Rzeżączka (tryper)


Rzeżączka określana również, jako tryper to ostra lub przewlekła choroba wywoływana przez zakażenie gram-ujemną bakterią nazywaną dwoinką rzeżączki. Infekcja rozwija się w okolicach nabłonka walcowatego i przejściowego dróg moczowo-płciowych, odbytu i gardła.

Rzeżączka jest jedną z najczęstszych chorób zakaźnych przenoszonych drogą płciową. Dotyka głównie osoby młode w wieku od 19 do 25 lat, szczególnie w krajach rozwijających się. Rzeżączka rozprzestrzenia się bardzo szybko, odpowiedzialne jest za to głównie łatwe zarażanie nowych osób oraz często brak objawów lub słabo nasilone symptomy zwłaszcza w przypadku kobiet.

Objawy rzeżączki

Zakażenie rzeżączkowe oczu u noworodkaObjawy rzeżączki są zależne od płci osoby chorej. W przypadku kobiet choroba często, zwłaszcza na początku przebiega z niezbyt nasilonymi objawami, dlatego większość kobiet nawet ich nie zauważa. Objawy rzeżączki często są też niespecyficzne i mogą być mylone z zapaleniem pęcherza moczowego lub pochwy.

Wśród najczęstszych objawów rzeżączki pojawiających się u kobiet, można wyróżnić:

  • ból i pieczenie podczas oddawania moczu,
  • zaburzenia cyklu miesiączkowego, takie jak krwawienia z pochwy pomiędzy okresami oraz obfitsze i dłuższe niż zazwyczaj krwawienia miesiączkowe,
  • ropne upławy pojawiające się już po kilku dniach od zakażenia,
  • w przypadku dziewczynek przed okresem pokwitania pojawić się może zapalenie sromu oraz pochwy, które charakteryzuje się znacznym obrzękiem, bolesnością warg sromowych oraz pojawieniem się ropnej wydzieliny z przedsionka pochwy,
  • zapalenie jajowodów, zazwyczaj jednostronne, któro jest równocześnie powikłaniem rzeżączki,
  • rzadziej pojawić się może zapalenie jajników oraz silne bóle okolic podbrzusza oraz podrażnienia otrzewnej w obrębie miednicy mniejszej,
  • gorączka.

U mężczyzn podobnie jak w przypadku kobiet rzeżączka może nie dawać żadnych symptomów. Jednak u części chorych objawy choroby pojawiają się już po około 2-5 dniach od zakażenia i mogą utrzymywać się nawet przez miesiąc. Do najczęstszych objawów pojawiających się u mężczyzn należą:

  • ból i pieczenie penisa we wzwodzie,
  • ból i pieczenie podczas oddawania moczu,
  • biała, żółta lub zielona wydzielina obficie wydobywająca się z penisa, po kilku dniach wydzielina staje się zazwyczaj mniej obfita, a zapalenie przechodzi w postać przewlekłą,
  • czasami pojawić się może zapalenie prostaty, któremu towarzyszy utrudnione oddawanie stolca oraz dyskomfort podczas siedzenia,
  • pojawić się może również gorączka oraz bóle, tkliwość i obrzęk najądrzy, a także zapalenie żołędzi,
  • dosyć rzadkim objawem rzeżączki u mężczyzn, jednak pojawiającym się jest także puchnięcie penisa.

Po pewnym czasie objawy towarzyszące rzeżączce na ogół słabną, a choroba przybiera postać przewlekłą. Jednak ciągle przyczynia się do dalszych uszkodzeń tkanek i narządów.

Rzeżączce często towarzysza zakażenia innymi patogenami zajmującymi błony śluzowe narządów płciowych, głównie takie jak rzęsistek pochwowy, drożdżaki oraz chlamydia trachomatis. Pojawiające się wówczas objawy często są związane ze współistniejącą chorobą.

Dwoinki rzeżączki mogą przedostawać się również do układu krwionośnego wywołując łagodną posocznicę, która najczęściej dotyczy kobiet. Pojawić się wtedy może:

  • ból stawów,
  • wykwity skórne,
  • niewysoka gorączka.

W przypadku zakażenia rzeżączką odbytu, zarówno u kobiet jak i u mężczyzn pojawić się może świąd, wydzielina i krwawienie z odbytu. Objawom tym towarzyszą często także skurcze jelit, zaparcia i bóle przy wypróżnianiu. Jednak zakażenia odbytu dwoinkami rzeżączki mogą także nie dawać żadnych objawów.

Zakażenia gardła objawiają się zazwyczaj bólami gardła, chrypką i zaczerwienieniami. Pojawić się mogą także trudności z przełykaniem. Jednak często symptomy nie występują lub są niezauważane przez chorego.


Przyczyny powstawania

Czynnikiem wywołującym rzeżączkę jest dwoinka rzeżączki – bakteria, nazywana również gonokokiem. Bakteria ta po przedostaniu się do organizmu człowieka atakuje nabłonek walcowaty i przejściowy, które pokrywają narządy układu moczowo-płciowego, odbyt oraz gardło.

Mimo, że rzeżączka jest uznawana za typową chorobę przenoszoną drogą płciową, to bakterie mogą się szerzyć i wnikać do nabłonka walcowatego i przejściowego wyściełającego cewkę moczową, kanał szyjki macicy, gardło oraz odbyt nie tylko przez kontakty seksualne, także oralne i analne, ale również podczas kąpieli, przy używaniu wspólnych ręczników, pościeli, bielizny oraz przyborów do higieny. Udokumentowany został szereg dowodów na to, że rzeżączka może przenosić się również przez brudne ręce personelu pielęgniarskiego oraz przez termometry doodbytnicze. Dwoinki rzeżączki są wrażliwe na wysychanie i nie mogą żyć poza organizmem człowieka, jednak w materiale ropnym udaje im się przetrwać nawet kilkanaście godzin.

Ważne jest, że do zarażenia może dojść także, gdy nie dojdzie do wytrysku, ponieważ dwoinka rzeżączki znajduje się w błonie śluzowej i wystarczy sam kontakt z wydzieliną śluzówki, aby doszło do przeniesienia choroby.

W przypadku noworodków do zakażenia może dojść podczas porodu, przy przechodzenia dziecka przez kanał rodny, gdy matka jest chora na rzeżączkę. Bakterie atakują wówczas szczególnie tkanki oka.

Diagnostyka

Okres od zakażenia do pojawienia się objawów, w przypadku mężczyzn wynosi zazwyczaj około 3-6 dni, natomiast u kobiet jest to już 7- 14 dni. Objawy choroby u kobiet często są niezbyt nasilone i niespecyficzne, co często utrudnia określenie okresu wylęgania, a ponadto sprawia, że rzeżączka jest mylona z innymi schorzeniami, takimi jak zapalenie pochwy czy też zapalenie pęcherza.

W celu zdiagnozowania rzeżączki wykonuje się badania bakteriologiczne. W przypadku mężczyzn pobiera się ropną wydzielinę z cewki moczowej lub też wykonuje się wymaz poprzez pobranie wydzieliny wprowadzaną do cewki moczowej na głębokość około 2 cm wymazówką. U kobiet wydzielina pobierana jest z cewki moczowej lub z szyjki macicy. Gdy zakażenie rozwija się w okolicach gruczołu Bartholina, czyli gruczołu przedsionkowego większego znajdującego się wewnątrz warg sromowych większych zazwyczaj nakłuwa się powstały ropień i pobiera z niego ropę.

Czasami do badań pobierany bywa również mocz, a w przypadku dziewczynek wydzielina z przedsionka pochwy. Możliwe jest także pobieranie wymazów z gardła oraz okolic odbytu, gdy zakażenie rozwija się w tych okolicach.

Gdy dochodzi do pojawienia się powikłań rzeżączki i do zakażenia uogólnionego zazwyczaj do badań pobiera się krew, płyn mózgowo-rdzeniowy oraz płyn stawowy.

Pobrany do badań materiał służy do wykonywania barwionych preparatów mikroskopowych, w których szuka się komórek dwoinki rzeżączki. Metoda jest najskuteczniejsza w przypadku mężczyzn, u których występują objawy choroby (prawie 100%), nieco niższą skuteczność wykazuje się wśród mężczyzn, u których rzeżączka przebiega bezobjawowo ( około 50-75%). Dużo gorzej metoda sprawdza się wśród kobiet, ponieważ wymaz z szyjki macicy jest skuteczny tylko w 35-50% przypadków, natomiast wymaz z cewki moczowej tylko w 20%. Badanie to jest nieskuteczne w przypadku wymazów z gardła.

Z pobranych wymazów można również zrobić specjalny posiew, który jest dosyć czułą metodą, sprawdzającą się w około 95% przypadków zarówno u kobiet jak i mężczyzn.

Czasami wykonywane są również bardzo czułe i specyficzne testy serologiczne, które pozwalają na wykrycie choroby, gdy zakażenie przebiega bezobjawowo lub gdy istnieją wątpliwości, co do jakości pobranych wymazów.

U osób mających kontakt z chorą osobą wykonuje się podstawowe testy mikrobiologiczne, a w przypadku wyniku ujemnego badanie powtarza się po kilku dniach.

Możliwe jest również zastosowanie stosunkowo nowego testu molekularnego opartego na reakcji PCR, który pozwala na wykrycie DNA dwoinki rzeżączki w pobranych wymazach. Mimo, że metoda jest dosyć droga to jest stosunkowo szybka, czuła i specyficzna.

Ze względu na znaczne podobieństwo objawów rzeżączki do chlamydiozy oraz rzęsistkowicy powinna być ona różnicowana z tymi chorobami.

Leczenie rzeżączki

Tak jak w przypadku większości chorób przenoszonych drogą płciową, tak i przy rzeżączce leczeniu powinni poddać się oboje partnerzy. Terapia rzeżączki u młodzieży i dorosłych obejmuje stosowanie antybiotyków, głównie takich jak penicylina, ciprofloksacyna oraz cefalosporyna III generacji.

Niestety w ostatnich czasach skuteczne leczenie rzeżączki jest coraz trudniejsze, ponieważ w wyniku intensywnego stosowania szeregu antybiotyków wytworzyły się szczepy oporne na leki, w tym między innymi na penicylinę. W Polsce zarażenie szczepami opornymi stwierdzane jest w około 1% przypadków rzeżączki. Stosowane jest wówczas leczenie penicyliną prokainową.

Leczenie rzeżączki najczęściej przeprowadzane jest za pomocą następujących leków:

  • cyprofloksacyna, ofloksacyna, ampicyna lub cefiksim podawane doustnie w jednorazowej dawce (stosowany jest tylko jeden z wymienionych antybiotyków),
  • ceftrakson, cefotaksym lub spektomycyna stosowane domięśniowo w pojedynczej dawce (stosowany jest tylko jeden z wymienionych antybiotyków).

Gdy pacjent jest uczulony na wymienione wyżej leki zazwyczaj stosuje się leczenie za pomocą amoksycyliny lub probenecidu stosowanych doustnie w jednorazowych dawkach.

W przypadku kobiet w ciąży niezalecane jest leczenie przy pomocy chinolonów i tetracyklin. Zaleca się raczej terapię za pomocą jednorazowej doustnej dawki leku takiego jak: ceftriakson, cefotaksym, speknomycyna lub też ampicylina oraz równoczesne podanie probenecydu domięśniowo także w pojedynczej, jednorazowej dawce.

Niestety leczenie za pomocą pojedynczej dawki ampicyliny lub spektynomycyny jest raczej nieskuteczne w przypadku zakażenia gardła dwoinkami rzeżączki. Wówczas najczęściej stosuje się leczenie za pomocą ceftriaksonu podawanego domięśniowo lub cyprofloksacyny, ewentualnie oflosacyny podawanych doustnie.

W trakcie leczenia nie należy podejmować kontaktów seksualnych zwłaszcza bez prezerwatywy. Po zakończeniu terapii, jeśli objawy związane z rzeżączką nie ustąpią należy ponownie zgłosić się do lekarza.

Osoba, u której wykryto rzeżączkę powinna jak najszybciej powiadomić o chorobie wszystkich swoich partnerów seksualnych i zalecić im niezwłoczne zgłoszenie się do lekarza, nawet jeśli nie wystąpiły u nich żadne objawy. Pozwoli to na uniknięcie przykrych konsekwencji rzeżączki oraz zapobiegnie dalszemu rozprzestrzenianiu się choroby.

Profilaktyka

Rzeżączka przenosi się głównie drogą płciową, przez stosunki seksualne z osobami zarażonymi. Dlatego aby nie dopuścić do zarażenia chorobą należy unikać przypadkowych kontaktów seksualnych z osobami chorymi.

Konieczne jest również:

  • stosowanie prezerwatyw, także przy stosunkach oralnych,
  • nie korzystanie z brudnych basenów,
  • dbanie o własną higienę, a szczególnie dokładne mycie rąk zapobiegające przeniesieniu bakterii na oczy,
  • nie używanie cudzych ręczników i bielizny,
  • obserwowanie swojego ciała i zgłoszenie się do lekarza w przypadku zauważenia objawów -podjęcie natychmiastowego leczenia zapobiegnie rozprzestrzenianiu się choroby dalej.

Powikłania

Zarówno u kobiet jak i u mężczyzn nieleczona rzeżączka może prowadzić do szeregu powikłań. Do najgroźniejszych należą:

  • ślepota,
  • ciąża pozamaciczna, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • uszkodzenie serca, a w szczególności jego zastawek,
  • niepłodność mężczyzn i kobiet powodowana przez stany zapalne i uszkodzenia narządów płciowych,
  • w przypadku noworodków rzeżączka atakująca głównie oczy może doprowadzić do utraty wzroku oraz do zakażeń, które mogą zagrozić życiu dziecka,
  • osoby chore na rzeżączkę zdecydowanie łatwiej zarażają się również wirusem HIV,
  • w skrajnych przypadkach choroba może doprowadzić nawet do śmierci.

Ponadto zakażenie rzeżączką może się wiązać z powikłaniami takimi jak:

  • zapalenie jajowodów i jajników,
  • zapalenie najądrzy i gruczołu krokowego,
  • zapalenie cewki moczowej i pęcherza moczowego,
  • zapalenie stawów, ścięgien i pochewek ścięgnistych,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • zapalenie oka.

Rzeżączka często prowadzi do bakteriemii, a czasami może także wywoływać posocznicę o niezbyt nasilonym przebiegu.

Czasami bakterie rzeżączki mogą przedostawać się do układu krążenia, gdzie razem z krwią lub limfą docierają do stawów i mięśni, w tym również do serca. Wywołują wówczas stany zapalne i uszkodzenia tkanek. Zdecydowanie rzadziej, bo nawet w mniej niż 1% przypadków może dojść do uogólnionego zakażenia krwi, nazywanego również sepsą.

Należy pamiętać, że odpowiednio szybkie wykrycie rzeżączki i podjęcie prawidłowego leczenia, co szczególnie istotne jest u kobiet w ciąży może znacznie zmniejszyć ryzyko powstania powikłań.

Gdy rzeżączka nie zostaje wykryta odpowiednio wcześnie, to choroba może doprowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej, a w związku z tym do uszkodzeń i zbliznowaceń jajowodu, co prowadzi głównie do niepłodności. Jeśli zbliznowacenie jajowodu jest częściowe to po zapłodnieniu jajeczko może zatrzymać się w jajowodzie, w wyniku czego powstaje ciąża jajowodowa. Gdy ciąża jajowodowa nie zostanie rozpoznana odpowiednio wcześnie może dojść do pęknięcia jajowodu i powstania niebezpiecznego dla życia krwotoku.

Ponadto chora na rzeżączkę kobieta w ciąży może zarazić również swoje dziecko w trakcie porodu. Najczęściej u noworodka dochodzi wówczas do ciężkiego zakażenia oczu. Odpowiednio wczesne rozpoznanie zakażenia u noworodka może zapobiec dalszym konsekwencjom przez wkraplanie do oczu azotanu srebra zabijającego bakterie. Rzeżączka u noworodka może także prowadzić do infekcji rozwijających się w kościach, mózgu, gardle oraz krwi.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: