Atopowe zapalenie skóry


Atopowe zapalenie skóry, w skrócie AZS to przewlekła, zapalna, niezakaźna choroba mająca skłonność do częstego nawracania.

AZS jest jedną z najczęściej występujących chorób alergicznych skóry. Częstość jej występowania ciągle wzrasta i dominuje w silnie uprzemysłowionych krajach, szczególnie wśród rasy białej. Prawie połowa przypadków atopowego zapalenia skóry rozpoczyna się w pierwszym półroczu życia dziecka, a do pierwszych urodzin objawy pojawiają się u 70-80% chorych dzieci. Prawdopodobieństwo pojawienia się objawów w późniejszym okresie życia znacznie spada, a w wieku 6-20 lat pojawia się już tylko około 10% nowych przypadków. U dzieci starszych i u dorosłych ryzykiem zachorowania dwa razy bardziej obarczone są kobiety.

Obecnie wiadomo, że zdecydowanie częściej na AZS chorują dzieci z dużą wagą urodzeniową w przeciwieństwie do tych z niedowagą i wagą prawidłową. Większe prawdopodobieństwo zachorowania istnieje również u dzieci karmionych mlekiem krowim przed ukończeniem pierwszego roku życia.

Dziecko z atopowym zapaleniem skóry na twarzyMimo, że choroba w swojej charakterystycznej postaci pojawia się zazwyczaj u dzieci w pierwszych miesiącach życia i niekiedy samoistnie ustępuje do około 5 roku życia, to obecnie coraz częściej nawroty AZS pojawiają się wśród osób dorosłych. Dlatego przebieg choroby podzielono na trzy fazy:

  • niemowlęcą, w której objawy ustępują najczęściej do ukończenia 2 roku życia,
  • dziecięcą, która trwa do 12 roku życia,
  • dorosłych.

Objawy atopowego zapalenia skóry

Można wyróżnić kilka charakterystycznych objawów atopowego zapalenia skóry, do których należą:

  • zmiana koloru skóry na jaśniejszy – tzw. biały demografizm, objaw pojawia się, jako reakcja na bodziec mechaniczny, może wynikać z przypadkowego otarcia lub też z celowego zadrapania ostrym narzędziem przez dermatologa;
  • pojawienie się zmian skórnych o cechach wyprysku – zazwyczaj są to drobne, zapalne wykwity mające postać grudek lub pęcherzyków zawierających treść surowiczą; twory te występują zazwyczaj pojedynczo i wówczas są dobrze odgraniczone od reszty skóry, jednak mogą zajmować również bardzo rozległe obszary, często bez wyraźnych granic; w zależności od tego jak długo utrzymują się zmiany, może im towarzyszyć różnego stopnia nawarstwianie się zrogowaciałego naskórka oraz złuszczanie; wykwity grudkowe zazwyczaj znikają bez pozostawienia po sobie blizn;
  • swędzenie skóry – zdarza się, że jest bardzo nasilone, świąd pojawia się zarówno na grudkach, jak i surowiczych pęcherzykach, największe nasilenie pojawia się wieczorem i w nocy; swędzenie skóry jest objawem subiektywnym, odbieranym przez każdego pacjenta w indywidualny sposób; uważa się, że mechanizm powstawania świądu ma związek z układem nerwowym i stanem emocjonalnym osoby chorej, na przykład świąt nasila się w przypadku stresu;
  • powiększenie węzłów chłonnych – pojawia się jedynie w przypadku bardzo rozległych zmian, węzły chłonne stają się wówczas bolesne, zazwyczaj wykazują również ruchomość w stosunku do podłoża i otaczającej je skóry;
  • przeczosy – są to nadżerki, które powstają w wyniku bardzo intensywnego drapania swędzących zmiana zapalnych, w wyniku tego powstają linijne zadrapania, jednak możliwa jest regeneracja naskórka bez pozostawienia blizn, ponieważ najgłębsza warstwa skóry – warstwa podstawna nie zostaje uszkodzona;
  • wygładzenie linii paznokci w wyniku przewlekłego drapania swędzących zmian;
  • lichenizacja naskórka – jest skutkiem intensywnego drapania i systematycznego uszkadzania naskórka; zmiany te charakteryzują się intensywnym pogrubieniem skóry, zwiększeniem jej twardości i spoistości; widoczne są na niej również wszelkie marszczenia, określane wówczas, jako skóra oglądana przez szkło powiększające; stan ten charakterystyczny jest dla przewlekłego atopowego zapalenia skóry;
  • rogowacenie mieszkowe, czyli drobne, grudkowe zmiany, zazwyczaj ciemniejsze niż skóra, która je otacza;
  • suchość skóry, włosów i wysychanie warg – skóra nie zabezpieczona płaszczem lipidowym nie jest w stanie dobrze się bronić przed drobnoustrojami, czego skutkiem są zazwyczaj często pojawiające się infekcje, w przypadku osób dorosłych często wysuszeniu ulegają opuszki palców i okolice paznokci;
  • wykwity powstające w wyniku nadkażenia skóry, w formie krost z ropną wydzieliną, pęcherzyków oraz zmian rumieniowo-złuszczających – jest to jedno z głównych powikłań atopowego zapalenia skóry, zmiany te pojawiają się za sprawą bakterii, grzybów, a rzadziej również wirusów; stan ten jest nazywany zliszajowaceniem;
  • astma oskrzelowa;
  • alergiczny nieżyt nosa;
  • przewlekły katar sienny lub sezonowy;
  • zapalenie spojówek o podłożu alergicznym;
  • zaburzenia widzenia i zaćma będące również powikłaniem atopowego zapalenia skóry.
Oswoić atopowe zapalenie skóryTwoje dziecko cierpi na atopowe zapalenie skóry? Sięgnij po publikację „Oswoić atopowe zapalenie skóry”. Publikacja została napisana przez matkę dwóch dzieci, chorych na tę przypadłość. Znajdziesz w niej praktyczne sposoby jak pomóc swojemu dziecku i jak radzić sobie z atopowym zapaleniem skóry. Dowiesz się co zaostrza AZS, jaką stosować dietę, co robić w przypadku zaostrzenia choroby, jak łagodzić objawy, co zrobić, gdy dziecko się drapie i wiele więcej. Zamów publikację „Oswoić atopowe zapalenie skóry”.

Przebieg choroby charakteryzuje się następowaniem po sobie objawów o różnym nasileniu. Na początku pojawiają się zmiany ostre, typowe dla wczesnego dzieciństwa i niemowlęctwa, czyli drobne pęcherzyki oraz grudki, nie występuje wówczas rogowacenie i lichenizacja. Następnie zaobserwować można wykwity występujące przewlekle u osób w wieku młodzieńczym i u dorosłych, pojawiają się wówczas nawarstwienia naskórka i lichenizacja.

W zaawansowanych stadiach AZS może dochodzić do pojawienia się opuchlizny, wysięków, a także pęcherzy wypełnionych cieczą. Inaczej wygląda atopowe zapalenie skóry w przypadku niemowląt. Często ma wówczas postać zaczerwienionych, suchych i swędzących zmian na policzkach, które często znikają samoistnie i więcej się nie pojawiają.

W zależności od wieku, w jakim znajduje się osoba chora zmiany charakterystyczne dla AZS mogą występować w różnych miejscach. U niemowląt najczęściej są to okolice twarzy, szyi, łokci, nadgarstków i kolan. Natomiast u starszych dzieci i dorosłych zmiany znajdują się zazwyczaj na zgięciach stawów łokciowych i kolanowych oraz na nadgarstkach.

Ponadto warto wspomnieć o cechach skóry czyniących ją bardziej predysponowaną do rozwoju choroby. Można wśród nich wymienić:

  • suchość wynikającą z braku naturalnej powłoki lipidowej chroniącej skórę przed nadmierną utratą wody oraz z niewłaściwej struktury naskórka,
  • obniżenie progu odczuwania swędzenia skóry,
  • rogowacenie mieszkowe związane z zaburzeniem w oddzielaniu i usuwaniu zrogowaciałych mas naskórka oraz z gromadzenia tych mas w obrębie mieszków włosowych, stan ten widoczny jest gołym okiem, jako ciemne, niewielkie punkciki na skórze,
  • wzmożona aktywność naczyń tętniczych znajdujących się w skórze właściwej.

Przyczyny powstawania

Dokładne przyczyny powstawania AZS nie zostały jeszcze poznane, jednak podejrzewa się o to trzy najbardziej prawdopodobne czynniki:

  • genetyczne – znacznie częściej na atopowe zapalenie skóry oraz inne choroby alergiczne zapadają osoby, których rodzice również chorowali,
  • osobnicza skłonność do nadwrażliwości typu I – związana z reakcją na kontakt ze specyficznymi substancjami, określanymi mianem alergenów, znajdujących się w powietrzu, materiałach czy też pokarmie, substancje te mogą być składnikami komórek bakterii lub też grzybów,
  • zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego skóry – związane z większa ilością czynników pobudzających procesy zapalne w stosunku do czynników je ograniczających.

Ważną rolę w pojawianiu się objawów związanych z AZS odgrywają również czynniki środowiskowe, które mogą powodować nie tylko wysiew kolejnych zmian, ale również nasilenie tych już istniejących. Można wśród nich wymienić:

  • czynniki pokarmowe, takie jak mleko, czekoladę, truskawki, orzechy laskowe i arachidowe, ryby, jaja, skorupiaki i niektóre zboża,
  • czynniki wziewne, czyli kurz, pyły i roztocza,
  • wełna,
  • substancje chemiczne zawarte w środkach czyszczących i kosmetykach,
  • stres,
  • niska temperatura,
  • czynniki powodujące infekcje, takie jak grzyby i bakterie, a ponieważ skóra osób chorych nie jest skuteczną barierą przed tymi drobnoustrojami, to powodują one występowanie częstych infekcji.

Należy jednak zaznaczyć, że wymienione wyżej czynniki środowiskowe same nie wpłyną na pojawienie się zmian skórnych wywołanych AZS. Dopiero w połączeniu ze skłonnościami genetycznymi, nadwrażliwością, zaburzeniami immunologicznymi oraz ze skórą wykazującą skłonności atopowe pojawić się mogą charakterystyczne dla choroby objawy.

Diagnostyka

Pierwszym badaniem wykonywanym w celu zdiagnozowania atopowego zapalenia skóry jest badanie fizykalne. Polega ono na obejrzeniu przez lekarza skóry chorego i na ocenie dermatologicznej wszystkich zmian skórnych.

Mimo, że już wykonanie samego badania fizykalnego i rozmowa z pacjentem stanowią podstawę do rozpoznania AZS, to często konieczne bywa także wykonanie szeregu innych badań, wśród których warto wymienić:

  • Morfologię, która ma na celu sprawdzenie ilości granulocytów kwasochłonnych we krwi. Krew powinna być pobierana od pacjenta rano, na czczo, ponieważ spożycie pokarmu w znaczny sposób zaburza wynik. Zauważono, że ilość granulocytów kwasochłonnych wzrasta przed pojawieniem się nowych zmian skórnych.
  • Pomiar stężenia immunoglobuliny E określany, jako test RIST. W przeciwieństwie do morfologii, badanie to nie wymaga od pacjenta żadnych specjalnych przygotowań. Należy jednak pamiętać, że prawidłowa zawartość immunoglobuliny nie wyklucza choroby.
  • Testy punktowe, tak zwane skaryfikacyjne są to testy polegające na umieszczeniu zazwyczaj na powierzchni zgięciowej przedramienia po jednej kropli różnych alergenów. W przypadku osób zdrowych nie obserwuje się żadnych zmian w miejscach podania. Natomiast u osób chorych pojawia się obrzęk, zaczerwienienie lub bąbel. Wynik testu uznawany jest za dodatni, jeśli rozmiar zmiany jest większy o minimum 3 mm od wykwitu w kontroli ujemnej. Jednak należy podkreślić, że wynik dodani nie jest jednoznaczny z diagnozą alergii. Wykonywane są również testy śródskórne, których procedura jest zbliżona do testów punktowych. Do przeprowadzenia tych testów chory powinien się odpowiednio wcześniej przygotować, przez odstawienie leków antyalergicznych na przynajmniej 2 tygodnie przed planowanym badaniem.

Leczenie atopowego zapalenia skóry

Aby móc skutecznie leczyć atopowe zapalenie skóry najpierw należy wykryć czynnik uczulający. Może on być zawarty w detergentach, środkach i płynach do prania, kosmetykach czy też nawet w jedzeniu. Po wykonaniu testów alergicznych i odkryciu, co wpływa na pojawianie się zmian skórnych właściwym postępowaniem leczniczym jest wyeliminowanie alergenu z otoczenia chorej osoby.

Ponadto istnieje kilka znanych i skutecznych metod leczenia atopowego zapalenia skóry, które należą do dwóch grup: leczenia miejscowego i leczenia ogólnego.

Leczenie miejscowe obejmuje:

  • kremy i maści zawierające glikokortykosteroidy o średniej sile działania – są bardzo skuteczne w przypadku zmian skórnych znajdujących się na kończynach zarówno górnych jak i dolnych, natomiast zabronione jest ich stosowanie na skórę twarzy; mechanizm ich działania związany jest z hamowaniem działania układu immunologicznego i na zmniejszaniu wydzielania cytokin prozapalnych, co tym samym zmniejsza odczyn zapalny;
  • maści zawierające leki immunosupresyjne – mogą być stosowane na skórę twarzy, również u dzieci, podobnie jak kremy i maści z glikokortykosteroidami ograniczają odczyn zapalny;
  • stosowanie profesjonalnych preparatów nawilżających skórę, dostępnych w aptekach bez recepty, natłuszczają one skórę oraz zmniejszają jej wysuszenie; preparaty te powinny być nakładane na całe ciało po kąpieli oraz na dłonie po myciu rąk.

Leczenie ogólne obejmuje:

  • doustne leki antyhistaminowe – ich działanie opiera się na blokowaniu receptorów dla histaminy, czyli podstawowej substancji odpowiedzialnej za wywoływanie objawów atopowego zapalenia skóry;
  • doustne leki immunosupresyjne – głównie należy do nich charakteryzująca się silnym działaniem cyklosporyna A, wykorzystywana przy bardzo ciężkich przypadkach AZS;
  • doustne glikokortykosteroidy o pośredniej sile działania – leki te są stosowane zazwyczaj tylko w okresie pojawiania się nowych zmian, ich zadanie polega głównie na redukcji odczynu zapalnego;
  • fotochemioterapia (PUVA) – osobę chorą poddaje się promieniowaniu UVA codziennie, przez okres kilku tygodni za pomocą specjalnego aparatu, który wyglądem przypomina popularne solarium. Ekspozycja na promieniowanie poprzedzana jest przyjęciem przez pacjenta doustnego środka uczulającego na promienie UV; mimo, że przyrząd używany do naświetlania bardzo przypomina solarium, to nie wolno zastępować profesjonalnej terapii zabiegami w salonie kosmetycznym!

Jeśli chorujesz już na atopowe zapalenie skóry, to pamiętaj, że podstawą leczenia jest wówczas systematyczna i odpowiednia pielęgnacja skóry. Warto dowiedzieć się jak sobie radzić z uporczywymi zmianami, oto kilka przydatnych rad:

  • zamiast długich kąpieli, weź lepiej prysznic, ponieważ chlorowana woda jeszcze bardziej wysuszy skórę,
  • unikaj kontaktu z drażniącymi substancjami, które nasilają zmiany skórne, warto zaopatrzyć się w rękawice ochronne, które ułatwią wykonywanie codziennych czynności,
  • zamiast zwykłych mydeł oraz żeli staraj się wybierać te stworzone specjalnie dla alergików,
  • przed kąpielą warto natrzeć skórę ochronną substancją lub nawet wlać ją do wanny,
  • po kąpieli skórę należy delikatnie osuszyć (nie należy mocno wycierać!), a następnie nanieść środek nawilżający odpowiedni dla skóry alergicznej, można również wykorzystać do tego celu kremy półtłuste lub tłuste, jednak lepiej upewnić się wcześniej czy nie zawierają one konserwantów,
  • należy pamiętać o częstym nawilżaniu skóry, krem lub maść nawilżająca powinny być nakładane co 2-4 godziny,
  • zarówno pościel, jak i ubrania należy prać w specjalnych proszkach dla alergików,
  • ukojenie atopowej skórze przynieść może również kąpiel w słonej wodzie, sól z Morza Martwego można znaleźć w wielu sklepach,
  • gdy swędzenie skóry jest bardzo dokuczliwe do kąpieli można dodać odrobinę sody lub płatków owsianych, zadziałają one przeciwświądowo.

Profilaktyka

Zapobieganie pojawieniu się AZS, czyli tak zwanemu pierwotnemu atopowemu zapaleniu skóry jest niemożliwe. Aktualnie prowadzone są badania czy długotrwałe karmienie dziecka piersią może przyczyniać się do późniejszego wystąpienia objawów choroby u dziecka, jednak do tej pory nie zostało to potwierdzone.

Możliwe jest natomiast zapobieganie wtórnemu atopowemu zapalenia skóry. Do czynności profilaktycznych zaliczyć można:

  • dietę nie zawierającą alergenów, głównie takich jak: mleko, jaja, ryby, soja, czekolada, zboża, orzechy oraz truskawki,
  • chociaż to bardzo trudne, warto unikać czynników alergennych zawartych w powietrzu, czyli pyłów, roztoczy i kurzu,
  • odpowiednie nawilżanie skóry,
  • unikanie ubrań, które zawierają wełnę,
  • unikanie klimatyzowanych pomieszczeń oraz zakurzonych i brudnych miejsc,
  • unikanie dymu papierosowego,
  • nie uczęszczanie na baseny z chlorowaną wodą (obecnie w większych miastach woda w basenach jest ozonowana, warto to sprawdzić przed wybraniem się na basen),
  • systematyczne przyjmowanie odpowiednich leków antyalergicznych.

Powikłania

Wśród najważniejszych powikłań atopowego zapalenia skóry należy wymienić przede wszystkim zakażenia miejsc zapalnych. Najczęściej dochodzi do rozwoju gronkowca złocistego.

Innym powikłaniem wynikającym ze stosowania maści zawierających glikokortykosteroidy są zaniki skóry, bielactwo posterydowe, blizny oraz przebarwienia skóry. Zazwyczaj powikłania te są ciężkie do opanowania, dlatego bardzo ważna jest codzienna pielęgnacja skóry atopowej, dążąca do odbudowy naturalnej dla osób zdrowych bariery lipidowej skóry.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: