Miażdżyca


Miażdżyca nazywana potocznie arteriosklerozą to przewlekła choroba związana z układem krwionośnym. Jej rozwój prowadzi do zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic. Miażdżyca najczęściej związana jest z wiekiem i u osób starszych może się nasilać oraz prowadzić do zawału, otępienia starczego lub udaru mózgu.

Miażdżyca występuje wśród mieszkańców wysokorozwiniętych krajów, głównie przez narażenie tych ludzi na szereg czynników sprzyjających pojawieniu się choroby. Chociaż objawy związane z miażdżycą ujawniają sie dopiero po 40 roku życia, to pierwsze zmiany w tętnicach pojawić się już mogą we wczesnym dzieciństwie. Rozwijająca się miażdżyca prowadzi do stopniowego zmniejszania się naczyń, a w efekcie do upośledzenia ukrwienia narządów.

W przebiegu miażdżycy można wyróżnić kilka etapów. Jeśli we krwi znajduje się zbyt dużo cholesterolu, szczególnie tak zwanego „złego cholesterolu”, czyli frakcji LDL to zaczyna on przywierać do ścian tętnic i odkładać się w postaci złogów nazywanych blaszką miażdżycową. Proces ten obejmuje szczególnie aortę i tętnice bezpośrednio od niej odchodzące, tętnicę szyjną oraz tętnice doprowadzające krew do nóg. Następnie dochodzi do zwapnienia złogów, co powoduje stwardnienie tętnic i uszkodzenie śródbłonka. Prowadzi to bezpośrednio do spadku stężenia substancji nazywanej prostacykliną, która jest odpowiedzialna za zapobieganie zalegania krwi i tworzenie się zakrzepów.

Objawy miażdżycy

Gigantyczne zmiany miażdżycowePoczątkowo podwyższony poziom cholesterolu czy też nieprawidłowe proporcje jego frakcji nie dają żadnych charakterystycznych objawów. Dopiero, gdy tętnice zwężają się niemal o połowę chory zaczyna zauważać pewne symptomy. Najczęściej jest to szybsze niż wcześniej męczenie się, problemy z koncentracja i zapamiętywaniem. W niektórych przypadkach zauważyć można złogi cholesterolowe odkładające się w skórze, które widać, jako żółte zgrubienia w okolicach powiek, pod piersiami oraz w zgięciach łokciowych. W późniejszych stadiach miażdżycy pojawić się może ucisk i ból w klatce piersiowej, który najczęściej promieniuje do rąk, szyi i szczęki. Bardzo często chorobie towarzyszy także drętwienie rąk, chwilowe utraty przytomności, zaburzenia mowy i wzroku oraz bóle nóg w trakcie chodzenia.

Miażdżyca tętnic wieńcowych, która przejawia się, jako niedokrwienna choroba serca objawia się gniotącym bólem za mostkiem promieniującym zazwyczaj do żuchwy, nadbrzusza lub lewego ramienia. Wymienione objawy ustają najczęściej w spoczynku lub po przyjęciu nitrogliceryny. W poważniejszych stanach pojawić się mogą również dolegliwości związane z zawałem serca, w tym przypadku ból jest zdecydowanie silniejszy i nie ustępuje po przyjęciu leku.

Przy miażdżycy tętnic kończyn dolnych w zaawansowanym stadium choroby pojawia się brak czucia, zwłaszcza w stopach. Na nogach widoczne stają się owrzodzenia, a ból pojawia się nawet w spoczynku. W kolejnym stadium choroby pojawiają się bóle nocne spoczynkowe i najczęściej dopiero w tym momencie pacjent trafia do lekarza. Niestety w tym zaawansowanym stadium na skuteczne leczenie jest już zazwyczaj za późno.

Przyczyny powstawania

Dokładne przyczyny powstawania miażdżycy nie zostały jeszcze do końca poznane, a różne teorie na temat mechanizmów prowadzących do tej choroby zmieniały się wraz postępującą wiedzą na jej temat. Obecnie uważa się, że miażdżyca jest skutkiem reakcji obronnych organizmu na czynniki, które uszkadzają śródbłonek wyściełający naczynia tętnicze. Obecnie medycyna zna nawet kilkaset takich czynników. Miażdżycy sprzyjają głównie:

  • wiek,
  • skłonności genetyczne,
  • płeć męska,
  • palenie tytoniu,
  • cukrzyca,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zaburzenia gospodarki lipidowej,
  • stres,
  • niedobór estrogenów wynikający z menopauzy,
  • otyłość,
  • niedostateczna aktywność fizyczna,
  • zbyt duża ilość węglowodanów w codziennej diecie,
  • zwiększona ilość „złego cholesterolu” LDL w diecie,
  • wolne rodniki,
  • spożywanie zbyt dużej ilości utwardzonych tłuszczów.



Uwagę należy zwrócić także na zakażenia pewnymi drobnoustrojami, do których należą Chlamydia pneumoniae (odpowiedzialna za zapalenie płuc) i helicobacter pylori (odpowiedzialna za wrzody żołądka i dwunastnicy). Udowodniono, że ich obecność może częściowo wpływać na powstawanie lub rozwój miażdżycy.

Organizm, który chce naprawić uszkodzenia spowodowane wyżej wymienionymi czynnikami uruchamia szereg reakcji prowadzących do rozwoju stanu zapalnego. Taki stan zapalny jest prawidłową reakcją na powstałe uszkodzenia tkanek, jednak jeśli czynniki uszkadzające nie zostaną usunięte, a aktywne przez dłuższy czas mechanizmy obronne organizmu nie są wystarczające to w końcu też przyczyniają się do pogłębienia uszkodzeń.

Dostające się do ścian uszkodzonych tętnic komórki odpornościowe pochłaniają cząsteczki cholesterolu i przekształcają się w komórki piankowate, które są odpowiedzialne za rozwój miażdżycy. Komórki te wydzielają substancje, pod wpływem których dochodzi do dalszych uszkodzeń śródbłonka naczyniowego, namnażania się komórek mięśniowych ścian naczyniowych i ciągłego napływu komórek odpornościowych. W ten sposób powstaje szereg nieprawidłowych reakcji, które prowadzą do narastania zmian miażdżycowych w tętnicach i stopniowego zmniejszania się światła tętnic, co skutkuje postępującym niedokrwieniem zaopatrywanych przez zajęte tętnice narządów.

Diagnostyka

Niestety najczęściej miażdżyca rozpoznawana jest już na podstawie istniejących objawów, kiedy choroba jest bardzo zaawansowana, a leczenie na niewiele się zdaje. Warto poddawać się badaniom przesiewowym w kierunku miażdżycy, najpopularniejszym z nich jest ultrasonografia tętnic szyjnych. Dzięki niej możliwe jest wykrycie zmian miażdżycowych jeszcze przed pojawieniem się jakichkolwiek objawów klinicznych. Badanie polega na ocenie sumy grubości wewnętrznej i środkowej warstwy ściany tętniczej, która powinna mieścić się w granicach 0,5-1 mm. Gdy ściana jest pogrubiona i nieregularna to można podejrzewać miażdżycę. Stopień, w jakim zwężone jest naczynie krwionośne ocenia się na podstawie pomiaru prędkości przepływu krwi. Im krew przepływa szybciej, tym bardziej zwężone jest światło naczynia, co świadczy o stadium choroby.

Pozostałe badania stwierdzają już stopień zaawansowania miażdżycy i są wykonywane na podstawie zaobserwowanych objawów. Objawy wskazujące chorobę niedokrwienną serca takie jak bóle w klatce piersiowej sugerują wykonanie EKG spoczynkowego lub wysiłkowego. Gdy podejrzewany jest zawał oznacza się również markery biochemiczne martwicy mięśnia sercowego, takie jak troponina i CK-MB.

Przy zaobserwowaniu objawów niedokrwienia kończyn dolnych, a szczególnie chromani przestankowych wykonuje się badania ultrasonograficzne tętnic kończyn dolnych. Innym wykonywanym wówczas badaniem jest także oznaczenie indeksu kostka-ramię, które polega na pomiarze ciśnienia skurczowego na stopie i ramieniu.

W przypadku miażdżycy istotne jest również wykrywanie chorób mogących sprzyjać rozwojowi miażdżycy, takich jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe oraz cukrzyca.

Leczenie miażdżycy

Podstawowym działaniem leczniczym w przypadku miażdżycy jest walka z czynnikami zwiększającymi ryzyko pojawienia się i dalszego rozwoju choroby. Należy, więc zaprzestać palenia papierosów, unormować masę ciała, leczyć nadciśnienie, cukrzycę oraz zaburzenia gospodarki lipidowej. Warto próbować leczyć współistniejące zaburzenia za pomocą zmiany stylu życia, a dopiero kiedy to nie skutkuje wprowadzić leczenie farmakologiczne.

Wśród metod farmakologicznych można znaleźć zarówno te zapobiegające jak i już leczące istniejącą miażdżycę. Istotne jest wówczas przywrócenie prawidłowej gospodarki tłuszczowej organizmu. Najczęściej w leczeniu miażdżycy stosuje się preparaty takie jak:

  • Statyny – mają one działanie hamujące syntezę cholesterolu, a szczególnie skuteczne są w obniżaniu stężenia złego cholesterolu LDL. Wykazują również działanie ochronne na śródbłonek naczyniowy, zmniejszają stany zapalne ścian naczyniowych, stabilizują blaszkę miażdżycową i chronią ja przed pęknięciami oaz zmniejszają ryzyko zakrzepów. Niektóre leki z tej grupy mogą nawet pomóc zmniejszyć istniejące już zmiany miażdżycowe.
  • Fibraty – stosowane w celu obniżenia stężenia trójglicerydów. Do tej grupy leków zaliczyć można klofibrat i ciprofibrat.
  • Żywice wiążące kwasy żółciowe – obniżają stężenie cholesterolu LDL, zalicza się do nich cholestyraminę i kolestypol.
  • Ezetymib – lek hamuje wchłanianie cholesterolu pokarmowego w jelitach.

Pozytywny wpływ na leczenie i zapobieganie miażdżycy mają również niektóre witaminy:

  • Witamina PP – jej działanie opiera się na obniżaniu stężenia cholesterolu LDL i triglicerydów oraz jednoczesnym podnoszeniu stężenia dobrego cholesterolu HDL.
  • Witamina B6, nazywana również kwasem foliowym – obniża stężenie homocysteiny w organizmie, czyli substancji odpowiedzialnej za uszkodzenia śródbłonka naczyniowego.
  • Witaminy C i E – posiadają działanie przeciwutleniające.

Gdy miażdżyca jest bardzo zaawansowana i jest przyczyną występowania innych chorób, takich jak choroba niedokrwienna serca, niedokrwienie mózgu, nadciśnienie nerkopochodne czy też przewlekłe niedokrwienie kończyn, należy wówczas wprowadzać leczenie tych chorób.

Osoby chore na przewlekłe niedokrwienie kończyn powinny szczególnie dbać o swoje stopy i chronić je przed urazami, ponieważ nawet niewielkie skaleczenie czy zadrapanie może się przyczynić do powstania ciężko gojącego się owrzodzenia. Konieczne jest również noszenie ciepłych skarpet i wygodnych, miękkich butów, unikanie pracy i przebywania w zimnie, wilgoci i w często zmieniających się warunkach atmosferycznych.

Profilaktyka

Stosowanie się do kilku podstawowych zasad może w znacznym stopniu pomóc uniknąć miażdżycy, głównie należy:

  • unikać produktów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe oraz cholesterol,
  • dieta powinna być zbilansowana i bogata w błonnik oraz witaminy, głównie te pochodzące z owoców i warzyw, a nie suplementów,
  • dbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała,
  • uprawiać sport – jazda na rowerze, bieganie i spacery są szczególnie dobrą metodą na zwalczenie stresu i obniżenie ilości złego cholesterolu we krwi oraz zwiększenia tego dobroczynnego dla organizmu, ćwiczenia fizyczne pomagają również obniżyć ciśnienie tętnicze,
  • skutecznie leczyć inne choroby, szczególnie takie jak cukrzyca typu 2, ponieważ udowodniono jej wpływ na rozwój miażdżycy,
  • jeśli jest się osobą palącą należy bezwzględnie zaprzestać palenia tytoniu.

Powikłania

Nieleczona miażdżyca tętnic mózgu może prowadzić do niedokrwienia mózgu i zmian psychicznych, może być również przyczyną pęknięć naczyń i udarów, zwłaszcza jeśli miażdżycy towarzyszy nadciśnienie.

Miażdżyca tętnic wieńcowych prowadzi do choroby wieńcowej, a miażdżyca aorty może przyczynić się do powstawania tętniaków.

Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]


Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: