Przewlekła białaczka limfatyczna


Przewlekła białaczka limfatyczna (w skrócie LLC lub CLL) określana również, jako przewlekła białaczka limfocytarna to choroba nowotworowa, w której dochodzi do klonalnego rozrostu układu limfoidalnego. Jej istotą jest namnażanie się w sposób niekontrolowany oraz gromadzenie nowotworowo zmienionych limfocytów (białych krwinek) w szpiku kostny, krwi, a czasami również w wątrobie, śledzionie oraz w węzłach chłonnych. Wraz z rozwojem choroby zmienione nowotworowo krwinki dokonują dalszej ekspansji. W ok. 90% przypadków przewlekła białaczka limfatyczna wywodzi się z limfocytów B, bardzo rzadko występują przypadki pochodzące z linii limfocytów T oraz NK.

Przewlekła białaczka limfatyczna rozwija się u osób dorosłych, a częstość jej występowania rośnie wraz z wiekiem. Dotyczy przede wszystkim osób po 60 roku życia. Przewlekła białaczka limfatyczna jest najczęstszą postacią białaczki w Europie – stanowi ok. 25-30% wszystkich białaczek. Około 2 razy częściej występuje u mężczyzn.

Szacuje się, że aktualnie ten typ białaczki dotyczy ok 17 tys. osób, jednak eksperci podkreślają, że grupa osób zmagających się z białaczką będzie się stale powiększać. Ok. 7% pacjentów zmaga się z agresywna postacią tego nowotworu. Jest to białaczka oporna na leczenie i mimo podejmowanych prób stosowania rożnych terapii, rozwija się ona tak jakby była w ogóle nieleczona. W takich przypadkach czas przeżycia pacjentów waha się od 3 do 4 lat.

Przewlekła białaczka limfatycznaWśród przewlekłych białaczek limfatycznych wymienić można kilka podtypów:

Przewlekła białaczka limfatyczna zazwyczaj charakteryzuje się powolnym przebiegiem, sięgającym nawet 10-20 lat. Często chorzy żyją przez wiele lat bez świadomości choroby. Zgon najczęściej jest skutkiem rozwijającej się białaczki. Taki przebieg dotyczy około 30% chorych. Istnieje jednak pewna grupa pacjentów, u których choroba może mieć od początku agresywny przebieg, wówczas średni czas przeżycia może wynosić zaledwie od 2 do 3 lat lub też po fazie łagodnego przebiegu kończyć się fazą ciężkich powikłań, których skutkiem jest zgon. Wówczas proces ten trwa od 5 do 10 lat. W 1-10% przypadków przewlekła białaczka limfatyczna przechodzi w bardziej agresywnego chłoniaka, co określane jest zespołem Richtera.

Przewlekła białaczka limfatyczna charakteryzuje się zdecydowanie łagodniejszym przebiegiem niż pozostałe odmiany białaczek. Przy dobrej odpowiedzi na stosowane leczenie umożliwia nawet kilkunastoletnie przeżycie.

Objawy przewlekłej białaczki limfatycznej

Często zdarza się, że przewlekła białaczka limfatyczna nie daje objawów. W chwili rozpoznania występują one tylko u 70% chorych. Ponadto nawet jeżeli u chorego występują objawy, to często nie wskazują one jednoznacznie na białaczkę. Wówczas są to najczęściej:

  • utrata ponad 10% masy ciała w ciągu ostatnich 6 miesięcy,
  • gorączka przekraczająca 38 stopni, powstająca bez wyraźnej przyczyny,
  • nocne poty bez współistniejącego zakażenia,
  • uczucie pełności w podbrzuszu – jest to objaw powiększonej śledziony,
  • powiększenie wątroby,
  • powiększenie węzłów chłonnych,
  • zmęczenie,
  • osłabienie,
  • niedokrwistość,
  • duszności,
  • obrzęk kostek,
  • wysypka.

Najczęściej do rozpoznania przewlekłej białaczki limfatycznej prowadzą powiększone węzły chłonne, śledziona, wątroba, migdałki oraz inne narządy limfatyczne. Może dojść również do zajęcia narządów pozalimfatycznych. Zazwyczaj jest to skóra. Typowe dla przewlekłej białaczki limfatycznej są: zmiany zapalne, świąd, wyprysk, półpasiec, grzybice oraz wybroczyny. Dojść może również do obrzęku ślinianek oraz gruczołów łzowych.

Zazwyczaj do wykrycia przewlekłej białaczki limfatycznej dochodzi przypadkowo, przez wykonaną przygodnie morfologię, w której występuje ok. 30 000 leukocytów/ml z przeważającymi małymi, niedojrzałymi limfocytami. W morfologii często zaobserwować można również inne odchylenia. Między innymi niedokrwistość oraz małopłytkowość. Podwyższone miano leukocytów bez wyraźnej przyczyny w przypadku osób starszych (np. bez infekcji lub ostrej choroby) może sugerować przewlekłą białaczkę.

Zdarza się, że przewlekłe białaczki limfatyczne nie dają w ogóle objawów. Szczególnie na samym początku choroby. W końcowych etapach występują natomiast nacieki nowotworowe obejmujące niemal wszystkie narządy. Dochodzi do rozrostu limfocytów i limfoblastów. Osoba chora umiera na skutek niedokrwistości, skazy krwotocznej lub innych powikłań.

Przyczyny powstawania

Do rozwoju przewlekłej białaczki limfatycznej dochodzi na skutek mutacji w komórce macierzystej linii limfocytarnej. Prowadzi to do uniezależnienia się komórki od sygnałów organizmu oraz do nieograniczonego wzrostu oraz podziału komórek.

Przyczyna z powodu której dochodzi do tej mutacji nie jest znana. Badania dowodzą, że ani czynniki środowiskowe, ani zawodowe nie mają wpływu na częstość występowania choroby. Podejrzewa się, że czynnikiem etiologicznym mogą być w tym przypadku predyspozycje genetyczne. Ok. 10% chorych osób ma w swojej rodzinie osobę z przewlekłą białaczką limfocytową. W przypadku tych chorych, białaczka pojawia się ok. 10-20 lat wcześniej i charakteryzuje się bardziej agresywnym przebiegiem.

Diagnostyka

Pierwszym badaniem mogącym zasugerować przewlekłą białaczkę limfatyczną jest morfologia krwi. W wynikach badania osoby chorej zaobserwować można podwyższoną ilość leukocytów, do ok. 30 000/ml, a także małopłytkowość i niedokrwistość. Kolejnym badaniem, wykonywanym w celu potwierdzenia diagnozy jest biopsja aspiracyjna szpiku kostnego lub trepanobiopsja. W szpiku można zaobserwować nano- lub ubogokomórkowość, a także zwiększony odsetek limfocytów (>30%). Za pomocą badań immunofenotypowych możliwe jest także zbadanie ekspresji antygenów komórkowych w celu dokładnego określenia, do której grupy przewlekłych białaczek limfatycznych należy dany typ białaczki.

W celu ocenienia ryzyka i przebiegu choroby stosuje się specjalistyczne skale. Służą do tego klasyfikacja Raia oraz klasyfikacja Bineta, które uwzględniają:

  • stopień anemii,
  • powiększenie węzłów chłonnych oraz ich rozmieszczenie,
  • podwyższenie liczby limfocytów w szpiku oraz we krwi,
  • rozmiar spadku trombocytów (płytek krwi) we krwi.

Leczenie przewlekłej białaczki limfatycznej

Często w początkowych fazach przewlekłej białaczki limfatycznej leczenie nie jest konieczne. Znaczny odsetek pacjentów przez wiele lat pozostaje jedynie pod kontrolą poradni hematologicznej, bez konieczności wdrażania terapii.

Leczenie wprowadza się, gdy zaistnieją do niego odpowiednie wskazania. Są to przede wszystkim:

  • niedokrwistość lub też małopłytkowość w przebiegu przewlekłej białaczki limfatycznej,
  • znaczne powiększenie węzłów chłonnych (ponad 10cm) lub też ich bolesność,
  • powiększenie śledziony oraz ucisk na sąsiednie narządy,
  • znaczna leukocytoza (powyżej 500 000/μl).

W pierwszej kolejności w celach leczniczych stosuje się analogi puryn – fludarabine, kladrybine lub pentostatyne. U młodszych chorych stosuje się schemat FCR (fludarabina, cyklofosfamid oraz rytuksymab) lub CHOP (cyklosfamid, doksorubicyna, winkrystyna oraz prednisolon). W przypadku starszych osób, dla których schemat ten jest za silny stosowany jest chlorambucyl.

U osób poniżej 60 roku życia zalecany jest przeszczep komórek macierzystych od dawcy niespokrewnionego. U starszych chorych lub u osób ze współistniejącymi chorobami można także przeprowadzić tą procedurę, jednak kondycjonowanie musi zostać zredukowane. Procedura ta związana jest niestety z pewnym ryzykiem, jednak daje szansę na całkowite wyleczenie. Przeszczep autologiczny, w którym dawca jest jednocześnie biorcą, nie daje szansy na wyleczenie. W przypadku powiększenia śledziony lub też opornej na leczenie cytopenii (zmniejszenia ilości poszczególnych składników we krwi) stosowane jest wycięcie śledziony lub napromienianie śledziony i powiększonych węzłów chłonnych.

Jeżeli białaczka znajduje się w stadium większego zaawansowania, to w celach leczniczych zazwyczaj wykorzystuje się chemioterapię. U pacjentów, w przypadku których limfocyty gromadzą się w śledzionie konieczna jest interwencja chirurgiczna – splenektomia. W terapii wykorzystuje się również leczenie wspomagające. Polega ono na podawaniu osobie chorej czynników wzrostu, co może przyczyniać się do podniesienia wartości w badaniach laboratoryjnych krwi. Zastosowanie tej substancji umożliwia zwiększenie dawek podawanej chemioterapii. Natomiast jeżeli chemioterapia okaże się nieskuteczna wykonywany jest przeszczep szpiku. Jednak aby zabieg mógł zostać wykonany, chory musi być w stanie remisji. Czyli w stanie, w którym występuje zmniejszona liczba komórek nowotworowych oraz powrót dobrego samopoczucia, z jednoczesną prawidłową pracą szpiku.

W leczeniu agresywnych postaci przewlekłej białaczki limfatycznej standardowe leki nie są skuteczne. Jeżeli chorzy są młodzi i nie cierpią z powodu innych schorzeń towarzyszących, to mogą być leczeni za pomocą przeszczepu szpiku. Osoby starsze nie mogą być poddawane tym zabiegom ze względu na ich toksyczność. W związku z tym konieczne jest w ich przypadku stosowanie innego leczenia.  Dlatego u osób starszych stosuje się leki celowane, które hamują poszczególne enzymy istotne w rozwoju białaczki.

Profilaktyka

W związku z tym, że do rozwoju przewlekłej białaczki limfatycznej prowadzi mutacja genetyczna, to nie jest możliwe jej zapobieganie.

Powikłania

Na skutek przewlekłej białaczki limfatycznej dochodzi często do zakażeń, problemów z krzepliwością krwi oraz do anemii hemolitycznej.

W przypadku przewlekłej białaczki limfatycznej rokowanie uzależnione jest od podtypu, lekooporności oraz ryzyka związanego z chorobą. W niektórych podtypach średnie przeżycie wynosi ok. 6-7 lat, podczas gdy w innych nawet 22 (czas ten nie odbiega od średniej przeżycia osób w starszych grupach wiekowych).

W przypadku leczenia za pomocą chlorambucylu, jako jedynym lekiem ok. 50% pacjentów przeżywa 10 lat. Podobny odsetek przeżyć odnotowywany jest w przypadku chemioterapii skojarzonych. Najczęstszym powodem zgonów w przewlekłej białaczce limfatycznej są zakażenia (ok. 50% zgonów). Zazwyczaj mają one postać zapalenia płuc lub też sepsy.

Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]


Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: