Nadczynność tarczycy


Tarczyca to jeden z największych gruczołów znajdujących się w ciele człowieka. Odpowiedzialna jest za wytwarzanie dwóch hormonów (trójjodotyronina i tyroksyna), które regulują funkcjonowanie wielu tkanek w organizmie, wpływają na metabolizm oraz termogenezę. Praca tarczycy regulowana jest przez przysadkę, która wydziela hormon tyreotropowy (TSH) pobudzający produkcję trójjodotyroniny oraz tyroksyny.

Nadczynnością tarczycy zwaną również hipertyroksynemią określa się stan chorobowy wynikający z nadmiernej produkcji hormonów tarczycy. W zależności czy do rozwoju nadczynności dochodzi bez występowania wcześniejszych zmian obejmujących gruczoł tarczowy czy też na podłożu wola prostego można mówić o nadczynności pierwotnej lub też wtórnej.

Nadczynność tarczycy to jedna z najczęstszych chorób endokrynologicznych. Dotyczy mniej więcej 1-2% populacji polskiej. Diagnozuje się ją u osób obu płci, jednak z chorobą zmagają się najczęściej kobiety między 20 a 50 rokiem życia.

Objawy nadczynności tarczycy

Objawy nadczynności tarczycy mogą być bardzo zróżnicowane. W przypadku osób starszych często są mniej nasilone. Mogą występować pod postacią objawu izolowanego lub też jako grupa objawów, do których należą:

  • nadpobudliwość,
  • nieuzasadniona nerwowość i niestabilność emocjonalna,
  • nadmierna potliwość,
  • kołatanie serca oraz tachykardia,
  • duszności,
  • nietolerancja gorąca,
  • uczucie osłabienia,
  • utrata masy ciała,
  • wypadanie włosów,
  • drżenie rąk,
  • niechęć do wysiłku fizycznego oraz intelektualnego,
  • zwiększenie apetytu,
  • ciepła oraz wilgotna skóra,
  • bezsenność,
  • nieregularne miesiączkowanie i niepłodność,
  • powiększenie tarczycy – wole,
  • zahamowanie wzrostu,
  • w przypadku dzieci – przyspieszenie wzrostu,
  • biegunka,
  • lekkie zaczerwienienie skóry twarzy oraz szyi,
  • pojawianie się zaczerwienień skóry w miejscach jej wcześniejszego potarcia (wzmożony dermografizm).

W przypadku choroby Gravesa-Basedowa na skutek stanu zapalnego w oczodole (oftalmopatii) pojawia się dodatkowo wytrzeszcz gałek ocznych. Towarzyszyć mu może ból, podwójne widzenie oraz pieczenie oczu wynikające z niedomykalności powiek oraz związanego z tym wysychania rogówki.

Przyczyny powstawania

Wole guzkoweW Polsce wśród najczęstszych przyczyn występowania nadczynności tarczycy wyróżnia się:

  • chorobę Gravesa- Basedova – jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym, w wyniku której organizm produkuje przeciwciała skierowane przeciw własnym komórkom tarczycy; skutkiem tego jest pobudzanie gruczołu do nadmiernego wytwarzania hormonów; choroba Gravesa-Basedowa dotyczy całego organizmu, a nie tylko tarczycy,
  • gruczolaki i rak tarczycy,
  • guzki tarczycy – wole guzkowe nadczynne, autonomiczny guz tarczycy,
  • zaburzenia w obwodowym metabolizmie hormonów tarczycy i upośledzone działanie receptorów odpowiedzialnych za ich wiązanie.

Do rzadszych przyczyn powstawania nadczynności tarczycy zaliczyć można:

  • podostre zapalenie tarczycy – choroba wynikająca z przebytej infekcji wirusowej,
  • poporodowe zapalenie tarczycy,
  • guzy przysadki mózgowej wydzielające TSH,
  • przyjmowanie nadmiernych ilości hormonów tarczycy,
  • przyjmowanie nadmiernych ilości jogu – leki, kontrasty,
  • trymestr ciąży – pobudzenie receptorów TSH poprzez hCG (znaczne podobieństwo hormonów),
  • guzy trofoblastu,
  • nadczynność w przebiegu choroby Hashimoto.

Wystąpieniu nadczynności tarczycy sprzyjają:

  • płeć żeńska – kobiety około 7 razy częściej chorują na nadczynność tarczycy w porównaniu z mężczyznami,
  • występowanie nadczynności tarczycy w rodzinie – skłonność do wystąpienia nadczynności tarczycy można odziedziczyć,
  • wiek,
  • stres,
  • współwystępowanie innych chorób autoimmunologicznych, np. cukrzycy,

Diagnostyka

Do podejrzenia występowania nadczynności tarczycy prowadzą już towarzyszące choremu objawy. Diagnozę potwierdza się wykonując badania laboratoryjne, przede wszystkim określenie stężenia wydzielanych przez tarczycę hormonów – trójjodotyroniny i tyroksyny, a także produkowanego przez przysadkę mózgową hormonu tyreotropowego (TSH).

Dodatkowo wykonuje się również inne badania. Przede wszystkim:

  • ultrasonograficzne badanie tarczycy,
  • scyntygrafię tarczycy oraz jodochwytność, czyli zdolność tarczycy do wychwytywania oraz gromadzenia radioaktywnego jodu,
  • cienkoigłową biopsję aspiracyjną – w przypadku osób chorych z wolem wieloguzkowym, badanie ma za zadanie wykluczyć występowanie raka tarczycy.

Leczenie nadczynności tarczycy

Leczenie nadczynności tarczycy ma na celu normalizację stężenia hormonów tarczycy i profilaktykę powikłań choroby. Nadczynność tarczycy może być leczona farmakologicznie, chirurgicznie oraz za pomocą radioterapia. Wybór sposobu leczenia zależny jest od wieku osoby chorej, wielkości wola, przebiegu choroby, schorzeń współistniejących oraz wyników przeprowadzonych badań dodatkowych. W przypadku ciężkiej nadczynności tarczycy osoba chora powinna być leczona w szpitalu.

Podczas terapii nadczynności tarczycy zaleca się stosowanie bogatobiałkowej diety, a w czasie zaostrzenia objawów ograniczenie aktywności fizycznej. W przypadku choroby Gravesa-Basedowa powinno się unikać palenia papierosów, ponieważ pogarszają one przebieg choroby. Ważne jest aby w trakcie leczenia nadczynności tarczycy zapewnić choremu jak największy spokój trwający nawet parę tygodni. Należy zniwelować wszelkie źródła emocji oraz konfliktów.

Leczenie farmakologiczne jest najmniej inwazyjne, jednak nie zawsze jest skuteczne. Polega przede wszystkim na stosowaniu leków:

  • hamujących syntezę hormonów tarczycy,
  • beta-blokerów – mających spowalniać pracę serca,
  • leków sterydowych – wykorzystywanych w leczeniu choroby Gravesa-Basedowa o ciężkim przebiegu oraz przy oftalmopatii.

W przypadku gdy tradycyjne leki okazują się być nieskuteczne możliwe jest leczenie za pomocą radiojodu. Jednorazowe podanie choremu radioaktywnego jodu przyczynia się do zmniejszenia produkcji hormonów oraz zmniejszenia wielkości tarczycy. Taka metod leczenia nie może być jednak stosowana u kobiet w ciąży.

Częstą przyczyną występowania nadczynności tarczycy jest rozwój jednego lub wielu guzków, co przyczynia się do zwiększonej produkcji hormonów – tyroksyny i trójjodotyroniny. Wówczas leczenie farmakologiczne nie będzie skuteczną metodą terapii. Wskazane będzie natomiast leczenie operacyjne. Metoda chirurgiczna zalecana jest również w przypadku:

  • wola o bardzo dużych rozmiarach,
  • podejrzeniu występowania zmian o charakterze złośliwym,
  • ucisku wola na tkanki otaczające.

Leczenie operacyjne opiera się na usunięciu tarczycy z pozostawieniem jedynie kikutów płatów bocznych. U osób chorych, u których występuje nasilona oftalmopatia stosowana jest również plastyka ścian oczodołów mająca na celu zwiększenie ich pojemności oraz zmniejszenie wytrzeczu.

Natychmiastowego kontaktu z lekarzem wymagają wszyscy chorzy z:

  • objawami przełomu tarczycowego – gorączka sięgająca 40-41 stopni, szybkie tętno, zlewne poty, biegunka, pobudzenie ruchowe oraz splątanie,
  • bólami gałek ocznych i pojawiającym się nagle podwójnym widzeniem,
  • skutkami ubocznymi leczenia farmakologicznego – bólami gardła, gorączką, żółtaczką.

Kobiety leczące się z powodu nadczynności tarczycy w momencie zajścia w ciąże powinny o tym fakcie natychmiast powiadomić swojego lekarza. Wówczas możliwe będzie odpowiednie skorygowanie leczenia oraz dobranie właściwej metody do stanu pacjentki.

Po zakończonym leczeniu w dalszym ciągu konieczna jest dalsza opieka lekarska. Chory powinien okresowo kontrolować stężenie hormonów i wykonywać USG tarczycy. W niektórych przypadkach istnieje ryzyko nawrotu nadczynności, pojawienia się wola guzkowego lub też wystąpienie niedoczynności tarczycy na skutek zastosowanego wcześniej leczenia.

Profilaktyka

Choroby autoimmunologiczne tarczycy, takie jak choroba Gravesa-Basedowa oraz choroba Hashimoto są uwarunkowane genetycznie. w związku z tym zapobieganiem im w przypadku osób obciążonych nie jest możliwe.

Istnieje jednak związek między paleniem papierosów, a rozwojem guzków tarczycy i nadczynności tarczycy. Z tego względu w celach profilaktycznych zalecane jest zaprzestanie palenia papierosów.

Powikłania

Wśród powikłań nadczynności tarczycy wymienić można:

  • przełom tarczycowy – może się rozwijać po przeprowadzonym zabiegu chirurgicznym lub w wyniku urazu, zakażenia, porodu oraz przerwania leczenia,
  • utratę wzroku w wyniku oftalmopatii,
  • nieprawidłowe rozpoznanie choroby psychicznej,
  • nasilenie objawów chorób układu sercowo-naczyniowego,
  • osteopenię i osteoporozę.

Leki wykorzystywane podczas leczenia nadczynności tarczycy mogą przyczyniać się do spadku liczby białych krwinek, które odpowiedzialne są za odporność na wszelkie infekcje i zakażenia, a także do uszkodzenia wątroby.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: