Żylaki kończyn dolnych


Żylaki kończyn dolnych są trwałymi poszerzeniami żył powierzchniowych, które mają postać wężowatych sznurów, splotów lub też kłębków, często także z balonowatym uwypukleniem. Żylaki kończyn dolnych stanowią jedną z najczęstszych postaci klinicznych przewlekłej niewydolności żylnej. Są nie tylko poważnym problemem kosmetycznym, ale również zdrowotnym.

Choroba zdecydowanie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, zazwyczaj pojawia się po 40 roku życia. Częstość jej występowania wzrasta razem z wiekiem.

Wyróżnić można trzy rodzaje żylaków kończyn dolnych:

  • żylaki pierwotne,
  • żylaki wtórne,
  • żylaki o rzadkiej etiologii.

Objawy żylaków kończyn dolnych

Żylaki kończyny dolnej - nogiŻylaki są zazwyczaj bardzo dobrze widoczne, dlatego z ich rozpoznaniem najczęściej nie ma problemu. Mają postać niebieskawych, krętych i poszerzonych żył lub też niebieskawych, wypukłych linii ciągnących się przez łydki, zgięcia kolanowe lub też uda.

Ponadto objawami towarzyszącymi żylakom kończyn dolnych mogą być:

  • uczucie ciężkich nóg,
  • tępe bóle nóg po dłuższym siedzeniu lub też staniu,
  • ból nad zmienioną żyłą, często okresowy,
  • uczucie ciepła w okolicach zmienionej żyły,
  • nocne skurcze mięśni łydek,
  • pieczenie oraz kurcze stóp,
  • obrzęki nóg pod koniec dnia, szczególnie widoczne w okolicach stóp i kostek.

Jednak zdarza się, że poza nieestetycznym wyglądem żylaki kończyn dolnych nie są powodem innych dolegliwości.

Często w początkowych etapach choroby, gdy żylaki nie są jeszcze widoczne szczególną uwagę powinno zwrócić uczucie ciężkości nóg, pojawiające się szczególnie w godzinach wieczornych. Pojawić się również mogą pajączki oraz żyły siateczkowate. Pierwszymi sygnałami żylaków są często obrzęki wokół kostek, a z czasem także obrzęki całych podudzi. W zaawansowanych etapach choroby zauważyć można przebarwienia, wypryski oraz stwardnienia na skórze, pojawić się mogą także owrzodzenia.

Przyczyny powstawania

Powstawanie żylaków związane jest z wieloma  czynnikami. Wpływ na ich pojawienie się może mieć zarówno środowisko, styl życia, wiek, jak i czynniki dziedziczne.

Pojawianie się zmian żylakowych bardzo często ma charakter rodzinny, jednak do tej pory nie potwierdzono wpływu  czynników genetycznych na powstawanie żylaków kończyn dolnych. Wiadomo, że gdy u obojga rodziców stwierdza się żylaki, to ryzyko ich wystąpienia u dzieci wynosi niemal 90%. W przypadku, gdy żylaki rozpoznano u jednego z rodziców ryzyko ich wystąpienia u córek wynosi około 60%, natomiast w przypadku synów 25%.

Przyczyny powstawania żylaków kończyn dolnych zależne są od rodzaju żylaków. Żylaki pierwotne powodowane są przez występowanie zmniejszonej ilości tkanki sprężystej w ścianach naczyń żylnych, co skutkuje zmniejszeniem ich odporności na rozciąganie. Poszerzanie się światła naczynia jest przyczyną niewydolności zastawek żylnych, przez co możliwe jest cofanie się i zaleganie większej ilości krwi, a także dalsze poszerzanie się naczyń. Wśród czynników, które sprzyjają pojawianiu się żylaków wymienić można:

  • zastój żylny – występuje w trakcie długotrwałego stania, jest charakterystyczny dla niektórych zawodów, na przykład dla chirurgów czy też fryzjerów,
  • podwyższone ciśnienie w żyłach wynikające z utrudnionego odpływu – wstępuje w ciąży, przy zaparciach, a także u osób podnoszących ciężary.



U kobiet w ciąży dochodzi do znacznego zwiększenia objętości jamy brzusznej, a także do obniżenia aktywności fizycznej, co skutkuje trudnościami w przepływie krwi żylnej. Ponadto w pierwszym trymestrze zmieniają się proporcje hormonów, co wpływa na rozluźnienie żył.

Powstawanie żylaków wtórnych związane jest ze zwiększonym przepływem krwi przez powierzchniowe żyły kończyn dolnych, co wynika z niedrożności żył głębokich. Niedrożność ta związana jest z przebytą zakrzepicą. Zdarza się także, że zwiększony przepływ wynikać może z uszkodzenia zastawek żył głębokich lub też przeszywających.

Żylaki o rzadkiej etiologii są skutkiem wrodzonych lub też nabytych przetok tętniczo-żylnych. Przyczyną tego rodzaju żylaków może być także zespół Klippla-Trenaunaya.

Na pojawienie się żylaków zdecydowanie bardziej narażone są osoby, które przebyły zapalenie żył. W wyniku niedrożności żył dochodzi do zwiększenia się ciśnienia w układzie żylnym kończyn oraz do wytworzenia się krążenia obocznego. Zapalenie żył prowadzi do trwałego uszkodzenia zastawek, przez co nasilają się zaburzenia w krążeniu krwi, a także zwiększają dolegliwości w chorobie żylakowej.

Diagnostyka

Poziom niewydolności żylnej ustalany jest  za pomocą prób czynnościowych Trendelenburga i Perthesa. Ważnym badaniem, które ułatwia podjęcie decyzji odnośnie odpowiedniej metody leczenia jest także badanie ultrasonograficzne wraz z oceną przepływów w żyłach określane także jako badanie USG z dopplerem.

Innym badaniem mającym zastosowanie w diagnostyce żylaków jest flebografia. Badanie polega na podaniu środka kontrastowego do żyły stopy, żyły udowej lub też ramiennej, a następnie na śledzeniu dróg jego rozprzestrzeniania się. Badanie to jest jednak rzadko wykorzystywane ze względu na konieczność podania środka kontrastującego, który może wywoływać bóle, odczyny alergiczne czy też powikłania zakrzepowe. Jednocześnie jest droższe niż USG i naraża pacjenta na działanie promieniowania jonizującego. Obecnie flebografię stosuje się wyłącznie do oceny złożonych przypadków nawrotowych zmian żylnych po zabiegach chirurgicznych, w przypadku badań układu żylnego głębokiego, a także badań do ekspertyz sądowo-lekarskich.

Leczenie żylaków kończyn dolnych

Wśród metod leczenia żylaków kończyn dolnych wyróżnić można:

  • leczenie zachowawcze – opiera się na unoszeniu kończyn, noszeniu specjalnych obcisłych pończoch oraz opasek uciskowych,
  • leczenie farmakologiczne – podawanie leków mających uszczelniać naczynia, a także leków przeciwdziałających skutkom zaburzeń mikrokrążenia i zastojom limfatycznym, w wielu przypadkach konieczne jest także stosowanie leków przeciwzakrzepowych,
  • leczenie operacyjne – opiera się przede wszystkim na usuwaniu żylaków; obecnie coraz częściej stosowana jest laserowa operacja żylaków EVELT.

Do leczenia zachowawczego można zaliczyć szeroko wykorzystywaną metodę nazywaną kompresoterapią. Wykorzystuje się w niej elastyczne oraz nieelastyczne bandaże, a także pończochy oraz rajstopy uciskowe. Stosować można materiały o kontrolowanym stopniu kompresji. Mają one na celu zmniejszenie dolegliwości występujących u osoby chorej. Przeciwdziałają między innymi obrzękom i zastojowi limfatycznemu. Poprzez ucisk możliwe jest zmniejszenie średnicy naczynia żylnego oraz przepuszczalności włośniczkowej, co ułatwia powrót żylny.

W leczeniu żylaków kończyn dolnych wykorzystuje się także powszechnie skleroterapię. Jest to mało inwazyjna metoda polegająca na miejscowym nastrzykiwaniu chorobowo zmienionej żyły za pomocą specjalnego preparatu, który wywołuje odczyn zapalny ścian naczynia. Po pewnym czasie w miejscu zapalenia pojawia się skrzeplina, która następnie ulega zwłóknieniu, a światło naczynia się zamyka. Żylak, który wytworzył się z tego naczynia znika przez brak ciśnienia krwi w naczyniu.

Skleroterapia wykorzystywana jest głównie w przypadku niewielkich naczyń krwionośnych. Obecnie w przypadku żylaków dużych i żylaków żył głównych poza zabiegami chirurgicznymi coraz częściej wykorzystuje się skleroterapię piankową Tessariego, która wykonywana jest przy jednoczesnej kontroli USG.

Profilaktyka

Naszym żyłom szkodzi przede wszystkim długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej lub stojącej, a także zakładanie nogi na nogę (siedzenie w takiej pozycji utrudnia przepływ krwi). Podczas długotrwałego siedzenia warto od czasu do czasu ruszać nogami oraz wstać na chwilę i się przespacerować. W pozycji stojącej zaleca się wykonywanie ćwiczeń takich jak wspinanie się na palce i opadanie na pięty, wówczas mięśnie łydek się napinają i sprawniej pompują krew znajdującą się w żyłach dolnych w stronę serca.

W profilaktyce żylaków kończyn dolnych istotne znaczenie ma także to, w co się ubieramy. Powinno się unikać noszenia bardzo obcisłych spodni, ciasnych skarpetek i ciasnych butów z wysoką cholewką.

Aby skutecznie zapobiegać żylakom kończyn dolnych ważne jest także przestrzeganie odpowiedniej diety, należy unikać spożywania soli oraz walczyć ze zbędnymi kilogramami, ponieważ stanowią one dodatkowe obciążenia dla nóg. Należy także unikać zbyt wysokiej temperatury, konieczne jest unikanie gorących kąpieli, długiego opalania się i sauny. Każdą kąpiel należy kończyć chłodnym prysznicem.

Szkodliwe dla naszych nóg są wysokie dawki hormonów, z którymi można się spotkać na przykład w tabletkach antykoncepcyjnych. Trzeba pamiętać, że zwiększają one ryzyko choroby. Niekorzystnie na naczynia żylne oddziałuje także picie alkoholu oraz palenie papierosów.

Problem żylaków dokuczać może także kobietom w ciąży. Skutecznie zapobiegać im można wówczas poprzez masaże, mycie nóg chłodną wodą, a także unoszenie nóg podczas siedzenia lub leżenia mniej więcej 10-15 centymetrów ponad poziom serca.

Powikłania

Często żylaki nie powodują żadnych powikłań. Jednak zdarza się, że mogą być przyczyną stanów zapalnych. Wówczas na skórze pod którą znajdują się żylaki mogą się pojawić zaczerwienienia oraz bolesne stwardnienia. Stan ten określany jest jako zapalenie żył lub też zamknięcie żyły przez skrzep krwi.  Oderwanie się takiego skrzepu oraz przemieszczanie razem z krwią może prowadzić do bardzo groźnych następstw, na przykład do zatoru tętnicy płucnej.

Niepodjęcie leczenia żylaków kończyn dolnych może prowadzić do nieprawidłowości w krążeniu krwi. W tym przypadku na początku skóra zmienia kolor z lekko czerwonego na brązowy. Następnie pojawić się mogą wypryski, swędzenie, a także pęknięcia pokrywające żylaki i owrzodzenia podudzi.

Wśród pozostałych powikłań wymienić można:

  • wybroczyny podskórne,
  • krwawienia,
  • przewlekłe zapalenia tkanki podskórnej oraz skóry.

Należy pamiętać, że dzięki możliwie wczesnej ocenie wydolności układu żylnego można skutecznie zapobiegać rozwojowi żylaków, co pozwali uniknąć konieczności stosowania w przyszłości bardziej inwazyjnych metod leczniczych. Dlatego, gdy tylko pojawią się niepojące objawy należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: