka zależne są od jego stopnia złośliwości. Jednak ogólne statystyki nie napawają optymizmem. Po pierwszym roku od zdiagnozowania przeżywa jedynie połowa chorych. Osoby z glejakiem IV stopnia (np. z rdzeniakiem lub też glejakiem wielopostaciowym) najczęściej nie przeżywają 12 miesięcy. Rokowania są lepsze w przypadku glejaków o mniejszym stopni złośliwości. Chorzy z glejakiem I stopnia (np. w przypadku gwiaździaka włosianokomórkowego) mają koło 17 razy większe szanse przeżycia. Po około 10 latach od zdiagnozowania choroby przy życiu pozostaje 47% chorych osób.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: