Gruczolak


Gruczolak jest łagodnym nowotworem wywodzącym się z nabłonka gruczołów wydzielania wewnętrznego i zewnętrznego oraz z przewodów tych gruczołów. Gruczolaki najczęściej lokalizują się w przysadce mózgowej, tarczycy, przytarczycach, korze nadnerczy, gruczole krokowym oraz w przewodzie pokarmowym, np. w jelicie grubym.

Gruczolaki przysadki mózgowej stanowią mniej więcej 10% wszystkich guzów wewnątrzczaszkowych. Są również najczęstszą przyczyną powstawania zaburzeń osi podwzgórze-przysadka.

Gruczolaki tarczycy są łagodnymi zmianami nowotworowymi pochodzącymi z tkanki gruczołowej.  Są to wolno rosnące guzki o średnicy od kilku do kilkudziesięciu milimetrów. Biorąc pod uwagę kształt, ułożenie komórek nowotworowych w jego obrazie mikroskopowym wyróżnić można gruczolaki proste, pęcherzykowe, beleczkowe, hurtlego oraz gruczolaki atypowe.

Gruczolaki przytarczyc są  jedną z najczęstszych przyczyn pierwotnej nadczynności przytarczyc. Na skutek ich rozwoju dochodzi powstawania wielu powikłań. Gruczolak ten jest tworem wytwarzającym miejscowo nadmiar parathormonu – hormonu odpowiedzialnego za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu.

Gruczolaki nadnerczy to stosunkowo rzadkie schorzenie. Guzy te mogą wydzielać nadmierne ilości hormonów, co często prowadzi do powstawania różnych zespołów chorobowych. Jednak znaczna część gruczolaków nie wydziela hormonów. Gruczolaki nadnerczy mogą mieć charakter nowotworowy lub nienowotworowy. Nienowotworowe guzy nadnerczy najczęściej są skutkiem innych chorób, np. gruźlicy, mogą być też efektem przebytego urazu. Guzy o charakterze nowotworowym mogą być złośliwe lub łagodne. Większość zmian tego typu to zmiany łagodne, najczęstszym z nich jest gruczolak kory nadnercza.

Gruczolak jelitaGruczolak gruczołu krokowego określany inaczej łagodną hiperplazją gruczołu krokowego jest jego gruczołowym przerostem. Skutkiem choroby jest ucisk na cewkę moczową, utrudnione oddawanie moczu oraz jego zaleganie w pęcherzu moczowym czego skutkiem jest powstawanie stanów zapalnych w pęcherzu. Gruczolak gruczołu krokowego najczęściej rozwija się u mężczyzn po 50 roku życia.

Gruczolak jelita grubego to najczęstszy typ polipów nowotworowych u osób dorosłych. Prawdopodobieństwo przemiany rakowej zależne jest od wielkości oraz od typu gruczolaka – cewkowy, cewkowo-kosmkowy lub kosmkowy. Gruczolaki w jelicie grubym pojawić się mogą w każdym wieku, jednak największy wzrost zapadalności dotyczy osób po 30 roku życia.

Objawy gruczolaka

Gruczolaki przysadki mogą być bezobjawowe. Jednak gdy już dają jakieś symptomy, to obraz choroby jest bardzo zróżnicowany, zależny od czynności hormonalnej guza oraz od jego wielkości. Wyróżnić można trzy rodzaje gruczolaków przysadki mózgowej:

  • gruczolaki obojętnochłonne – przyczyniają się do powstawania licznych zaburzeń hormonalnym związanych z niedoczynnością przysadki, np. do zespołu tłuszczowo-płciowego wiążącego się z zanikiem czynności płciowych, osłabieniem, charakterystycznym tyciem oraz obniżonym ciśnieniem krwi,
  • gruczolaki kwasochłonne – przyczyniają się do powstawania gigantyzmu w okresie wzrostu, natomiast po jego zakończeniu powodują akromegalię,
  • gruczolaki zasadochłonne powodują chorobę Cushinga.

Ponadto gruczolaki można podzielić na prolaktynowe, gruczolaki produkujące hormon wzrostu oraz adrenokortykotropowe. Objawy związane z gruczolakiem przysadki wynikając z obecności masy nowotworowej to przede wszystkim bóle głowy oraz niedowidzenie połowicze dwuskroniowe wynikające z ucisku skrzyżowania wzrokowego. Zaburzenia hormonalne pojawiające się przy gruczolaku prolaktynowym obejmują przede wszystkim: osłabienie libido oraz potencji, zaburzenia w miesiączkowaniu i niepłodność.

Gruczolaki tarczycy zazwyczaj nie powodują żadnych dolegliwości. Wyjątek stanowią gruczolaki autonomiczne, które nie podlegają kontroli przysadki. Wydzielają one znaczne ilości tyroksyny oraz trójjodotyroniny, w związku z czym prowadzą do nadczynności tarczycy.

Gruczolak przytarczyc to najczęstsza przyczyna nadczynności przytarczyc. Jest odpowiedzialny za niemal 85% przypadków nadczynności. Objawy nadczynności przytarczyc nie są charakterystyczne. Występować może osłabienie, gorączka, czasami również depresje. Występują objawy kostno-stawowe. Na skutek ubytków masy kostnej powstaje osteopenia oraz osteoporoza. Pojawiają się bóle stawowe, bóle kręgosłupa, patologiczne złamania dotyczące przede wszystkim żeber, kłopoty z poruszaniem się. Objawem charakterystycznym nadczynności przytarczyc jest nadziąślak – miejscowy guzek dziąsła.

Przypadkowo znalezione gruczolaki nadnerczy rzadko dają jakieś objawy. Symptomy świadczące o obecności gruczolaka pojawiają się dopiero wtedy, gdy guz wydziela hormony. Zależnie od tego jaką substancję gruczolak wydziela w nadmiarze może być to:

  • zespół Cushinga – nadmierna ilość glkokortykoteroidów:
    • zaburzenia skórne, takie jak rozstępy, trądzik oraz skóra ścieńczała, purpurowa,
    • nieregularne miesiączki o zmienionym charakterze,
    • hirsutyzm – nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet,
    • wrzody żołądka i dwunastnicy,
    • zanik mięśni,
    • cukrzyca,
    • problemy emocjonalne oraz psychiczne, głównie depresje, bezsenność lub nadmierna senność i niestabilność emocjonalna,
    • nadciśnienie tętnicze,
    • osteoporoza, która może wyrażać się złamaniami,
    • częste infekcje wynikające z osłabienia układu odpornościowego,
    • specyficzny typ otyłości – nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzi się na karku, nad obojczykami, na brzuchu i na twarzy, kończyny pozostają szczupłe.
  • zespół Conna – nadmiar wydzielania mineralokortykosteroidów – aldosteronu:
    • osłabienie siły mięśni i całego organizmu,
    • nadciśnienie tętnicze niepoddające się leczeniu farmakologicznemu,
    • wydalanie moczu w nadmiernych ilościach,
    • obniżone stężenie potasu we krwi.

Przerost gruczołu krokowego objawia się częstym i dosyć bolesnym oddawaniem niewielkich ilości moczu. Dochodzi do zaburzeń w funkcjonowaniu nerek, może także wystąpić zapalenie dróg moczowych. Podczas trwania choroby dochodzi do postępującego rozciągania się pęcherza, ból podczas oddawania moczu staje się coraz większy, rozciągają się moczowody, czasami dochodzi nawet do wodonercza. U niektórych mężczyzn pojawia się mimowolne oddawanie moczu.

Małe polipy jelita grubego nie powodują żadnych objawów. W przypadku większych polipów głównym objawem jest krwawienie z odbytnicy, rzadziej pojawia się niedokrwistość, parcie na stolec oraz kał z domieszką śluzu. Duże gruczolaki kosmkowe umiejscowione w esicy oraz odbytnicy mogą przyczyniać się do obfitej biegunki z dużą zawartością elektrolitów oraz z następczą hipokaliemią – znacznym obniżeniem poziomu potasu we krwi.

Przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania gruczolaków nie zostały do tej pory poznane. Specjaliści jednak sugerują, że niektóre z tych zmian mogą mieć podłoże genetyczne.

Diagnostyka

Gruczolaki przysadki przyczyniają się do powstawania wielu schorzeń. W związku z tym wymagają konsultacji wielu specjalistów, między innymi ginekologia, endokrynologa, neurochirurga, okulisty oraz radiologa. W związku z tym przy podejrzeniu gruczolaka przysadki konieczne jest wykonanie wielu badań: hormonalnych, okulistycznych, RTG, tomografii komputerowej oraz rezonansu magnetycznego.

W diagnostycy gruczolaków tarczycy wykorzystuje się badania hormonalne, USG tarczycy, scyntygrafię tarczycy oraz jodochwytność, a także cienkoigłową biopsję aspiracyjną. Diagnostyka gruczolaków przytarczyc obejmuje zarówno badania laboratoryjne, jak i badania obrazowe, takie jak USG, scyntygrafia, a czasami także tomografia komputerowa. Często wykonuje się także densytometrię oraz badanie rentgenowskie mające ocenić stan kości.

Guzy w nadnerczach znajdowane są najczęściej przez przypadek. Zazwyczaj podczas tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego.  Do rozpoznania gruczolaka gruczołu krokowego prowadzą objawy opisywane przez pacjenta, a także badania – per rectum, ultrasonografia przezodbytnicza czy biopsja zmiany. W diagnostyce gruczolaków jelita grubego największe znaczenie ma kolonoskopia.

Leczenie gruczolaka

Leczenie gruczolaków przysadki mózgowej uzależnione jest od rodzaju, wielkości, aktywności hormonalnej guza, od wieku pacjenta oraz od schorzeń współistniejących. W niektórych przypadkach możliwe jest zastosowanie leczenia farmakologicznego. Jednak w znacznej większości konieczne jest leczenie operacyjne. Leczeniem uzupełniającym często jest radioterapia.

Gruczolaki tarczycy leczyć można poprzez chirurgiczne usunięcie guza, wykorzystując terapię radiojodem jeżeli występują objawy nadczynności tarczycy lub poprzez ostrzykiwanie stężonym etanolem.

Leczenie gruczolaków przytarczyc obejmuje farmakoterapię oraz leczenie operacyjne. Podawanie leków ma przede wszystkim na celu zapobieganie niekorzystnym skutkom nadczynności przytarczyc. Niestety takie leczenie nie u wszystkich pacjentów jest wystarczające. W cięższych przypadkach konieczna może być hemodializa. Leczeniem z wyboru w przypadku pojedynczego gruczolaka przytarczyc jest chirurgiczne usunięcie przytarczycy poprzez niewielkie nacięcie na szyi.

Gruczolaki nadnerczy zazwyczaj są łagodnymi zmianami, w związku z tym rokowania są bardzo dobre. Prognozy pogarszają się w przypadku raka nadnerczy, gdzie szansa na przeżycie 5 lat wynosi mniej niż 50%. Jedyną metodą gwarantującą pełne wyleczenie w przypadku guza nadnerczy jest jego usunięcie.

W początkowej fazie gruczolaka gruczołu krokowego możliwe jest leczenie zachowawcze. W przypadku zakażenia stosuje się leki przeciwbakteryjne, a w razie konieczności operację. Najbardziej radykalną metodą jest leczenie chirurgiczne, niestety wiąże się z możliwością postawania licznych powikłań.

Stwierdzenie obecności gruczolaka jelita grubego jest wskazaniem do jego usunięcia. Następnie zmiana jest przesyłana do badania histopatologicznego.

Profilaktyka

Do tej pory nie poznano skutecznych metod zapobiegania gruczolakom. Można jedynie wykonywać systematyczne badania profilaktyczne aby nie dopuścić do ewentualnego rozwoju powstających zmian.

Powikłania

Powikłania gruczolaka są różne w zależności od umiejscowienia guza. Mogą to być:

  • powikłania po zabiegach chirurgicznych,
  • nadczynność tarczycy w przypadku gruczolaka tarczycy,
  • pierwotna nadczynność przytarczyc w przypadku gruczolaka przytarczyc,
  • hipokalcemia, krwawienia oraz uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego znajdującego się w sąsiedztwie przytarczyc w przypadku operacyjnego leczenia gruczolaka przytarczyc,
  • skutki uboczne działania leków,
  • częste oddawanie moczu, niepełne opróżnianie pęcherza moczowego, czasami nietrzymanie moczu po operacji gruczolaka gruczołu krokowego.
Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: