Zakrzepica


Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa popularnie określana, jako zakrzepica jest to proces tworzenia się zakrzepów w naczyniach krwionośnych. Zakrzepica może obejmować zarówno żyły (wówczas nazywana jest zakrzepicą żylną), jak i tętnice (wówczas nazywana jest zakrzepicą tętniczą).

W żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej dojść może do:

  • zakrzepicy żylnej, która dzieli się na:
  • zatoru tętnicy płucnej – masywnego lub niemasywnego,
  • zapalenia żył powierzchniowych.

Zakrzepica - obraz z flebografiiZakrzepica żylna najczęściej obejmuje żyły podudzia , ale skrzepy mogą pojawiać się także w żyłach biegnących w okolicach ud, pachwin oraz miednicy. Rzadziej zdarza się, że choroba obejmuje kończyny górne, żyły trzewne oraz żyły mózgowe.

Wyróżnić można dwie ciężkie postacie choroby:

  • bolesny blady obrzęk kończyny,
  • bolesny siniczy obrzęk kończyny.

Obie postacie choroby dotyczyć mogą zarówno dużych, jak i małym naczyń żylnych. Narastające skrzepliny prowadzą wówczas do całkowitego zablokowania przepływu krwi żylnej powodując powstanie znacznego obrzęku, co w konsekwencji prowadzić może do ostrego niedokrwienia kończyny.

Objawy zakrzepicy

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa objawia się głównie bólem oraz obrzękiem (w przypadku kończyny może obejmować nawet całą jej powierzchnię). Pojawić się może także zaczerwienienie, ocieplenie (np. kończyny jeżeli zakrzepica jej właśnie dotyczy) oraz rozszerzenie żył powierzchniowych. Charakterystycznym objawem jest także bolesność uciskowa, w której można wyróżnić:

  • objaw Homansa, czyli bolesność podudzia przy biernym zgięciu grzbietowym stopy,
  • objaw Mozesa, czyli zwiększone napięcie tkanek pod powięzią goleni,
  • objaw Payera – bolesność przyśrodkowej krawędzi sklepienia stopy,
  • objaw Louvela – nasilenie bólu wzdłuż zakrzepniętej żyły podczas kaszlu,
  • objaw Lowenberga – bolesność łydek po napełnieniu mankietu do mierzenia ciśnienia tętniczego.

W przeciwieństwie do zakrzepicy powierzchniowej, w zakrzepicy żył głębokich zarówno ból, jak i obrzęk są rozlane i rozlegle, obejmują dystalne odcinki kończyn.



Innymi objawami ogólnymi mogącymi sugerować żylną chorobę zakrzepowo-zatorową może być między innymi gorączka oraz objaw Mohlera, czyli przyspieszenie tętna nie wynikające z innych uzasadnionych przyczyn.

Gdy zakrzepica prowadzi do zatorowości płucnej objawami sugerującymi schorzenie mogą być nagłe napady duszności. Pojawić może się także krwioplucie.

W przypadku zakrzepicy żył głębokich choroba może przebiegać prawie bezobjawowo, a jej pierwszym symptomem może być między innymi zatorowość płucna.

Przyczyny powstawania

Zakrzepica pojawia się jeżeli:

  • uszkodzeniu ulegnie ściana naczynia, np. w wyniku chemicznych, toksycznych lub mechanicznych urazów żył, czy też w wyniku stanu  zapalnego tkanek znajdujących się w sąsiedztwie,
  • zaburzony jest przepływ krwi, np. spowolnienie przepływu krwi wynikające z długotrwałego unieruchomienia, niewydolności krążenia, przez ciążę oraz połóg,
  • zaburzone jest krzepnięcie krwi, np. nadpłytkowość, wysokie stężenie fibrynogenu, upośledzenie fibrynolizy.

Żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej sprzyjają pewne sytuacje. Do głównych czynników ryzyka należą przede wszystkim:

  • długotrwałe unieruchomienie, na przykład długa podróż czy też pobyt w szpitalu,
  • operacje – szczególnie ortopedyczne,
  • przyjmowanie niektórych leków, między innymi hormonalnych (doustna antykoncepcja hormonalna lub hormonalna terapia zastępcza) oraz przeciwnowotworowych (hormony, chemioterapia, radioterapia),
  • silne urazy.

Ryzyko wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej zwiększają:

  • otyłość,
  • palenie papierosów,
  • ciąża,
  • nadpłytkowość,
  • wiek >40 roku życia,
  • urazy wielonarządowe,
  • posocznica,
  • obecność przeciwciał antyfosfolipidowych,
  • kaniulacja dużych naczyń żylnych,
  • długotrwałe unieruchomienie – niedowład kończyn dolnych,
  • nowotwory,
  • złamania kości kończyn oraz miednicy,
  • żylaki kończyn dolnych,
  • choroby zapalne jelit,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • schorzenia hematologiczne,
  • schorzenia reumatologiczne,
  • choroby serca,
  • niewydolność krążenia oraz niewydolność oddechowa.

Ponadto niektóre osoby mają większe predyspozycje genetyczne do zakrzepicy. Choroba może się u nich pojawić wielokrotnie w ciągu życia.

Diagnostyka

Zakrzepy żylne mogą zostać zdiagnozowane poprzez badanie ultrasonograficzne (USG) za pomocą metody Dopplera, dzięki której możliwe jest zobrazowanie przepływu krwi przez naczynie krwionośne.

Stosowane mogą być również inne metody obrazowe, jednak są wykorzystywane stosunkowo rzadko ze względu na ich ograniczoną dostępność oraz złożoność. Są to głównie:

Leczenie zakrzepicy

Podstawowymi metodami leczenia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej są głównie:

  • leczenie przeciwkrzepliwe za pomocą głównie heparyny oraz doustnych antykoagulantów,
  • leczenie trombolityczne – stosuje się głównie w przypadku siniczego obrzęku bolesnego, a także w świeżych oraz rozległych zakrzepach,
  • leczenie chirurgiczne – trombektomia oraz embolektomia (metody te wykorzystywane są bardzo rzadko).

Profilaktyka

Na szczęście możliwe jest skuteczne zapobieganie zakrzepicy, w miarę możliwości należy:

  • unikać długotrwałego unieruchomienia,
  • stosować profilaktycznie w sytuacjach zwiększonego ryzyka środki o działaniu przeciwkrzepliwym, na przykład heparynę w zastrzykach lub dożylnie.

W grupach ryzyka stosowanie środków przeciwkrzepliwych może być konieczne przez całe życie. Wówczas zalecane jest przyjmowanie doustnych preparatów, tak zwanych antagonistów witaminy K. Zapobieganie zakrzepicy żylnej u pacjentów w szpitalach  opiera się głównie na wczesnym uruchamianiu pacjenta oraz na podawaniu leków przeciwzakrzepowych.

W przypadku długotrwałej podróży zarówno samochodem, jak i samolotem (przekraczającej 8 godzin) ważne jest odpowiednie nawodnienie, przerwa umożliwiająca wstanie i chwilowy spacer, a także regularne napinanie mięśni łydek. Na długą podróż nie zaleca się zakładania ciasnej odzieży.

Dodatkowo skuteczną metodą zapobiegania zakrzepicy żylnej w przypadku kończyn dolnych może być stosowanie pończoch i podkolanówek uciskowych, które powinny być zalecane przez lekarza i odpowiednio dobrane. W sytuacjach, gdy ryzyko wystąpienia choroby jest podwyższone zaleca się kontrolowanie obwodu kończyny, w celu sprawdzenia czy nie narasta obrzęk.

Zmniejszeniu ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej sprzyja także:

  • utrzymywanie odpowiedniej masy ciała,
  • regularna aktywność fizyczna,
  • unikanie palenia papierosów,
  • robienie regularnych przerw w pracy wymagającej utrzymywania tej samej pozycji (np. w pracy przy komputerze) – w przerwach zalecany jest krótki spacer oraz zmiana pozycji ciała.

Do elementów profilaktyki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej zaliczyć można również zmniejszanie zastoju w żyłach poprzez leczenie żylaków kończyn dolnych oraz niewydolności krążenia, leczenie nadpłytkowości i poliglobulii, a także odstawienie leków wywołujących zakrzepicę.

Powikłania

Zakrzepica jest poważnym schorzeniem mogącym powodować liczne, często bardzo groźne powikłania. Zdarza się, że skrzepy mogą odrywać się od ścian żyły, w której powstawały oraz następnie wędrować wraz z krwią w stronę serca. Wówczas skrzepy takie nazywane są zatorami. Szczególnie groźnym powikłaniem zakrzepicy żylnej jest zatorowość płucna, czyli zator tętnicy płucnej, który może prowadzić do śmierci. Odległym powikłaniem zakrzepicy żył głębokich dolnych jest zespół pozakrzepowy, który może objawiać się obrzękami oraz przebarwieniami na skórze goleni, z czasem prowadzić on może do powstawania trudno gojących się ran i owrzodzeń.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: