Opryszczka


Opryszczka zwykła nazywana również opryszczką pospolitą, a potocznie zimnem oraz febrą, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusy opryszczki HSV. Wirus HSV przenika do organizmu człowieka przez specjalne receptory znajdujące się na komórkach nabłonka. Po przedostaniu się do komórek wirus namnaża się i powoduje odpowiedź zapalną, a w wyniku tego destrukcję zakażonych komórek. Gdy infekcja pierwotna minie, wirus HSV przemieszcza się komórkami nerwowymi do zwojów nerwowych i tam pozostaje, aż do reaktywacji. Do aktywacji wirusa może dość z wielu, czasami bardzo błahych przyczyn, na przykład takich jak: spadek odporności, menstruacja czy też urazy.

Wirusy opryszczki rozpowszechnione są na całym świecie, a infekcje przez nie powodowane podzielić można na 3 grupy:

  • Pierwotne – gdy do zakażenia dochodzi po raz pierwszy. Zakażenia pierwotne przebiegają najczęściej bezobjawowo, jednak zdarza się, że infekcje pierwotne mogą być bardzo niebezpieczne i powodować zakażenia uogólnione u noworodków i osób z upośledzoną odpornością.
  • Niepierwotne – o tym typie infekcji można mówić, gdy wirus wniknie do organizmu osoby już zarażonej innym typem wirusa HSV. Zakażenia niepierwotne są niebezpieczne dla kobiet w ciąży.
  • Nawracające – są to zakażenia rozwijające się w efekcie reaktywacji zakażenia letalnego.

Objawy opryszczki

Opryszczka wargowaCzas potrzebny od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów choroby, określany również, jako okres wylęgania choroby w przypadku opryszczki wynosi zazwyczaj od 2 do 7 dni. Wówczas na skórze i śluzówkach pojawiać się zaczynają pęcherzyki zawierające płyn surowiczy, które często występują w grupach. Pęcherzyki często pękają i tworzą nadżerki pokryte strupami lub owrzodzeniami. Ponadto zakażeniu towarzyszyć mogą inne objawy, głównie takie jak:

W przypadku zakażenia pierwotnego objawy choroby utrzymują się najczęściej około 14-21 dni, natomiast w przypadku zakażeń nawrotowych trwają 7-10 dni i są łagodniejsze.

Bardzo często przy zakażeniu pierwotnym objawy w ogóle nie występują, jednak zdarzają się przypadki o ostrym przebiegu i pojawiają się wówczas objawy wymienione poniżej.

Przy zakażeniach znajdujących się w okolicach jamy nosowo-gardłowej u dzieci występują:

  • gorączka,
  • ból i krwawienie z dziąseł,
  • zapalenie jamy ustnej,
  • zapalenie gardła,
  • pęcherzyki obejmujące błonę śluzową jamy ustnej oraz dziąsła.

Zakażenie pierwotne u osób dorosłych obejmuje zapalenie migdałków i gardła.

Przy zakażeniach w obrębie narządów płciowych pojawiających się szczególnie u kobiet występują:

  • bolesność przy oddawaniu moczu,
  • bóle i zaczerwienienia w obrębie narządów płciowych,
  • obrzęk błony śluzowej,
  • wydobywanie się wydzieliny z narządów płciowych,
  • powiększenie węzłów chłonnych przy pachwinach,
  • pojawienie się pęcherzyków na powierzchni błony śluzowej narządów płciowych,
  • ogólne złe samopoczucie,
  • gorączka.

Zakażenia oczu charakteryzują się następującymi objawami:

  • pieczenie oczu,
  • obrzęk oczu,
  • pojawienie się pęcherzyków na powiekach,
  • nadżerki na spojówkach,
  • zmiany w postaci drzewka na rogówce.

W przypadku skóry zakażenie obejmuje zmiany pojawiające się na dowolnej części ciała, czasami są to zakażenia rozsiane.

U niemowląt zakażenia pierwotne podzielone zostały na 3 grupy biorąc pod uwagę objawy kliniczne:

  • zakażenia wielonarządowe,
  • zakażenie ze zmianami na skórze, błonach śluzowych jamy ustnej oraz na oczach,
  • zakażenia charakteryzujące się powstawaniem objawów zapalenia mózgu z występującymi lub nie zmianami skórnymi.

W przypadku zakażeń nawrotowych objawy są nieco inne. Pojawić się wówczas mogą:

  • Zakażenia jamy nosowo-gardłowej to zmiany na granicy śluzowo-skórnej przy ustach. Na początku chory odczuwa swędzenie, a następnie tworzy się bolesny pęcherzyk, który po pęknięciu pozostawia ranę ciężką do zagojenia.
  • Zmiany w okolicach oczu są zbliżone do tych pojawiających się w zakażeniach pierwotnych.
  • W przypadku narządów płciowych zakażenia nawrotowe objawiają się, jako jeden lub wiele pęcherzyków w obrębie narządów płciowych oraz odbytu. Gdy pęcherzyk pęknie pozostaje po nim owrzodzenie gojące się kilka tygodni.
  • Zarówno w wyniku zakażenia pierwotnego jak i nawrotowego pojawić się może zakażenie mózgu i opon mózgowych. Choroba charakteryzuje się wówczas nagłym przebiegiem z początkiem o niespecyficznych objawach, takich jak bóle głowy oraz gorączka. Gdy choroba się rozwija, zaczynają pojawiać się objawy neurologiczne, co z reguły prowadzi do zmian w zachowaniu i świadomości osoby chorej, do omdleń oraz śpiączki. Pojawić się może również zapalenie centralnego układu nerwowego wymagające natychmiastowej pomocy lekarza.


Przyczyny powstawania

Opryszczka wywoływana jest przez wirusa HSV, dotąd odkryto jego dwa typy:

  • HSV-1 – wirus ten najczęściej przyczynia się do powstawania zakażeń w obrębie jamy nosowo-gardłowej, oka, twarzy i rzadziej centralnego układu nerwowego. Odpowiada również za powstawanie infekcji u noworodków.
  • HSV-2 – określany także, jako herpes genitalis odpowiada głównie za powstawanie opryszczki narządów płciowych. Jest również przyczyną zakażeń centralnego układu nerwowego i powstawania infekcji u noworodków.

Zakażenie wirusami HSV-1 i HSV-2 może wywołać wiele chorób, miedzy innymi takie jak:

  • Opryszczkowe zapalenie skóry i błon śluzowych – wywoływane jest przez wirus HSV-1 i najczęściej dotyczy skóry twarzy i okolic ust. Na skórze pojawiają się wówczas niewielkie pęcherzyki o cienkiej ścianie, które wypełnione są płynem surowiczym. Powstałe zmiany nie są zbyt bolesne, a po kilku dniach zazwyczaj pękają i tworzą strupy lub owrzodzenia. Czasami może dochodzić do wtórnego zakażenia bakteryjnego, co może prowadzić do rozwoju liszajca zakaźnego. W przypadku osób z upośledzeniem odporności choroba może tworzyć rozległy oprysk z głębokimi owrzodzeniami.
  • Nawracająca opryszczka wargowa – na ustach pojawiają się grupy niewielkich pęcherzyków, zazwyczaj na granicy skóry i błony śluzowej. Zakażenie wywoływane jest przez reaktywację zakażenia letalnego i powodowane najczęściej przez wirusa HSV-1. Wśród objawów charakterystycznych dla tej zmiany znajdują się ból i świąd, czasami choroba może być początkiem rumienia wielopostaciowego.
  • Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł – w obrębie śluzówki jamy ustnej i dziąseł pojawiają się liczne, bardzo bolesne pęcherzyki, powstają również nadżerki. Innymi objawami charakterystycznymi dla choroby są powiększone węzły chłonne i gorączka. Zakażenie wywoływane jest przez wirus HSV-1 i najczęściej występuje u dzieci między 1 a 3 rokiem życia.
  • Opryszczkowe zapalenie spojówek i rogówek oka – pojawiające się zmiany bywają powierzchniowe lub głębokie, prowadzą zazwyczaj do uszkodzenia oka. Ponadto w tym przypadku pojawia się również powiększenie węzłów limfatycznych.
  • Opryszczkowe zapalenie skóry i błon śluzowych w okolicach narządów płciowych – zazwyczaj wywoływane jest przez wirus HSV-2, jednak obecnie wirus HSV-1 odpowiada za około 10-25% przypadków choroby. Po wniknięciu wirusa do organizmu na skórze i śluzówkach narządów płciowych pojawiać się zaczynają pęcherzyki i owrzodzenia. Często towarzyszą im trudności w oddawaniu moczu, powiększenie węzłów chłonnych, ogólne złe samopoczucie oraz gorączka.
  • Opryszczkowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych – wywoływane jest zarówno przez wirusa HSV-1 jak i HSV-2. Zdarza się, że choroba ma wyjątkowo ciężki przebieg i prowadzi wówczas do śmierci.
  • Zakażenie opryszczkowe niemowląt – jeśli w czasie ciąży u kobiety pojawia się aktywne zakażenie wirusem opryszczki, wówczas podczas porodu lub wewnątrzmacicznie zaraża się nim również dziecko. Najczęściej opryszczkowe zakażenie niemowląt wywoływane jest przez wirus HSV-2 i wywołuje spustoszenie w organizmie dziecka. Często prowadzi do poważnych uszkodzeń układu nerwowego i innych narządów, a czasami również do śmierci dziecka.

Na wirusy HSV szczególnie wrażliwe są komórki nabłonkowe i neurony. Miejscem wniknięcia wirusa jest zazwyczaj błona śluzowa jamy ustnej, skóra na twarzy, a także błona śluzowa i okolice narządów płciowych oraz odbytu. Może także dojść do autozakażenia, gdy wirus na przykład z rąk przeniesiony zostanie do oka lub na narządy płciowe.

Do wniknięcia wirusa HSV-1 do organizmu człowieka dochodzi najczęściej przez kontakt bezpośredni – drogą kropelkową, kontakt ze zmianą skórną osoby chorej, przez pocałunek lub przez kontakt z zanieczyszczoną skórą rąk osoby zakażonej wirusem. Natomiast zakażenie wirusem HSV-2 następuje najczęściej przez kontakty seksualne z osobami chorymi. Obecnie jednak zauważa się coraz większe zacieranie granic między tymi dwoma wirusami i diagnozuje się zarówno zakażenia narządów płciowych wywoływane przez HSV-1, jak i zakażenia w okolicach jamy nosowo-gradłowej wywoływane przez HSV-2.  Do zakażenia wirusem HSV-1 narządów płciowych oraz do zakażenia wirusem HSV-2 jamy nosowo-gardłowej może dojść przez kontakt oralno-genitalny.

Istnieje również szereg czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo pierwotnego zakażenia wirusem, do których należą:

  • prostytucja,
  • homoseksualizm,
  • niestosowanie prezerwatyw,
  • wcześnie rozpoczęte życie seksualne,
  • podejmowanie ryzykownych zachowań seksualnych,
  • niedostateczna higiena osobista,
  • palenie tytoniu,
  • współistnienie chorób przenoszonych drogą płciową,
  • niedostateczna ilość bakterii kwasu mlekowego w pochwie.

W przypadku zakażenia wirusem HSV-2 istotne są także:

  • wiek – zakażenia wirusem opryszczki najczęściej są diagnozowane u osób między 18 a 30 rokiem życia,
  • rasa – zdecydowanie częściej chorują osoby rasy czarnej,
  • płeć – łatwiej zarażają się kobiety,
  • dostęp do podstawowej opieki medycznej, co związane jest ze statusem społeczno-ekonomicznym danej osoby.

Jeśli już dojdzie do zarażenia wirusem opryszczki, to kolejnym nawrotom choroby sprzyjają głównie:

  • zakażenia bakteryjne,
  • promieniowanie UV,
  • wyziębienie organizmu,
  • menstruacja,
  • stres,
  • gorączka,
  • nadmierny wysiłek,
  • niewłaściwa dieta,
  • urazy i zranienia,
  • immunosupresja.

Diagnostyka

W celu rozpoznania opryszczki wykorzystuje się najczęściej:

  • Ocenę objawów klinicznych, czyli obserwację zmian w okolicach jamy nosowo-gardłowej, oczu, skóry i narządów płciowych.
  • Izolację i hodowlę wirusa pobranego z materiału z jamy nosowo-gardłowej, narządów płciowych, oczu, płynu mózgowo-rdzeniowego oraz z pęcherzyków powstających w trakcie choroby.
  • Diagnostykę immunofluorescencyjną komórek pobieranych ze zmian skórnych. W badaniu tym znakuje się przeciwciała odpowiednim barwnikiem fluorescencyjnym, a w trakcie badania, jeśli cząsteczki wirusa znajdą się w badanym materiale, zaczną świecić fluorescencyjnie.
  • Badania DNA, które polegają na poszukiwaniu materiału genetycznego wirusa w badanym materiale.
  • Badania serologiczne, dzięki którym możliwe jest wykrycie przeciwciał IgM w celu potwierdzenia pierwotnego zakażenia wirusem HSV. Ponieważ przeciwciała klasy IgM we krwi pozostają stosunkowo krótko, wykonać również można oznaczenie przeciwciał klasy IgG przeciwko wirusowi. Aby było możliwe wykrycie wirusa konieczny jest wzrost stężenia przeciwciał klasy IgG między dwoma kolejnymi pobraniami. W zakażeniach nawrotowych wahania stężeń przeciwciał zazwyczaj nie występują, dlatego nie zaleca się w tym przypadku stosowania badań serologicznych.

Leczenie opryszczki

Niestety nie istnieje metoda lecznicza pozwalająca na całkowite usunięcie wirusa opryszczki z organizmu. Przez podawanie leków przeciwwirusowych można tylko łagodzić objawy choroby i zmniejszać ryzyko zarażenia innych osób. Ponadto sposób leczenia opryszczki w znacznym stopniu zależy od umiejscowienia zmian chorobowych.

Gdy mamy do czynienia z opryszczką wargową i zmianami skórnymi stosuje się zazwyczaj maści zawierające acyklowir, pencyklowir, walacyklowir, famacyklowir oraz maści i pasty z cynkiem. Lek powinien być nakładany stosunkowo często na zmienione chorobowo miejsca. Należy zacząć stosować go jak najwcześniej, zaraz po zauważeniu pojawiających się pęcherzyków. Leczenie można wspomagać przez suplementację diety witaminami z grupy B.

Leczenie opryszczki wargowej można także uzupełniać domowymi metodami. Należy wówczas na zmienione chorobowo miejsca przykładać okłady z czosnku, cebuli, soku z cytryny, aloesu, liści dziurawca, bazylii lub olejku z drzewa herbacianego. Jednak skuteczność tych metod nie została do tej pory udowodniona.

W przypadku zakażenia narządów płciowych konieczne jest stosowanie leków doustnych, które stosuje się zazwyczaj przez 5 dni i przyjmuje 5 razy dziennie jedną tabletkę. W cięższych zakażeniach obejmujących centralny układ nerwowy i w przypadku noworodków stosuje się leczenie dożylne w szpitalu przez okres około 2-3 tygodni.

Gdy objawy infekcji nie są zbyt nasilone nie powinno się stosować antybiotyków, ze względu na wydłużenie czasu leczenia. Skuteczność antybiotyków potwierdza się jedynie, gdy opryszczce towarzyszy zakażenie bakteryjne.

Profilaktyka

Najskuteczniej zarażeniu się wirusem zapobiegać można przez:

  • odpowiednią higienę osobistą,
  • unikanie palenia papierosów,
  • unikanie korzystania z tych samych sztućców, ręczników oraz naczyń, co osoba chora,
  • zapobieganie ryzykowanym zachowaniom seksualnym,
  • unikanie bliskich kontaktów, takich jak pocałunki czy kontakty seksualne z osobą w czynnej fazie choroby,
  • unikanie nadmiernego opalania się.

W przypadku zakażeń nawracających, najlepszą metoda zapobiegawczą jest:

  • unikanie stresu,
  • prowadzenie zdrowego i higienicznego trybu życia,
  • zdrowe odżywianie,
  • dbanie o dobrą kondycję oraz wysoką odporność organizmu.

O odpowiednią profilaktykę w przypadku opryszczki powinny szczególnie dbać kobiety w ciąży, aby uniknąć przeniesienia choroby na nienarodzone jeszcze dziecko. Warto jednak pamiętać, że jeśli matka nie ma wyraźnych objawów opryszczki w czasie ciąży, to szanse zakażenia dziecka są niewielkie.

Powikłania

Niepodjęcie przez kobiety w ciąży odpowiednich działań leczniczych i zapobiegawczych może prowadzić do poronień i przedwczesnych porodów, a ponadto do powstawania wielu zmian patologicznych, głównie takich jak:

  • zakażenia oczu,
  • zapalenie wątroby, płuc i mózgu,
  • powstanie rozległych zmian skórnych,
  • wady wrodzone ośrodkowego układ nerwowego,
  • stan letargu,
  • zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego,
  • pojawienie się trwałych zaburzeń neurologicznych,
  • śmierć dziecka – pojawia się nawet w 50% przypadków.

Ponadto specjaliści twierdzą, że przewlekłe stany zapalne, których przyczyną jest wirus HSV mogą przyczyniać się do rozwoju raka szyjki macicy i bezpłodności.

W przypadku opryszczki narządów płciowych choroba powoduje nie tylko powstawanie bolesnych owrzodzeń, ale przyczynia się także do łatwiejszego rozprzestrzeniania się AIDS. Udowodniono, że osoby z owrzodzeniami narządów rozrodczych zdecydowanie łatwiej zarażają się wirusem HIV.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: