Niedoczynność tarczycy


Niedoczynność tarczycy jest chorobą powodowaną przez niedobór hormonów tarczycy prowadzący do zaburzeń metabolicznych. Określana jest jako zespół objawów dotyczących całego organizmu wywoływanych przez niedobór tyroksyny oraz niedostateczne działanie trójjodotyroniny. Choroba znacznie częściej, bo aż pięciokrotnie dotyka kobiety niż mężczyzn. W przypadku kobiet, które ukończyły 60 rok życia niedoczynność tarczycy diagnozowana jest u około 1-6% osób. Należy zaznaczyć, że ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem.

Ze względu na przyczynę pojawienia się niedoczynności tarczycy, chorobę można podzielić na:

  • niedoczynność pierwotną, która powodowana jest przez uszkodzenia gruczołu tarczowego,
  • niedoczynność wtórną wynikającą z niedoborów hormonu tyreotropowego TSH wydzielanego przez przysadkę mózgową,
  • niedoczynność trzeciorzędową, której przyczyną jest niedostatek tyreoliberyny TRH wytwarzanej przez podwzgórze.

Objawy niedoczynności tarczycy

Żyły przy tarczycyNiedoczynność tarczycy zazwyczaj daje szereg bardzo charakterystycznych objawów, dlatego specjalista nie powinien mieć problemów z jej zdiagnozowaniem. Wśród symptomów choroby szczególnie należy wymienić:

  • osłabienie i szybkie męczenie się przy nawet niewielkim wysiłku,
  • senność i zmniejszenie sprawności intelektualnej oraz spowolnienie mowy,
  • problemy ze skupieniem uwagi,
  • zaburzenia pamięci i nastroju, może pojawić się również depresja,
  • łatwe marznięcie,
  • przyrost masy ciała,
  • bóle i skurcze mięśni,
  • obrzęki stawów, najczęściej kolanowych,
  • suche i łatwo łamiące się włosy, widoczne jest również przerzedzenie włosów,
  • obrzęk strun głosowych i języka, który może wywołać zmianę głosu, najczęściej staje się on wówczas matowy i ochrypły,
  • skóra staje się zimna i blada, może pojawić się żółtawe zabarwienie na łokciach i kolanach oraz nadmierne rogowacenie naskórka, co objawia się, jako szorstka skóra,
  • na twarzy i na powiekach może pojawić się obrzęk wskutek gromadzenia się wody w tkankach podskórnych, rysy twarzy stają się pogrubiałe,
  • rzadsze oddawanie moczu,
  • spadek częstości oddechów,
  • zaparcia, a w cięższych przypadkach niedoczynności tarczycy nawet niedrożność jelit oraz gromadzenie się płynu w jamie brzusznej, opłucnej i w worku osierdziowym,
  • spowolnienie akcji serca oraz spadek ciśnienia tętniczego krwi,
  • wypadanie brwi,
  • u kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania, cykle stają się wówczas krótsze ,a samo krwawienie bardziej obfite, co prowadzi do trudności z zajściem w ciążę i do częstych poronień,
  • w przypadku mężczyzn dochodzi do zaburzeń erekcji oraz obniżenia libido.

Gdy przyczyną dolegliwości związanych z tarczycą jest choroba Hashimoto, objawy szczególnie na początku mogą być nasilone i dotyczą zwłaszcza:

  • wzrostu temperatury,
  • nagłego powiększenia się i bolesność tarczycy,
  • występowania dolegliwości związanych z nadczynnością tarczycy wynikających z uszkodzenia miąższu tarczycy i uwolnieniu zgromadzonych w niej hormonów, stan ten nazywany jest zjawiskiem Hashitoxicosis.

Faza zaostrzenia ustępuje zazwyczaj sama i prowadzi do powstania nadczynności tarczycy.

Opisane wyżej objawy dotyczą tak zwanej jawnej niedoczynności tarczycy. Jednak okres widocznych objawów choroby może być poprzedzony okresem tak zwanej subklinicznej niedoczynności tarczycy. W tym czasie pojawić się mogą:

  • wzrost stężenia cholesterolu i TSH w badaniach laboratoryjnych oraz stężenie FT4 w normie lub przy dolnej granicy wartości prawidłowych,
  • zaburzenia nastroju i depresja.

Jednak nie pojawiają się żadne inne, charakterystyczne dla niedoczynności tarczycy objawy.

Leczenie chorób tarczycyMasz problemy z tarczycą? Sięgnij po publikację „Leczenie chorób tarczycy. Holistyczne metody poprawy pracy tarczycy”. Z pozycji tej dowiesz się jak dbać o tarczycę, aby funkcjonowała prawidłowo. Poznasz produkty i diety, które wspomagają pracę tarczycy, dowiesz się jakie substancje upośledzają pracę tarczycy, dowiesz się wszystkiego o zażywaniu leków na tarczycę, co zrobić, gdy leczenie nie przynosi polepszenia stanu zdrowia i wiele więcej. Zamów teraz „Leczenie chorób tarczycy. Holistyczne metody poprawy pracy tarczycy”.

Przyczyny powstawania

Pierwotna niedoczynność tarczycy powodowana jest przez:

  • przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, określane mianem choroby Hashimoto,
  • leczenie promieniotwórczym jodem nadczynności tarczycy – uwalniane z jodu elektrony niszczą komórki tarczycy,
  • operacyjne usuniecie tarczycy stosowane w chorobie Gravesa-Basedowa, nowotworach i wolach guzkowych,
  • napromieniowanie okolic szyi stosowane przy nowotworach,
  • nadmierne przyjmowanie substancji zawierających jod – pierwiastek ten hamuje produkcję hormonów tarczycy, co nazywane jest zjawiskiem Wolffa-Chaikoffa,
  • zbyt mała zawartość jodu w diecie lub nadmierne spożywanie substancji wolotwórczych, przy zbyt niskiej ilości jodu niemożliwe jest wytwarzanie przez organizm odpowiedniej ilości hormonów tarczycy,
  • wrodzony brak enzymów odpowiedzialnych za tworzenie hormonów tarczycy, określana jako wrodzona niedoczynność tarczycy,
  • przyjmowanie niektórych leków, takich jak fenytoiny, związki litu czy też nitroprusydek sodu,

Za wtórną niedoczynność tarczycy odpowiedzialne są uszkodzenia przysadki, które prowadzą do spadku stężenia hormonu TSH w organizmie. W związku z tym tarczyca nie jest odpowiednio pobudzana do produkcji hormonów.

Do powstania trzeciorzędowej niedoczynności tarczycy przyczyniają się uszkodzenia podwzgórza prowadzące do spadku stężenia TRH w organizmie. Wówczas przysadka mózgowa przestaje być pobudzana do produkcji hormonu TSH, co w konsekwencji prowadzi do spadku hormonów tarczycy. Uszkodzenie podwzgórza może być powodowane przez nowotwory lub urazy.

Istnieje również kilka czynników ryzyka mogących zwiększyć prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Hashimoto, do których zaliczyć można:

  • skłonności genetyczne,
  • palenie papierosów,
  • płeć, w większości, bo aż w 95% przypadków na chorobę Hashimoto chorują kobiety.

Niestety dokładny wpływ czynników ryzyka na powstawanie choroby nie został jeszcze poznany.

Diagnostyka

Podstawowym i przesiewowym badaniem wykonywanym w celu zdiagnozowania niedoczynności tarczycy jest oznaczenie poziomu TSH. W zależności od typu niedoczynności poziom TSH jest inny:

  • pierwotna niedoczynność tarczycy – poziom TSH jest podwyższony, ponieważ przysadka mózgowa pobudza tarczycę do produkcji hormonów, jednak ze względu na uszkodzenia tarczyca nie jest w stanie wyprodukować ich odpowiedniej ilości,
  • wtórna niedoczynność tarczycy – poziom TSH jest obniżony, uszkodzona przysadka mózgowa nie produkuje TSH, a wówczas tarczyca nie otrzymuje informacji o niedoborze trójjodotyroniny oraz tyroksyny i nie produkuje potrzebnych hormonów,
  • trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy – poziom TSH jest za niski, ponieważ uszkodzone podwzgórze nie wydziela TRH, który nie pobudza przysadki, a wówczas produkcja TSH również jest zmniejszona.

Kolejnym badaniem wykonywanym w celach diagnostycznych jest oznaczenie poziomu FT4 i ewentualnie FT3, jednak nie jest to konieczne. W przypadku jawnej niedoczynności tarczycy obniża się stężenie FT4, natomiast FT3 jest w normie lub również się zmniejsza. W utajonym przebiegu choroby stężenie hormonów tarczycy może mieścić się w granicach normy.

Aby potwierdzić chorobę Hashimoto wykonuje się najczęściej oznaczenie przeciwciał anty-TPO oraz anty-TG. W ich przypadku podwyższony poziom występuje u około 90% chorych.

Na początku lekarz powinien zlecić także podstawowe badania krwi, wśród których wyróżnić należy: morfologię, poziom cholesterolu i trójglicerydów oraz próby wątrobowe, czyli poziom AlAT, AspAT i bilirubinę, w celu oceny pracy innych narządów. Gdy występuje niedoczynność tarczycy wymienione badania mogą ukazać:

  • podwyższenie poziomu cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL oraz trójglicerydów,
  • anemię, czyli zmniejszone stężenie hemoglobiny oraz liczby i wielkości czerwonych krwinek,
  • podwyższone stężenie enzymów: AspAT, LDH i CK.

Wykonywane są również badania obrazowe, takie jak USG oraz RTG. Badanie ultrasonograficzne (USG) pozwala na ocenę wielkości i konsystencji tarczycy. Lekarz może dokładnie skontrolować również stan, w jakim znajdują się węzły chłonne. W trakcie tego badania można także wykonać biopsję aspiracyjną cienkoigłową (BAC). Polega ona na pobraniu fragmentu tarczycy za pomocą strzykawki. Fragment ten jest następnie badany przez patomorfologa, który ocenia pod mikroskopem charakter powstałych zmian. W chorobie Hashimoto zauważyć można w tarczycy dużą ilość limfocytów. Biopsja BAC nie jest konieczna do rozpoznania choroby Hashimoto, jednak jest bardzo pomocna w przypadku wątpliwości, gdy lekarz nie wie, jaki rodzaj zapalenia tarczycy występuje u pacjenta.

W przypadku ciężkiej i zaawansowanej niedoczynności tarczycy konieczna bywa ocena wyglądu i pracy serca. Wówczas lekarz może zalecić wykonanie badania echokardiograficznego serca i rtg płuc.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Ogólnie podejmowane leczenie niedoczynności tarczycy nie uwzględnia przyczyny powstawania choroby i polega głównie na przyjmowaniu tyroksyny przez cale życie. Tyroksyna, a dokładnie lewotyrokysna przyjmowana powinna być doustnie, około 30 minut przed pierwszym posiłkiem. Celem podjętego procesu leczniczego jest regularne dostarczanie odpowiedniej ilości hormonów tarczycy.  Po miesiącu lub dwóch od rozpoczęcia leczenia wykonuje się:

  • oznaczenie TSH w przypadku pierwotnej niedoczynności tarczycy, jego stężenie powinno się mieścić między 1 a 2,5mI U/L,
  • w przypadku wtórnej i trzeciorzędowej niedoczynności tarczycy, stężenie FT4.

Konieczne jest powiedzenie lekarzowi o wszystkich przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre z nich mogą obniżać wchłanianie lewotyroksyny do krwi. Wśród substancji zmniejszających wchłanianie leku wymienić należy: preparaty gliny, wapnia, związki żelaza i cholestyraminę. W przypadku przyjmowania którejś z tych substancji konieczne może być zwiększenie dawki lewotyroksyny. Podczas przyjmowania leku obniżającego wchłanianie lewotyroksyny warto zachować kilkugodzinny odstęp między przyjmowanymi substancjami. Również w przypadku ciąży konieczne może być zwiększenie dawki leku, dlatego o zajściu w ciążę należy bezzwłocznie powiadomić swojego lekarza.

Mimo, że niedoczynności tarczycy nie można leczyć samemu, to jednak zastosowanie odpowiedniej diety może znacznie pomóc choremu. Osoby z niedoczynnością tarczycy często są narażone na zwiększenie masy ciała i na podwyższenie poziomu cholesterolu we krwi. Dlatego bardzo ważne jest stosowanie właściwej, zbilansowanej diety. Istnieje kilka podstawowych zasad prawidłowego odżywiania się:

  • należy spożywać 5 posiłków dziennie i pamiętać, aby ostatni posiłek był spożywany około 2-3 godziny przed snem,
  • warto unikać tłustych produktów, takich jak: mięsa wieprzowe, tłuste sery, parówki oraz balerony,
  • do smażenia powinny być używane oleje roślinne,
  • zamiast białego pieczywa do jadłospisu warto wprowadzić chleb pełnoziarnisty oraz gruboziarniste kasze i makarony,
  • należy spożywać duże ilości warzyw i owoców,
  • konieczne jest także zapewnienie odpowiedniej ilości jodu w diecie, pierwiastek ten znajduje się w dużych ilościach w: rybach morskich, soli kuchennej, pomidorach i szparagach,
  • jednocześnie konieczne jest ograniczenie spożywania produktów zawierających substancje wolotwórcze, które znajdują się w znacznych ilościach w: kapuście, brukselce, fasoli, kalafiorze, grochu, cebuli i rzepaku.

Należy zaznaczyć, że dopiero nadmierne spożywanie produktów zawierających substancje wolotwórcze ma szkodliwy wpływ na tarczycę. Ponadto produkty te wykazują takie działanie w postaci surowej, a gotowanie w znacznym stopniu zmniejsza ich szkodliwy wpływ. Na nadmiar substancji wolotwórczych są w takim razie narażone osoby stosujące dietę wegetariańską i mało zróżnicowaną.

W celu ustalenia odpowiedniej, zbilansowanej diety najlepiej udać się do dietetyka.

Profilaktyka

Dokładne przyczyny powstawania choroby Hashimoto nie zostały poznane, dlatego ciągle nie wiadomo jak można jej zapobiegać. W przypadku osób palących papierosy konieczne jest rzucenie nałogu, co może przyczynić się do późniejszego wystąpienia objawów niedoczynności tarczycy. Natomiast u osób, u których w rodzinie występuje niedoczynność tarczycy powinny być bardziej wyczulone na możliwości pojawienia się objawów również u nich. Ważne, aby w razie podejrzenia choroby jak najszybciej zgłosić się wówczas do lekarza i rozpocząć odpowiednie leczenie. Pomoże to zatrzymać chorobę w bardzo wczesnym stadium i nie dopuści do pojawienia się groźnych powikłań niedoczynności tarczycy.

Powikłania

Wcześnie rozpoznana i odpowiednio leczona niedoczynność tarczycy nie powoduje żadnych powikłań i nie pogarsza jakości życia pacjenta. Jednak niezdiagnozowana lub nieleczona może prowadzić do poważnych konsekwencji, między innymi do śpiączki hipometabolicznej.

Śpiączka hipometaboliczna jest skutkiem bardzo ciężkiej postaci niedoczynności tarczycy, która może zagrażać życiu chorego. Może się również zdarzyć, że śpiączka w przebiegu niedoczynności tarczycy zostanie wywołana przez chorobę zakaźną, chorobę serca, układu oddechowego lub też nerwowego. Jeśli śpiączka hipometaboliczna pojawi się u osób z chorobami układu krążenia lub oddechowego może dojść nawet do śmierci. Niestety jej rozpoznanie często jest utrudnione przez współwystępujące otępienie starcze, które nie wskazuje bezpośrednio na niedoczynność tarczycy.

Wśród objawów śpiączki hipometaboliczne występują:

  • hipotermia, czyli ochłodzenie organizmu poniżej 30 stopni,
  • hipoksemia – obniżenie ciśnienia cząstkowego tlenu we krwi,
  • znaczna bradykardia zatokowa – silne zwolnienie akcji serca,
  • hiperkapnia – podwyższenie ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla, zazwyczaj w wyniku hipowentylacji.

Poza tym niedobór hormonów tarczycy często prowadzi do otępienia u starszych osób, a u dzieci może powodować opóźnienie i zaburzać rozwój umysłowy.

Leczenie śpiączki hipometabolicznej prowadzone jest na oddziale intensywnej terapii i polega na podawaniu choremu dużych dawek soli sodowej lewoskrętnej tyroksyny. U chorych na niedokrwienną chorobę serca istnieje wówczas ryzyko pojawienia się powikłań takich jak: dławica piersiowa, zaburzenia rytmu serca i niewydolność serca. Pacjent w śpiączce hipometabolicznej najczęściej jest intubowany, aby zapewnić mu właściwą wentylację płuc. Konieczne jest również wyrównanie stężeń elektrolitów i podawanie płynów. W tym samym czasie podejmuje się także leczenie chorób współistniejących, aby w jak największym stopniu zminimalizować ryzyko pojawienia się dalszych powikłań.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: