Zespół Frasera


Zespół Frasera (inaczej zespół Meyera-Schwickeratha, zespół Fraser-François, zespół Ullricha-Feichtigera) jest zespołem wad wrodzonych powodowanych przez mutacje w genie FRAS1 lub FREM2. Choroba charakteryzuje się skrytooczem i często określana jest właśnie tą nazwą (objaw ten występuje u ok. 90% chorych). Jest to wada rozwojowa, która polega na nierozdzieleniu się brzegów powiek – co prawidłowo powinno mieć miejsce w 26 tygodniu życia płodowego, a także na ślepocie noworodka. Dla zespołu Frasera typowe są także skojarzone malformacje innych układów narządów, szczególnie układu moczowego oraz oddechowego. Zdarza się, że symptomy zespołu Frasera są na tyle poważne, że dzieci rodzą się już martwe. Dziedziczenie zespołu Frasera jest autosomalne recesywne. Zespół ten został po raz pierwszy opisany w 1962 roku przez brytyjskiego genetyka George’a R. Frasera.

Objawy zespołu Frasera

Na obraz kliniczny zespołu Frasera składają się przede wszystkim:

  • linia włosów na skroniach skierowana do przodu,
  • hiperteloryzm oczny, czyli zwiększenie ponad normę odległości pomiędzy oczami,
  • ślepota – całkowite lub znaczne zaburzenie widzenia,
  • malformacje ucha środkowego oraz zewnętrznego – jest to rodzaj wad wrodzonych powodowanych przez pierwotne zaburzenia rozwojowe w okresie zarodkowym,
  • przewodzeniowa utrata słuchu,
  • atrezja przewodów łzowych – wrodzona wada polegająca na braku światła przewodów łzowych (zarośnięcie przewodów łzowych),
  • hipoplastyczne skrzydełka nosa,
  • rozszczep wargi i/lub podniebienia,
  • stłoczenie zębów,
  • atrezja krtani – zarośnięcie,
  • zwężenie krtani,
  • spodziectwo – jest wadą wrodzoną polegającą na umiejscowieniu ujścia cewki moczowej na brzusznej stronie prącia,
  • wnętrostwo – wada rozwojowa dotycząca męskich noworodków polegająca na niewłaściwym umieszczeniu jednego lub obu jąder w jamie brzusznej lub też w kanale pachwinowym zamiast w mosznie,
  • mikropenis – wada rozwojowa dotycząca męskich narządów płciowych, jej przyczyną jest niedobór androgenów w drugiej fazie rozwoju narządów płciowych,
  • szeroko rozstawione brodawki sutkowe,
  • przerost łechtaczki – o przeroście można mówić, gdy łechtaczka posiada niefizjologicznie dużą wielkość,
  • atrezja pochwy,
  • macica dwurożna,
  • agenezja lub hipoplazja nerki – wady rozwojowe polegające na niewykształceniu lub zbyt słabym wykształceniu się nerek,
  • syndaktylia – jest to wada wrodzona, która polega na zrośnięciu dwóch lub więcej palców u dłoni lub stóp, może dotyczyć kości lub jedynie tkanek miękkich,
  • mikrocefalia, czyli małogłowie – jest wadą rozwojową charakteryzującą się nienaturalnie małymi wymiarami czaszki,
  • przepuklina mózgowa – wada polegająca na wystąpieniu przepukliny czyli uwypuklenia się opony miękkiej lub też opony miękkiej i części mózgowia poprzez ubytek kości czaszki,
  • przepuklina oponowo-rdzeniowa – wada powstająca około 4 tygodnia życia płodowego powodowana przez niezamknięcie się części grzbietowej cewy nerwowej, w wyniku czego w późniejszych okresach życia dochodzi do powstania ubytku w miejscu niezrośniętych kręgów lub kości pokrywy czaszki, co może się stać punktem wyjścia przepukliny.

Zespół Frasera - skrytooczeNajbardziej charakterystycznym objawem zespoły Frasera jest skrytoocze – nierozdzielenie się powiek. Skrytoocze może dotyczyć jednej strony ciała, wówczas mówić można o postaci unilateralnej. Najczęściej jednak objaw ten dotyczy obu oczu, co określa się jako postać bilateralną. Wadę tę podzielić można także na:

  • skrytoocze całkowite – gdy powieka zakrywa całe oko, wówczas dziecko nie widzi,
  • skrytoocze częściowe – jest to częściowe zrośnięcie powiek, oko jest tylko w części zasłonięte.

Zdarza się też, że oczy u chorego nie wykształcają się w ogóle lub nie są do końca uformowane i bardzo małe. U chorych występować mogą także dodatkowe palce u stóp lub dłoni oraz połączenie palców błoną. U około 50% chorych dzieci występują wady ucha środkowego lub zewnętrznego. Mogą one obejmować brak trąbki słuchowej, a także malformacje oraz zamknięcie ucha zewnętrznego. Dlatego bardzo często osoby z zespołem Frasera mają problemy ze słuchem lub nie słyszą w ogóle.

Bardzo częstym objawem choroby są także wady w budowie nosa. Dotyczą one ok. 85% chorych. Najczęściej jest to niski i szeroki grzbiet nosa, wgłębienie grzbietu nosa oraz blokada lub zwężenie jam nosowych z powodu nadmiaru kości lub tkanki błoniastej. Czasami u chorych stwierdza się także występowanie pajęczynowatej struktury w aparacie głosowym krtani, co bez skorygowania uniemożliwia mowę.

Bardzo powszechne są także wady układu trawiennego. Między innymi niepełny rozwój błony łączącej jelito cienkie z tylną ścianą jamy brzusznej, brak rotacji jelita oraz przepuklina pępkowa. Występować może także gromadzenie się płynu w mózgu, a czasami brak jednej z komór co może przyczyniać się do opóźnienia umysłowego.

Przyczyny powstawania

Zespół Frasera jest chorobą dziedziczoną w sposób autosomalny, niesprzężony z płcią i recesywny. Do mutacji dochodzi w genie FRAS1 lub FREM2. Gen odpowiedzialny za powstawanie zespołu Frasera najprawdopodobniej zmienia poprawny mechanizm śmierci komórki u chorych osób.

Komórki, które w zespole Frasera nie ulegają mechanizmowi obumierania powodują przerost niektórych tkanek. Dzieje się tak w  przypadku skrytoocza czy syndaktylii – skóry palców dłoni i stóp.

Zespół Frasera to choroba bardzo rzadka. Dotyczy mniej niż 1/100 tys. dzieci. Podobnie jak w przypadku innych chorób genetycznych dziedziczonych recesywnie, tak i w przypadku zespołu Frasera nosicielami musza być oboje z rodziców. Gdy w rodzinie pojawi się dziecko z zespołem Fraserem to istnieje 25% prawdopodobieństwo że kolejne dziecko również będzie chore.

Diagnostyka

Dla zespołu Frasera charakterystyczne są cztery główne cechy:

  • nierozdzielone powieki,
  • częściowo lub całkiem zrośnięte palce rąk oraz/lub stóp,
  • anomalie dotyczące genitaliów,
  • gdy jedno dziecko w rodzinie (brat lub siostra) urodziło się z zespołem Frasera.

Ponadto dla zespołu Frasera charakterystycznych jest jeszcze 8 mniejszych cech. Wśród których można wyróżnić:

  • wady nosa,
  • wady uszu,
  • wady krtani,
  • przepuklinę pępkową,
  • agenezję nerkową, czyli niewytworzenie się nerki oraz inne zaburzenia związane z redukcją tkanki nerkowej,
  • anomalie kości,
  • rozwidlenie języka lub też inne rozszczepy okolicy jamy ustnej,
  • opóźnienie umysłowe.

Zespól Frasera stwierdza się, gdy u dziecka występują przynajmniej dwie główne cechy i jedna mniejsza lub jedna duża i przynajmniej 4 mniejsze. Już w 18. tygodniu ciąży w kierunku zespołu Frasera wykonać można badanie prenatalne.

Leczenie zespołu Frasera

Prawie zawsze konieczne jest przeprowadzenie operacji korygującej niepoprawnie zrośnięte tkanki powiek, nosa, uszu lub genitaliów. Większość dzieci z zespołem Frasera jest niewidoma, jednak istnieje pewne prawdopodobieństwo na zachowanie funkcji wzrokowych, np. zwężanie źrenic przy mocnym świetle. Wówczas istnieje szansa, że po przeprowadzeniu operacji korygującej powieki powróci możliwość częściowego widzenia. Następnie w celu poprawy wzroku możliwe jest przeprowadzenie przeszczepu rogówek.

Niestety istnieje również możliwość, że dziecko urodzi się bez oczu. W takim przypadku niezbędne jest ukształtowanie oczodołu, aby następnie dopasować sztuczne gałki oczne.

Profilaktyka

Zespół Frasera jest chorobą genetyczną. Nie ma możliwości jej zapobiegania.

Powikłania

W około 25% przypadków dzieci z zespołem Frasera rodzą się martwe. Może do tego dojść np. w przypadku nieoperacyjnej malformacji krtani lub przy obustronnym braku nerek. W kolejnych 20% przypadków zgon następuje przed ukończeniem 1 roku życia. Wśród najczęstszych przyczyn zgonu wymienia się przede wszystkim powikłania zakażeń dróg oddechowych lub moczowych, które spowodowane są malformacjami tych układów.

Zespół Frasera
Ocena artykułu

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: