Grzybica


Grzybice nazywane również mikozami to duża grupa chorób zakaźnych wywoływanych przez zakażenia grzybami chorobotwórczymi.  W grzybicy może dojść do zakażenia powierzchniowego i głębokiego. W przypadku grzybicy powierzchniowej zakażenie dotyczy wierzchniej warstwy skóry oraz paznokci. Natomiast grzybice głębokie zajmują narządy wewnętrzne. Dlatego dzieli się je ze względu na obszar zakażenia:

  • grzybice skóry, czyli tak zwane dermatozy, wśród których wyróżnia się grzybice:
    • głowy,
    • brody,
    • stóp – ponadto wyróżnia się trzy rodzaje grzybicy stóp – potnicową, złuszczającą oraz międzypalcową,
    • paznokci,
    • pachwin,
    • grzybice narządowe, głębokie – są one grupą chorób oportunistycznych i często powstają przy AIDS, najczęściej dotykają płuc, można w tej grupie wyróżnić grzybice:
      • przebiegające z fungemią,
      • przebiegające bez fungemii

Fungemią określa się zakażenie krwi przez grzyby chorobotwórcze.

Omówiony wyżej podział nie jest jedyny poprawnym, można się spotkać również z podziałem mikoz na grzybice skóry owłosionej i skóry nieowłosionej oraz grzybie narządowe ze względu na zainfekowany narząd. Znany jest również podział ze względu na nazwę choroby związana z czynnikiem etiologicznym, jednak jest on mało popularny. Wyróżnia się w tym przypadku:

  • aspergilozy,
  • blastomykozy,
  • chromomikozy,
  • dermatofitozy,
  • drożdżyce (blastomykozy),
  • histoplazmozy,
  • kandydozy – pojawiają się szczególnie często u osób z obniżoną odpornością, między innymi u chorych na AIDS,
  • kokcydioidomikozy,
  • kryptokokozy,
  • kryptosporydiozy,
  • maduromykozy,
  • mukormykozy,
  • sporotrychozy.

Wyhodowana grzybica w pożywceWykorzystywany bywa także podział grzybic według pochodzenia zakażenia:

  • grzybice endogenne – wywoływane przez saprofity, takie jak candida albicans,
  • grzybice egzogenne – pozaeuropejskie,
  • grzybice pośrednie egzo- i endogenne – aspergillus fumigantu czy też grzyby z rodzaju Mucor.


Objawy grzybicy

W zależności od miejsca pojawienia się grzybicy, jej objawy mogą być bardzo zróżnicowane. Grzybica zazwyczaj jest bardzo ciężka do wykrycia, ponieważ jej objawy w znacznym stopniu pokrywają się z objawami innych chorób. Objawy występujące przy grzybicach można podzielić na 4 grupy:

  1. objawy ze strony skóry:
    • sucha i łuszcząca się skóra,
    • potliwość,
    • egzema,
    • obniżona temperatura ciała,
    • wypryski na skórze, zmiany trądzikowe ,
    • grzybice pojawiające się na skórze, pseudołuszczyce.
  2. objawy dotyczące narządów rodnych:
    • zapalenie prostaty,
    • zapalenie pęcherza moczowego i dróg rodnych,
    • obniżony popęd płciowy, impotencja,
    • poronienia,
    • niepłodność,
    • częste oddawanie moczu.
  3. objawy ze strony przewodu pokarmowego:
    • bóle brzucha,
    • zapalenie jelita grubego,
    • suchość w ustach,
    • biały nalot na języku,
    • metaliczny posmak w ustach,
    • zaparcia,
    • biegunki,
    • alergie pokarmowe,
    • nadwrażliwość i nietolerancja glutenu i/lub mleka – zgaga.
  4. objawy psychiczne:
    • bóle głowy,
    • stany depresyjne,
    • zaburzenia snu,
    • choroby psychiczne,
    • problemy z koncentracją i zapamiętywaniem,
    • zmienne nastroje,
    • napady płaczu, paniki i lęku,
    • przemęczenie, senność.

Ponadto każdy rodzaj grzybicy posiada swoje charakterystyczne objawy:

  • grzybica skóry gładkiej– pojawia się głównie na skórze twarzy, szyi i dłoni, objawia się owalnymi lub okrągłymi plamami rumieniowymi z towarzyszącymi jej pęcherzykami, które z czasem zamieniają się w strupy, zmianom towarzyszy świąd,
    • grzybica stóp i dłoni – skóra w tych miejscach staje się zaczerwieniona, pojawiają się grudki i pęcherzyki ze strupami na bocznych powierzchniach dłoni i palców rąk, w przypadku stóp zmiany pojawiają się na spodniej stronie stóp oraz w trzeciej i czwartej szparze międzypalcowej – jest to tak zwana grzybica międzypalcowa objawiająca się odwarstwieniami naskórka, silnym świądem, głębokimi pęknięciami oraz pęcherzykami, potnicowa odmiana tej grzybicy objawia się pęcherzykami i zapalno-sączącymi wykwitami, natomiast w złuszczającej pojawiają się stany zapalne, niewielkie pęcherzyki, popękana skóra i sączenie,
    • grzybica obrębna pachwin – pojawiają się czerwonobrunatne plamy o uniesionych brzegach w stosunku do reszty skóry, występują również grudki, pęcherzyki oraz świąd, ogniska zapalne łuszczą się i szerzą w stronę ud oraz krocza,
    • grzybica skóry tułowia – objawia się powstaniem rumieniowo-obrzękowych ognisk z łuskami, strupami, pęcherzykami, krostkami i nadżerkami, ogniska mogą pojawiać się pojedynczo lub występować mnogo,
  • grzybica skóry owłosionej
    • grzybica woszczynowa – nazywana też strupieniem woszczynowym, charakterystycznym objawem są szarożółte strupy wrośnięte w skórę, czyli tak zwane tarczki woszczynowe, z których wydobywa się nieprzyjemny zapach, nawet po wyleczeniu choroba pozostawia po sobie brzydkie, rozległe blizny,
    • grzybica strzygąca – drobne, złuszczające się i ograniczone ogniska, choroba swoją nazwę bierze stąd, że włosy w ogniskach zapalnych są ułamane na nierównej wysokości, wyróżnia się dwa rodzaje grzybicy strzygącej: głęboka i powierzchniowa. Postać głęboka pojawia się najczęściej na głowie dzieci oraz na owłosionej skórze brody u mężczyzn. Wywołuje ona stany zapalne z tworzeniem się różnej wielkości bolesnych guzków, które podczas ucisku wydzielają treść ropną. Po wyleczeniu i wygojeniu się ran na skórze pozostają trwałe blizny i wyłysienia. Natomiast w postaci powierzchniowej występują charakterystyczne, okrągłe, wyraźnie ograniczone ogniska, w obrębie których widać krótko, nierówno poułamywane i przerzedzone włosy,
    • grzybica drobnozarodnikowa – objawy podobne jak w przypadku grzybicy strzygącej,
    • grzybica owłosionej skóry głowy – objawia się powstaniem ognisk łysienia i złuszczaniem skóry, pojawia się rumień, lecz u niektórych osób może być on nieznaczny. W przypadkach skrajnych zmiany stają się miękkie, chełboczące i z obecnością krost, jest to wówczas grzybica głęboka, która wynika z reakcji zapalnej na obecność grzybów,
    • grzybica owłosionej skóry brody – najczęściej objawia się rumieniem niewyraźnie odgraniczonym od zdrowej skóry, któremu towarzyszy świąd,
  • grzybica paznokci – paznokieć zarażony grzybicą zmienia swoje zabarwienie, zaczyna się kruszyć i ulega pobruzdkowaniu, naskórek otaczający chory paznokieć rogowacieje,
  • łupież pstry – objawia się drobnymi, lekko różowymi, żółtobrunatnymi lub ciemnobrunatnymi plamami mogącymi się zlewać, powierzchnia zmian może się złuszczać, pod wpływem słońca miejsca zajęte przez grzybicę nie ulegają opaleniu,
  • grzybica penisa – pojawiają się czerwone, swędzące plamki, a następnie biały nalot o nieprzyjemnej woni, ból przy oddawaniu moczu, serowata wydzielina, bolesne parcie na mocz i jego częste oddawanie, może pojawić się ból podczas ejakulacji oraz stulejka utrudniająca odbycie stosunku, a także pęcherze,
  • grzybica pochwy – charakterystycznymi objawami są zaczerwienienia i obrzęki sromu, pęknięcia skóry, swędzenie, pieczenie oraz gęste, serowate białe lub żółte upławy, nieleczona przechodzi w postać przewlekłą i wówczas pojawiają się również objawy ze strony układu moczowego, takie jak: częste oddawanie moczu, pieczenie i uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
  • grzybice jamy ustnej i języka – na języku, podniebieniu i policzkach pojawia się biały nalot, powstaje bolesny stan zapalny, język robi się obrzmiały i ulega łatwo uszkodzeniom, może dojść do pękania jego powierzchni, często zmienia się również smak, pojawia się uczucie pieczenia i suchości w ustach oraz zajady,
  • grzybica jelit – objawy są bardzo podobne do uczucia przy niestrawności lub wrzodach, pojawić się mogą: zgaga, gazy, odbijanie, biegunki, wzdęcia, wymioty, zaburzenia trawienia, nieprzyjemny zapach z ust, przelewanie się i bulgotanie w jelitach, zwiększenie apetytu na owoce i słodycze.

Przyczyny powstawania

Istnieje wiele przyczyn rozwoju grzybicy. Musi zaistnieć kilka czynników jednocześnie, aby doszło do zainfekowania organizmu grzybem. Najczęściej grzybice są efektem zaburzeń odporności, leczenia antybiotykami, sterydami i hormonami. Już kilkudniowe przyjmowanie antybiotyków może pozbawić organizm dobroczynnej flory bakteryjnej na 6 miesięcy. Ponadto wystąpieniu grzybicy sprzyjają:

  • osłabienie układu immunologicznego,
  • oparzenia,
  • nowotwory,
  • awitaminozy, szczególnie witamin z grupy B,
  • stres i depresje,
  • brak snu i przemęczenie,
  • dieta bogata w mięso i mleko zawierające antybiotyki lub hormony sterydowe, kawy i nikotyny oraz żywności typu fast food oraz zbyt niskie spożycie warzyw,
  • spożywanie zbyt dużej ilości cukrów prostych – należy pamiętać, że spożywanie węglowodanów prostych z umiarem nie jest groźne dla zdrowych osób, jednak chorzy na grzybicę powinni bezwzględnie wyeliminować cukry ze swojej diety,
  • regularne spożywanie znacznych ilości alkoholu – alkohol pity w nadmiarze zabija pożyteczne mikroorganizmy żyjące w naszych organizmach, co znacznie osłabia odporność organizmu i ułatwia wnikanie grzybów, ponadto alkohol jest dobrą pożywką dla rozwijających się grzybów, dlatego podczas kuracji przeciwgrzybicznej spożywanie alkoholu jest bezwzględnie zabronione,
  • picie nieprzegotowanej wody,
  • używanie wspólnych kostiumów kąpielowych, mydła oraz ręczników,
  • palenie tytoniu,
  • ciąża i okres po porodzie,
  • cukrzyca,
  • otyłość,
  • niewłaściwa higiena osobista oraz korzystanie z publicznych łaźni, toalet, basenów lub spa,
  • noszenie syntetycznych ubrań, szczególnie bielizny,
  • kontakt seksualny z osobą zarażoną,
  • długotrwały pobyt w szpitalu,
  • chemioterapia,
  • zabiegi przeprowadzane w niehigienicznych salonach fryzjerskich i kosmetycznych za pomocą niesterylizowanych narzędzi,
  • nadmierna potliwość – ze względu na fakt, że grzyby chętnie rozwijają się ciepłych i wilgotnych miejscach.

Zarażenie się grzybicą od osoby chorej jest niezwykle proste wystarczy zwykły codzienny kontakt. Znakomite warunki dla grzybic panują również w akademikach, internatach oraz siłowniach, a do zarażenia czasem wystarczy przejście po dywanie, po którym wcześniej chodziła zarażona osoba lub przymierzenie buta, mierzonego wcześniej przez chorą osobę.

Diagnostyka

Wykrycie grzybicy na samym początku choroby jest zazwyczaj bardzo trudne ze względu na doskonałe maskowanie się drobnoustrojów. Wśród metod diagnostycznych stosowanych przez lekarzy najpopularniejszym jest wywiad przeprowadzany z pacjentem. Jest pomocny przy określeniu długości trwania grzybicy oraz pomaga ustalić przyczynę pojawienia się zakażenia. Często lekarz po rozmowie z pacjentem zaleca wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych, można wśród nich wyróżnić:

  • Gastroskopię, czyli badania przełyku, żołądka, dwunastnicy oraz kolonoskopię – badanie jelita grubego.
  • Badanie mikologiczne -jest podstawą do postawienia prawidłowej diagnozy, dzięki niemu możliwe jest jednoznaczne zidentyfikowanie grzyba.
  • Badanie mikroskopowe i posiew oraz badanie kału. Jednak obecność grzybów w kale nie musi świadczyć o chorobie, a jedynie o obecności grzybów w przewodzie pokarmowym.
  • Pomocnym badaniem jest często endoskopia oraz badania histopatologiczne.
  • Wykonywane jest również badanie krwi, w którym możliwe jest zaobserwowanie komórek grzyba i ich identyfikacja. Metoda znajduje zastosowanie jedynie w zaawansowanych grzybicach, ponieważ do zaobserwowania komórek grzybów we krwi konieczna jest ich znaczna ilość.
  • Test ELISA to najczęściej wykorzystywane narzędzie diagnostyczne, szczególnie ze względu na niską cenę i przesiewowy charakter. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie przeciwciał wytworzonych przeciwko konkretnym gatunkom grzyba.
  • Test PCR – to badanie genetyczne, któro pozwala na wykrycie materiału genetycznego grzyba. Pozwala wykryć grzybicę już we wczesnej fazie rozwoju, ponieważ identyfikuje pojedyncze komórki grzyba w badanym materiale.
  • Test Real-Time PCR – najczulsza metoda diagnostyczna polegająca na przeprowadzeniu badania genetycznego identyfikującego DNA grzyba.
  • Test wielogatunkowy na 6 gatunków Candida – test genetyczny pozwalających na identyfikację w jednym badaniu aż 6 gatunków grzybów Candida i Aspergillus, będących najczęstszymi przyczynami grzybic.
  • W przypadku objawów dotyczących układu moczowego, zarówno u mężczyzn jak i u kobiet zaleca się wykonanie badania moczu.

Leczenie grzybicy

W celu potwierdzenia grzybicy i wprowadzenia odpowiedniego leczenia należy udać się do lekarza. Sposoby leczenia grzybicy można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne. W pierwszym przypadku wykorzystuje się kremy i maści, które wcierane są w miejsca dotknięte grzybicą. Metodę tą wykorzystuje się przy mniej zaawansowanych grzybicach lub w początkowych stadiach jej rozwoju. Natomiast leczenie wewnętrzne stosowane jest w przypadku bardziej zaawansowanej grzybicy. Wśród najczęściej wykorzystywanych przy mikozach leków wymienić można:

  • polieny:
    • nystatyna – jest podawana w formie tabletek, zawiesin, maści, pudrów lub tabletek do ssania. Jest wykorzystywana przy leczeniu kandydoz błon śluzowych, a jej działanie opiera się na zwiększeniu przepuszczalności błon komórkowych grzyba, co prowadzi do wypłynięcia cytozolu i organelli komórkowych.
    • natamycyna – jest wykorzystywana w leczeniu zakażeń drożdżakami z rodzaju Candida oraz rzęsistkiem pochwowym.
    • amfoteryczna – występuje w tabletkach, kremach, pudrach, zawiesinach oraz tabletkach do ssania. Jest mniej toksyczna niż nystatyna i posiada podobne działanie, dlatego może być wykorzystywana do leczenia grzybic egzotycznych oraz kandydoz układowych.
  • azole:
    • ketokonazol – prowadzi do zmian przepuszczalności ścian komórkowych grzybów, co prowadzi do obumierania komórek grzyba. Lek wykorzystywany jest w leczeniu grzybic skóry, paznokci, włosów, zakażeń błon śluzowych, układowych zakażeń grzybiczych, drożdżyc przewodu pokarmowego.
    • imidazol – stosowany w leczeniu poważnych grzybic oraz pochodne imidazolu:
      • ekonazol – jego działanie opiera się na niszczeniu błon komórkowych grzyba, co zwiększa ich przepuszczalność dla szkodliwych substancji,
      • klotrimazol – zaburza przepuszczalność błon komórkowych grzybów i przyczynia się do rozkładu komórki,
      • mikonazol – wykorzystywany jest w leczeniu zakażeń drożdżakami i gronkowcami, powszechnie jest stosowany miejscowo na skórę lub błonę śluzową. Działanie mikonazolu opiera się na hamowaniu syntezy ergosterolu będącego składnikiem błony komórkowej grzybów.
    • itrakonazol – powoduje zmianę przepuszczalności błony komórkowej grzyba oraz zaburza syntezę chityny, co skutkuje zahamowaniem wzrostu i obumarciem komórki grzyba.
    • flukonazol – wykorzystywany jest w leczeniu mikoz wywołanych przez grzyby z rodzaju Candida. Znajduje zastosowanie w leczeniu kandydoz błon śluzowych i skóry, grzybic skóry gładkiej, łupieżu pstrego, kandydoz układowych i posocznic drożdżakowych, kryptokokoz oraz w profilaktyce zakażeń grzybiczych w tym także u osób z AIDS i nowotworami.
  • antymetabolity:
    • 5- fluoroytozyna.

Przekonanie, że grzybicę da się wyleczyć domowymi sposobami jest błędne. Częste mycie nóg w przypadku grzybicy stóp nie pomoże, a wręcz może zaszkodzić. To właśnie wilgoć sprawia, że grzyby mają idealne środowisko do rozwoju, a częste mycie nawet z pomocą środków do higieny tylko ułatwia ten rozwój. W przypadku grzybicy stóp poza stosowaniem przepisanych przez lekarza leków należy często zmieniać i dokładnie prać przewiewne bawełniane skarpetki lub pończochy. Ważne są także zmiany lub odkażanie obuwia.

Leczenie grzybicy paznokci jest niestety bardzo trudne i długotrwałe. Istnieją trzy skuteczne metody wykorzystywane przy leczeniu tego rodzaju grzybicy: leczenie miejscowe, leczenie ogólne oraz chirurgiczne usuwanie płytek zajętych przez grzybicę.

Najbardziej wygodną metodą leczenia grzybic jest leczenie ogólne, polegające na przyjmowaniu określonych leków doustnie, jednak występuje przy niej największe ryzyko wystąpienia niepożądanych objawów.

W leczeniu grzybic ważne miejsce zajmuje również dieta. W trakcie kuracji leczniczej należy unikać:

  • prostych węglowodanów, a szczególnie czekolady, ciastek, miodu, dżemów, cukrów rafinowanych, słodkiego pieczywa, soków i napojów słodzonych i gazowanych, budyniów, kisieli, itp.
  • produktów z białek mąki – makaronów, zup w proszku, naleśników, pieczywa, itp.,
  • owoców i soków owocowych,
  • drożdży i produktów, które je zawierają,
  •  gotowych dań i przypraw,
  • alkoholu,
  • produktów poddawanych fermentacji – serów pleśniowych, tofu, itp.

Natomiast po zakończone kuracji dieta powinna zawierać:

  • świeże owoce,
  • przetwory z mąki razowej z pełnego ziarna,
  • warzywa,
  • duże ilości płynów – najlepiej 2-3 litry wody niegazowanej dziennie.

Jednak w dalszym ciąg należy unikać:

  • żywności produkowanej z białej mąki,
  • cukrów, lepiej stosować zamienniki.

Po zakończonej kuracji przeciwgrzybicznej ważna jest odbudowa korzystnej mikroflory jelit. Dlatego warto dietę uzupełniać w probiotyki dostępne w aptekach lub jako dodatek do jogurtów i innej żywności dostępnej w sklepach.

Profilaktyka

Aby skutecznie zapobiegać grzybicy należy stosować się do kilku wskazówek:

  1. Podstawą skutecznego zapobiegania grzybicy jest odpowiednia higiena osobista, a szczególnie dokładne wycieranie skóry i fałdów pomiędzy palcami po pływaniu w basenie, dokładne mycie rąk i całego ciała używanie tylko swojego ręcznika, szczoteczki do zębów i gąbki do mycia oraz utrzymywanie higieny swoich ubrań.
  2. W przypadku niektórych rodzajów grzybic, np. grzybicy pachwin znaczenie ma także zapobieganie otyłości. Dlatego ważne jest aktywne spędzanie wolnego czasu. Dowiedziono, że nawet 5-10 minut wysiłku fizycznego dziennie może istotnie zmniejszy ryzyko wystąpienia choroby.
  3. Dokładne wietrzenie pomieszczeń. Para wodna utrzymująca się w zamkniętych, niewietrzonych pomieszczeniach sprzyja rozmnażaniu się grzybów, dlatego zawsze po gotowaniu, kąpieli czy też praniu w pralce należy starać się w miarę możliwości jak najdokładniej wywietrzyć pomieszczenia.
  4. Dieta powinna być dobrze zbilansowana i bogata w witaminy oraz składniki mineralne.
  5. W pomieszczeniach, które nie mogą być wietrzone a znajdują się w nich urządzenia do klimatyzacji należy dbać o odpowiednio częstą zmianę filtrów w tych urządzeniach.
  6. W przypadku osłabionego układu odpornościowego należy unikać kontaktów z chorymi na infekcje grzybicze.  Jeśli taki kontakt jest konieczny należy zachowywać konieczne środki ostrożności.

Powikłania

Najczęściej pojawiającym się powikłaniem nieleczonej grzybicy jest jej dalsze rozprzestrzenianie się na kolejne powierzchnie ciała włącznie z włosami na głowie i ciele, błonami śluzowymi oraz paznokciami. Rozrastająca się infekcja grzybicza może dostać się w końcu do jelit i zaatakować błonę śluzową oraz kosmki jelitowe, czego skutkiem jest zmniejszenie powierzchni wchłaniania składników pokarmowych. Równocześnie zwiększa się przepuszczalność do krwioobiegu różnego rodzaju alergenów pokarmowych, toksyn, metali ciężkich i substancji o działaniu rakotwórczym.

Ponadto drożdżaki mogą działać niekorzystnie na funkcjonowanie mózgu, powodują złe samopoczucie, wahania nastrojów, agresje i depresje. Grzyby mogą być również przyczyną bezpłodności zarówno u mężczyzn jak i u kobiet. Jednym z poważniejszych powikłań po przewlekłych grzybiczych zapaleniach narządów rodnych u kobiet jest zarastanie światła jajowodów. Natomiast u mężczyzn zmniejsza się liczba i ruchliwość plemników.

Należy pamiętać, że nieleczona grzybica zwiększa prawdopodobieństwo częstych nawrotów choroby. Dlatego gdy tylko pojawią się pierwsze objawy mogące sugerować powstanie grzybicy warto udać się do lekarza, ponieważ chorobę najłatwiej wyleczyć na samym początku jej rozwoju.

Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]


Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: