Przewlekła białaczka eozynofilowa


Eozynofile, czyli granulocyty kwasochłonne to jeden z rodzajów białych krwinek pełniących zasadniczą rolę w przebiegu reakcji alergicznych oraz przy zwalczaniu pasożytów. Stan w którym dochodzi do nadmiernej produkcji eozynofili przez szpik kostny określa się eozynofilią.

Hipereozynofilia (HE) to występowanie szczególnie dużej ilości eozynofili we krwi obwodowej (>1500/ml) i/lub nacieków eozynofilowych w tkankach. W przypadku gdy dojdzie do uszkodzeń w narządach wewnętrznych stosuje się pojęcie zespołu hipereozynofilowego (HES). Zarówno hipereozynofilia jak i zespół hipereozynofilowy może posiadać charakter nienowotworowy – reaktywny, wrodzony lub idiopatyczny, jak i nowotworowy – klonalny.

Przewlekła białaczka eozynofilowa jest odmianą eozynofilii klonalnej. Oznacza to, że wywołana jest przez zmianę genetyczną. Jest nowotworem mieloproliferacyjnym, w którym na skutek niekontrolowanego, klonalnego namnażania się prekursorów eozynofili dochodzi do ciągłego wzrostu ich zawartości w szpiku, krwi obwodowej oraz w tkankach.

Przewlekła białaczka eozynofilowa jest rzadko występującą jednostką chorobową. Charakterystyczna jest dla niej eozynofilia powyżej 10% ogólnej liczby leukocytów w rozmazie krwi, a także współwystępowanie wielu objawów klinicznych.

Objawy przewlekłej białaczki eozynofilowej

EozynofiliaNajczęściej w momencie rozpoznania chorzy nie odczuwają żadnych dolegliwości. Wśród objawów mogących towarzyszyć przewlekłej białaczce eozynofilowej wymienia się:

  • Objawy ogólne wynikające z uwalniania przez eozynofile znacznych ilości cytokin. Są to przede wszystkim: gorączka i potliwość, brak łaknienia, utrata masy ciała oraz zmęczenie.
  • Objawy ze strony układu oddechowego – to głównie suchy i przewlekły kaszel związany z naciekami eozynofilowymi w płucach, włóknieniem płuc, niewydolnością oraz zatorowością płucną – występuje u około 50% chorych.
  • Objawy skórne – dotyczą ok. 60% chorych. To przede wszystkim obrzęk naczynioruchowy, zaczerwienienia skóry, grudki i guzki podskórne, pokrzywka oraz świąd.
  • Objawy neurologiczne – występują u ok. 55% chorych. Wśród objawów tych wymienić można: zmiany zachowania, zaburzenia pamięci, objawy polineuropatii obwodowej oraz ataksję.
  • Objawy ze strony układu krążenia – pojawiają się u ok. 20% chorych. Związane są z martwicą oraz z włóknieniem mięśnia sercowego i wsierdzia, a także z powstawaniem skrzeplin przyściennych w jamach serca. Są to przede wszystkim: objawy niedomykalności zastawek, głównie mitralnej oraz trójdzielnej, a także objawy kardiomiopatii restrykcyjnej, zaburzeń rytmu serca, incydenty zakrzepowo-zatorowe oraz niewydolność serca.
  • Inne objawy – przewlekłej białaczce eozynofilowej towarzyszyć mogą również objawy takie jak: powiększenie śledziony lub wątroby, bóle mięśni i stawów związane z uwalnianiem przez eozynofile cytokin prozapalnych oraz zaburzenia widzenia wynikające z zakrzepicy naczyń siatkówki.

U wielu chorych eozynofilia przebiega bezobjawowo. U części pacjentów dochodzi jednak do powstania poważnych powikłań narządowych, związanych zazwyczaj z obecnością nacieków białaczkowych lub też z uszkodzeniem komórek w wyniku uwalniania znacznych ilości cytokin oraz enzymów z eozynofili. Wśród najpoważniejszych powikłań wymienić można:

  • zwłóknienie endo- oraz miokardium prowadzące do kardiomiopatii restrykcyjnej,
  • zakrzepicę wewnątrzsercową,
  • zatorowość płucną.

Należy pamiętać, że wysoki poziom eozynofili nie musi być jednoznaczny z nowotworem. Czasami jest jedynie reakcją organizmu na uczulenie lub na obecność pasożytów. Wówczas ten rodzaj eozynofilii jest nazywany eozynofilią wtórną, czyli odczynową. Występuje znacznie częściej niż przewlekła białaczka eozynofilowa.

Przyczyny powstawania

W wielu przypadkach choroby dochodzi do charakterystycznej mutacji, która prowadzi do fuzji genów FIP1L1 oraz PDGFRA. Gen fuzyjny koduje kinazę tyrozynową o zwiększonej aktywności, czego skutkiem jest transformacja komórek hematopoetycznych.

Diagnostyka

Do rozpoznania przewlekłej białaczki eozynofilowej prowadzą przede wszystkim badania takie jak:

  • Morfologia krwi obwodowej – występowanie eozynofilii (łagodna – gdy bezwzględna liczba eozynofili wynosi 500-1500/ml, umiarkowana 1500-5000/ml lub ciężka > 5000/ml), nadpłytkowości lub małopłytkowości, a także umiarkowanej leukocytozy.
  • Badania cytogenetyczne oraz molekularne – w znacznej większości przypadków wykrywany jest gen fuzyjny FIP1L1 – PDGFRA.
  • Histologiczne badania wycinków zajętych chorobą narządów – nacieki eozynofilowe.
  • Inne badania – wykonywane w zależności od klinicznego obrazu choroby (zajęte narządy).

W diagnostyce różnicowej konieczne jest uwzględnienie zespołu hipereozynofilowego, dla którego również charakterystyczny jest wzrost liczby eozynofili we krwi, zajęcie organów wewnętrznych, a także obecność objawów charakterystycznych dla choroby układowej.

Leczenie przewlekłej białaczki eozynofilowej

W leczeniu pacjentów dorosłych z zaawansowanym zespołem hipereozynofilowym lub z przewlekłą białaczką eozynofilową z rearanżacją FIP1L1-PDGFRA stosowany jest imatynib. Jeżeli leczenie takie jest nieskuteczne, a także w przypadku niesklasyfikowanej białaczki eozynofilowej (CEL-NOS) wykorzystywane są cytostatyki lub leczenie eksperymentalne.

Profilaktyka

Chory powinien być stale monitorowany. Zalecane jest systematyczne wykonywanie morfologii krwi – liczba eozynofili nie powinna przekraczać 500/μl. Wykonuje się również badania odpowiednie dla zmian narządowych, np. echokardiografię. Natomiast u chorych z genem FIP1L1-PDGFRA wykonywane są badana molekularne.

Powikłania

W przypadku eozynofilii przekraczającej 5000/μl bez względu na przyczynę jej występowania istnieje znaczne ryzyko nieodwracalnego uszkodzenie narządów. W związku z tym stan taki wymaga niezwłocznego podjęcia leczenia. U chorych na przewlekłą białaczkę eozynofilową (CEL) z obecnością genu FIP1L1-PDGFRA reakcja na leczenie imatynibem jest bardzo dobra. W przypadku CEL-NOS rokowanie jest niekorzystne. U około połowy chorych dochodzi do transformacji w ostrą białaczkę szpikową. Wówczas średni czas przeżycia wynosi niecałe 2 lata.

Choroba czasami ma łagodny przebieg, jednak zazwyczaj ulega progresji i w krótkim czasie może prowadzić do zgonu w wyniku zmian narządowych. Zazwyczaj na skutek niewydolności serca lub przez transformację w ostra białaczkę.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: