Łysienie


Łysienie jest objawem chorobowym polegającym na przejściowej lub trwałej utracie włosów, co związane jest z zanikiem wytwarzania włosa przez mieszek włosowy. Proces ten dotyczy owłosionej skóry głowy, jednak nie wszystkie jej obszary są narażone na łysienie w tym samym stopniu.

Aby zrozumieć jak dochodzi do łysienia warto zapoznać się z samą budową włosów oraz procesem ich wzrostu. W skórze głowy znajdują się mieszki włosowe, w których zlokalizowane są brodawki włosów. W brodawkach znajdują się nerwy i naczynia odżywcze. To właśnie w wyniku zniszczenia tej struktury dochodzi do trwałej utraty włosa. Brodawkę włosa otacza opuszka włosa z macierzą – licznymi komórkami, które intensywnie się dzielą i przesuwają w stronę powierzchni skóry, następnie rogowacieją i powodują wzrost włosa. Można wyróżnić 3 fazy wzrostu włosa:

  • Faza anagenowa – w fazie tej podział komórek w obrębie macierzy włosa jest bardzo intensywny i trwa od 4 do 6 lat. W przypadku osób zdrowych w tej fazie znajduje się około 80% włosów.
  • Faza katagenowa – okres przejściowy.
  • Faza telogenowa – okres spoczynku, który trwa około 3 miesięcy. W procesie tym dochodzi do zaniku opuszki, a w jej miejscu pojawia się kolba, która traci styczność z brodawką naczyniowo-nerwową. Mieszek ulega wówczas skróceniu i przemieszcza się w kierunku powierzchni skóry. W jego miejscu powstaje zawiązek nowego włosa, który wchodzi w fazę anangenową. Włosy znajdujące się w fazie telogenowej łatwo wypadają i nie odczuwa się przy tym bólu.

John Malkovich - łysiejący aktorIstnieje wiele rodzajów łysienia:

Szczególnie warte opisania i jednocześnie najczęściej występujące jest łysienie androgenowe. Nazywane również bywa łysieniem męskim, ponieważ powodowane jest przez działanie męskich hormonów płciowych i z tego względu dotyczy częściej mężczyzn niż kobiet. Łysienie androgenowe stanowi prawie 95% przypadków łysienia i pojawia się najczęściej wśród przedstawicieli rasy białej.  Charakteryzuje się ono dłuższą fazą telogenową i skróceniem fazy anagenowej. Łysienie androgenowe dzieli się na:

  • Kobiece – zazwyczaj jest to łysienie przejściowe, pojawiające się u kobiet po 35 roku życia. Wyróżnić tu można dwa typy: łysienie męskie (objawy są podobne jak w przypadku mężczyzn) oraz typ rozlany.
  • Męskie – jest to łysienie trwałe i pojawia się u mężczyzn po 40 roku życia. Objawia się utratą włosów z okolic czołowo-skroniowych oraz z czubka głowy.

Łysienie androgenowe występuje wśród mężczyzn tak często, ze zostało niemal uznane za coś normalnego. Mężczyźni zaczynają zazwyczaj tracić włosy u nasady czoła i na środku głowy, w miarę postępu łysienie zaczyna się rozszerzać.

Warte opisania jest również łysienie plackowate. Choroba ta ma podłoże autoimmunologiczne i może obejmować nie tylko włosy znajdujące się na skórze głowy, ale może występować też na brodzie, rzęsach, brwiach, w okolicach pach i wzgórka łonowego. Diagnoza tego rodzaju łysienia nie sprawia problemów ze względu na swoje charakterystyczne objawy – utrata włosów tworząca owalne, łyse obszary. Łysienie w tym przypadku jest przejściowe i włosy odrastają zaraz po usunięcia czynnika powodującego chorobę.

Objawy choroby

Charakterystycznymi dla łysienia objawami są:

  • Utrata włosów z owłosionej skóry głowy.
  • W przypadku kobiet, u których zwiększa się stężenie androgenów pojawienie się obfitszego owłosienia w okolicach twarzy i narządów płciowych.

Objawy pojawiające się przy łysieniu mogą mieć podłoże w innych chorobach. Stwierdza się wówczas:

  • złuszczanie się naskórka i zaczerwienienie skóry w przypadku grzybicy strzygącej,
  • blaszki rumieniowo-złuszczające przy toczniu rumieniowatym,
  • pojawienie się blizn łącznotkankowych w miejscach urazów,
  • różowo-fioletowa barwa owłosionej skóry głowy w miejscach pozbawionych włosów w liszaju,
  • pojawienie się innych poza łysieniem skutków ubocznych stosowania leków przeciwnowotworowych czy też przeciwzakrzepowych:
    • anemia,
    • nudności,
    • infekcje,
    • wymioty,
    • krwawienia z nosa,
    • krew w moczu i w stolcu,
    • bardzo obfite miesiączki,
    • zaburzenia płodności.

Poza grzybicą i skutkami ubocznymi stosowania leków przeciwnowotworowych i przeciwkrzepliwych pozostałe objawy nie powinny być powodem do niepokoju i nie wymagają pilnej konsultacji z lekarzem.

Przyczyny powstawania

Wśród najważniejszych przyczyn łysienia należy wymienić:

  • Wyrywanie włosów o podłożu psychogennym. Wyrwane zostają głównie długie włosy, które można nawinąć na palec, krótsze zostają natomiast nienaruszone. Włosy wyrywają sobie zazwyczaj małe dzieci i osoby młode z zaburzeniami afektywnymi.
  • Zbyt mocne wiązanie włosów w kucyk. Jest to tak zwane łysienie z pociągania, włosy ulegają wówczas mechanicznemu usunięciu, a ich braki widoczne są głównie na granicy owłosionej skóry głowy i okolic czoła. Łysienie z powodu zbyt mocnego wiązania włosów dotyczy głównie ras o mocno kręconych włosach, rzadziej pojawia się wśród Europejczyków.
  • Stosowanie leków przeciwzakrzepowych oraz niedoczynność tarczycy.
  • Terapia przeciwnowotworowa – środki stosowane przy leczeniu nowotworów działają na komórki, które intensywnie się dzielą, co powoduje zahamowanie ich aktywności.
  • Promieniowanie jonizujące, na które narażeni są ludzie podczas chemioterapii oraz ostre choroby, którym towarzyszy gorączka.
  • Narażenie na czynniki stresogenne oraz przeprowadzanie zbyt częstych i zbyt intensywnych zabiegów kosmetycznych.
  • Grzybica owłosionej skóry głowy – choroba określana również, jako grzybica strzygąca. Pojawia się zarówno u dzieci, jak i dorosłych oraz osób z obniżoną odpornością, na przykład u chorych na AIDS.
  • Choroby zakaźne, głównie takie jak kiła czy też dur brzuszny.
  • Niedobory żelaza oraz zaburzenia czynności przysadki oraz podwzgórza.
  • Zatrucia rtęcią, arsenem oraz talem – metale te gromadzą się wewnątrz włosów i uszkadzają ich strukturę.
  • Toczeń rumieniowaty i liszaj płaski – w miejscach, w których pojawia się choroba tworzą bliznowacenia. Łysienie w tym przypadku jest trwałe, nawet po wyleczeniu włosy nie odrastają.
  • Zaburzenia hormonalne związane ze wzrostem ilości androgenów w organizmie człowieka – powodują wydłużenie fazy telogenowej i skracają anagenową fazę wzrostu włosów. Zaburzenia hormonalne zmniejszają ilość włosów na owłosionej skórze głowy powodując jednocześnie ich zwiększenie w innych miejscach ciała, głównie na twarzy i w obrębie narządów płciowych.
  • Urazy – w przypadku urazów łysienie jest zazwyczaj tymczasowe, jednak gdy dojdzie do uszkodzenia skóry, a w związku z tym do zaniku brodawek i mieszków włosowych łysienie może być trwałe.
  •  Łysienie może być również dziedziczone.

Ponadto coraz częściej zauważa się utratę włosów u kobiet pojawiające się w ciągu od kilku do kilkunastu tygodni po ciąży. Związane jest to ze wzrostem stężenia estrogenów w ciąży, co przyczynia się do zatrzymania wzrostu włosów. Po urodzeniu dziecka większość włosów przechodzi w fazę telogenową i zaczyna wypadać. Nie powinno to być powodem do niepokoju, gdyż po kilku miesiącach włosy zaczynają samoistnie odrastać.

Diagnostyka

Podstawą rozpoznania łysienia jest wywiad lekarski, który obejmuje szczególnie choroby dodatkowe, przyjmowane leki oraz występowanie łysienia u innych członków rodziny, a także przeprowadzenie badań fizykalnych. Zazwyczaj już po wykonaniu tych badań możliwe jest postawienie właściwej diagnozy oraz ustalenie przyczyn łysienia.  Czasami wykonuje się również badania dodatkowe, głównie:

  • morfologię krwi, pomiar stężenia białka C-reaktywnego oraz OB, co konieczne jest przy anemii, stanie zapalnym oraz infekcji,
  • pomiar TIBC, czyli całkowitej zdolności wiązania żelaza, a także pomiar stężenia żelaza we krwi, co ważne jest w przypadku kobiet w ciąży,
  • stężenie hormonów mogących sugerować zaburzenia funkcji osi przysadka-podwzgórze-tarczyca, co wiąże się z nadczynnością tarczycy, podwzgórza i przysadki mózgowej,
  • badanie histopatologiczne – wykonywane jest głównie przy ciężkich diagnostycznie przypadkach, między innymi przy liszaju płaskim oraz toczniu rumieniowatym, badanie polega na ocenie mikroskopowej wycinka skóry,
  • trichogram – polega na mikroskopowej ocenie około 100 włosów usuniętych przed badaniem, jednak nie mogą być to włosy wypadające samoistnie. Trichogram ukazuje włosy w poszczególnych fazach wzrostu, w przypadku łysienia większość włosów będzie się znajdować w fazie telogenowej.

Leczenie łysienia

W leczeniu łysienia stosuje się głównie środki farmakologiczne prowadzące do wyeliminowania przyczyn choroby oraz zabiegi operacyjne mające na celu przeczep włosów zawierających zdrowe mieszki włosowe. Niestety przeszczep włosów jest zazwyczaj bardzo pracochłonny i skuteczny w niewielu przypadkach.

W skład leczenia farmakologicznego wchodzą:

  • Finasterydy – leki hamujące przemiany testosteronu do dihydrotestosteronu odpowiedzialnego za niekorzystny wpływ na mieszki włosowe, co powoduje wzrost coraz cieńszych i słabszych włosów. Niestety po odstawieniu tego leku objawy związane z łysieniem powracają. Ponadto lek może być stosowany tylko przez mężczyzn.
  • Dwuskładnikowe doustne leki antykoncepcyjne – ze względu na niską zawartość hormonów często konieczne jest indywidualne dobieranie preparatu i zwiększanie dawek.
  • Leczenie chorób przyczyniających się do łysienia, np. stosowanie suplementów żelaza przy niedoborze tego składnika oraz leczenie niedoczynności tarczycy.
  • 2% roztwór minoksydylu – zwiększa ukrwienie skóry głowy dzięki rozkurczaniu naczyń krwionośnych, może być stosowany zarówno w przypadku kobiet jak i mężczyzn.

Ponadto w salonach kosmetycznych można znaleźć szereg zabiegów mających pomóc w leczeniu łysienia, są to głównie naświetlania oraz terapie mające na celu dostarczenie składników odżywczych ułatwiających regenerację włosów.

Naświetlanie jest dosyć skuteczną metodą działającą na komórki skóry głowy produkujące związki konieczne dla zdrowego wyglądu włosów. Zabieg zdecydowanie poprawia krążenie krwi w skórze głowy, dzięki czemu zwiększa siłę i grubość włosów, a także pomaga w leczeniu podrażnień skóry. Niestety naświetlanie jest dosyć drogim zabiegiem, a często musi być wykonywane przez kilka miesięcy.

Wartym uwagi zabiegiem jest mezoterapia. Metoda ta polega na wstrzykiwaniu w skórę głowy pacjenta preparatów zawierających leki, witaminy i składniki mineralne. Regularne poddawanie się terapii zdecydowanie poprawia kondycję włosów i przyspiesza ich regenerację.

Ważne jest także stosowanie odpowiedniej diety i zmiana niekorzystnych nawyków żywieniowych, co powinno być skonsultowane ze specjalistą.

Profilaktyka

Zapobieganie łysieniu polega głównie na:

  • unikaniu ciasnego wiązania włosów w kucyk,
  • zapobieganiu mechanicznym uszkodzeniom włosów, co pojawia się często przy gwałtownym ciągnięciu włosów podczas czesania,
  • przyjmowaniu leków i wszelkich środków zalecanych przez specjalistę,
  • leczeniu chorób przyczyniających się do łysienia,
  • przestrzeganie diety ustalonej przez specjalistę.

Profilaktyka

Mimo, że samo łysienie nie powoduje żadnych powikłań, to może być ono objawem nawet bardzo poważnych stanów chorobowych, dlatego w każdym przypadku łysienia warto skonsultować się z lekarzem.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu: