Kolano biegacza


Kolano biegacza, czyli popularne określenie zespołu pasma biodrowo-piszczelowego jest jedną z najczęstszych kontuzji przeciążeniowych występujących wśród biegaczy. Jest także podstawową przyczyną bólu bocznego przedziału kolana. Pojawia się przede wszystkim wśród sportowców w średnim wieku, w drugiej dekadzie życia. Spotykają się z nią nie tylko biegacze długodystansowi, ale również kolarze, narciarze, tenisiści, piłkarze nożni oraz ciężarowcy.

Staw kolanowy jest jednym z najbardziej skomplikowanych połączeń kości w organizmie człowieka. W jego skład wchodzi wiele elementów poddawanych działaniu różnych sił, o różnych wektorach. Na wszelkie kontuzje, a także na zużycie najbardziej narażone są struktury takie jak rzepka, łękotka oraz więzadła. Do uszkodzenia może dojść na skutek nagłego urazu lub poprzez uszkodzenie przeciążeniowe, w wyniku sumowania się powstających mikrourazów. Dlatego odczuwany ból oraz dyskomfort pojawiają się zazwyczaj bez wyraźnej przyczyny. Wówczas najlepszym i najszybszym sposobem leczenia jest wizyta u specjalisty – ortopedy.

Kolano biegacza jest nazwą potoczną. Dlatego często tym mianem określa się nie tylko zespół pasma biodrowo-piszczelowego, ale również inne patologie obejmujące staw kolanowy, takie jak konflikt rzepkowo-udowy czy chonodromalację rzepki.

Objawy kolana biegacza

Kolano - RTGObjawy bólowe kolana biegacza największą intensywnością charakteryzują się wówczas gdy staw jest zgięty pod kątem 30 stopni. Ból, często kłujący i palący pojawia się po wewnętrznej lub też zewnętrznej stronie kolana, a jego przyczyną jest nieodpowiednio pracująca rzepka. Ból najczęściej pojawia się po wysiłku fizycznym, często ma to miejsce podczas zbiegania ze wzniesienia, w sytuacji nagłego zatrzymania się podczas biegu czy też podczas schodzenia ze schodów. Ból zlokalizowany jest zaraz nad nadkłykciem bocznym kości udowej, ok. 2-3 centymetry nad linią stawową. Zazwyczaj dolegliwości pojawiają się po przebiegnięciu kilku kilometrów i są wówczas tak uciążliwe, że zmuszają biegacza do zejścia z trasy. Dolegliwości pojawiają się również podczas napinania mięśnia pośladkowego wielkiego, np. podczas wchodzenia po schodach czy też podczas gwałtownego wstawania. Czasami temu bólowi towarzyszy także ból w okolicach miednicy, w części bocznej lub przyśrodkowej.

Przyczyny powstawania

Zespół pasma biodrowo-piszczelowego to typowa kontuzja przeciążeniowa. Związana jest z cyklicznym tarciem (lub też kompresją) pasma biodrowo-piszczelowego o nadkłykieć boczny kości udowej. Pasmo to przesuwa się do przodu podczas prostowania stawu kolanowego oraz do tyłu podczas zginania pozostając przez cały czas w napięciu. Podstawowym czynnikiem ryzyka powstawania kolana biegacza są błędy treningowe, kontuzji sprzyjają przede wszystkim długotrwały bieg w tym samym kierunku po bieżni oraz bieg w dół.

Wśród zaburzeń biomechanicznych prowadzących do rozwoju kolana biegacza wymienić można:

  • osłabienie mięśnia pośladkowego średniego,
  • ograniczenie funkcjonalnej ruchomości w stawie biodrowym,
  • osłabienie mięśni zginających oraz prostujących w stawie kolanowym,
  • przykurcze mięśni przywodzących w stawie biodrowym,
  • przykurcz rotacji wewnętrznej w stawie biodrowym.

Wśród kolarzy zespół pasma biodrowo-piszczelowego związany może być z:

  • nieprawidłowym ustawieniem wysokości siodełka,
  • niewłaściwie dobranym rozmiarem ramy,
  • nieprawidłową pozycją pedałów.

Przyczyną dolegliwości kolana biegacza może być również niewłaściwa technika biegania, czyli bieganie na tzw. piętę. Mimo że w przypadku chodzenia taka technika się sprawdza, ponieważ działa amortyzująco, to jednak podczas biegania wygląda to zupełnie inaczej. Przy kontakcie pięty z podłożem dochodzi do sekwencji rotacyjnej w całej nodze, przez co w tracie biegu działa na nią zbyt duża siła, co skutkuje przeciążeniem stawów kolanowych, biodrowych, skokowych, a także kręgosłupa. Inaczej jest podczas biegu z tzw. śródstopia. Wówczas za amortyzację odpowiada stopa. Podczas zetknięcia stopy z podłożem dochodzi do napięcia rozcięgna podeszwowego, dzięki czemu wspomagana jest praca mięśni pośladkowych i możliwe jest swobodne prostowanie biodra, a nie zginanie jak przy bieganiu na tzw. piętę.

Z drugiej strony podczas zbyt długiego lub zbyt wolnego biegania, gdy biegacz ma niewłaściwą technikę to może pochylać miednicę do przodu, przez co dochodzi do napięcia naprężacza i do powstawania dolegliwości bólowych w paśmie. W związku z tym kolano biegacza może być przypadłością dotyczącą zarówno doświadczonych biegaczy,  którzy pokonują duże dystanse, jak i początkujących, którzy jeszcze nie opanowali właściwej techniki biegania.

Negatywny wpływ zarówno na stawy kolanowe, jak i na biodrowe ma także bieganie bez rozgrzewki lub niewłaściwie dobrane obuwie

Diagnostyka

Wszelkie dolegliwości związane z kolanem biegacza powinny być konsultowane z lekarzem ortopedą. Dokładny wywiad przeprowadzony z pacjentem oraz badanie fizykalne umożliwiają postawienie właściwego rozpoznania. W diagnostyce kolana biegacza pomocne może być również badanie za pomocą rezonansu magnetycznego pozwalające na dokładne zbadanie patologii obejmującej staw rzepkowo-udowy oraz na określenie stopnia uszkodzenia chrząstki pokrywającej powierzchnie stawowe. Wykonuje się również badania pomagające określić stopień przykurczu pasma biodrowo-piszczelowego. Przede wszystkim:

  • Test Noble’a – jest podstawowym testem wykorzystywanym do diagnozy. Chory leży na plecach, podczas gdy osoba wykonująca badanie zgina nogę w stawie kolanowym pod kątem 90 stopni oraz w stawie biodrowym pod kątem 50 stopni. Osoba badająca umieszcza palce ręki na udzie pacjenta i wywiera ucisk na boczny kłykieć kości udowej. Za pomocą drugiej ręki wykonuje bierny ucisk przy zgięciu stawu biodrowego na wyprostowanej w stawie kolanowym nodze oraz coraz mocniejszy ucisk bocznego kłykcia kości udowej. W momencie gdy zgięcie wyniesie 40 stopni, pacjent prostuje nogę w stawie kolanowym. Jeżeli chory nie odczuwa bólu po stronie grzbietowej uda, co świadczy o przykurczu mięśni kulszowo-udowych, to świadczy o pozytywnym wyniku testu.
  • Test Obera – w trakcie badania pacjent leży na boku, a terapeuta odwodzi w stawie biodrowym zgiętą pod kątem 90 stopni nogę (unosi).
  • Test Renne – w trakcie testu pacjent wykonuje przysiad na nodze chorej aż do uzyskania 30-40 stopniowego zgięcia w stawie kolanowym. Jeżeli pacjent odczuwa ból w okolicy kłykcia bocznego, to świadczy o pozytywnym wyniku testu.

Leczenie kolana biegacza

Kolano biegacza nie jest dolegliwością łatwą w leczeniu. W wielu przypadkach zmusza chorych do zaprzestana wykonywania niektórych aktywności fizycznych. Bardzo często wczesne i właściwe zdiagnozowanie schorzenia, a także wdrożenie leczenia zachowawczego przynosi dobre rezultaty. Leczenie zachowawcze obejmuje rehabilitację i farmakoterapię. W przypadku gdy jednak dolegliwości bólowe powracają, a leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów, to konieczne bywa leczenie chirurgiczne.

W fazie ostrej postępowanie lecznicze ma na celu wyciszenie stanu zapalnego. Wówczas należy się skupić przede wszystkim na:

  • modyfikacji aktywności fizycznej,
  • stosowaniu okładów chłodzących,
  • aplikacji niesteroidowych leków przeciwzapalnych,
  • rozciąganiu pasma biodrowo-piszczelowego,
  • niezbyt mocnym ucisku – przy pomocy bandaży lub opaski uciskowej, w przypadku gdy pojawia się opuchlizna.

Czasami zalecane bywa również stosowanie zabiegów fizykalnych, takich jak ultradźwięki. W razie przedłużającego się bólu oraz stanu zapalnego zalecane bywa stosowane iniekcji sterydowych.

Podczas leczenia kolana biegacza konieczne może być przeprowadzenie artroskopii, która pozwala na wygładzenie uszkodzonych powierzchni chrzęstnych w stawie rzepkowo-udowym oraz przecięcie tkanek miękkich, które ciągną rzepkę do boku. Jeżeli uszkodzenia wynikają z bocznego ustawienia przyczepu więzadła rzepki, to konieczne jest przesunięcie ich w stronę przyśrodkową, co umożliwi wyrównanie obciążenia na stawie rzepkowo-udowym. Po chirurgicznym leczeniu kolana biegacza konieczne jest przeprowadzenie intensywnej rehabilitacji, która trwa do 6 miesięcy.

Rehabilitacja kolana biegacza obejmuje przede wszystkim:

  • Odciążanie chorej kończyny oraz unikanie jej forsowania. Koniecznie należy zrezygnować z wykonywania przysiadów, chodzenia po schodach oraz uprawiania sportu. Czasami lekarz może zalecić noszenie stabilizatora, który ograniczy ruch zginania w stawie kolanowym i odciąży go, a także ustabilizuje rzepkę.
  • Farmakoterapię – stosowanie miejscowych leków przeciwzapalnych oraz przeciwbólowych, a także środków pomagających w regeneracji chrząstki stawowej. Środki takie zawierają siarczan glukozaminy lub kwas hialuronowy, dzięki którym możliwe jest zatrzymanie degeneracji chrząstki stawowej, a także jej odbudowanie oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. Polecane jest również spożywanie awokado oraz soi, które posiadają właściwości zapobiegające degeneracji glikozaminoglikanów.
  • Fizykoterapię – stosowanie zabiegów przeciwobrzękowych i przeciwzapalnych, takich jak krioterapia, jonoforeza z lekiem przeciwzapalnych czy stosowanie światła spolaryzowanego. Wykorzystywane są także zabiegi regeneracyjne oraz przyspieszające gojenie, głównie laseroterapia, ultradźwięki i magnetoterapia, a także zabiegi wzmacniające siłę osłabionych mięśni stawu kolanowego – elektrostymulacja prądami małej częstotliwości.
  • Kinesiotaping – plastrowanie kolana, czyli oklejenie stawu kolanowego za pomocą specjalnych plastrów. Poprzez odpowiednią aplikację plastrów na staw, zapewniają one lepszą stabilizację oraz korekcję ustawienia rzepki. Pomagają usprawnić proces gojenia oraz zmniejszają powstania kontuzji podczas wykonywania ćwiczeń.
  • Masaż tkanek miękkich okolicy stawu rzepkowo-udowego – pomaga zmniejszyć wzmożone napięcie oraz poprawić odżywienie i ukrwienie tych struktur.
  • PRP, czyli zabieg z użyciem osocza bogato płytkowego – jego celem jest poprawa oraz przyspieszenie gojenia uszkodzonych tkanek. Zabieg polega na wyizolowaniu z krwi pacjenta osocza bogatopłytkowego oraz przygotowanie koncentratu w odpowiedniej aparaturze. Powstały koncentrat podaje się w postaci iniekcji do uszkodzonego fragmentu tkanki miękkiej przy kontroli USG. Zabieg wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Pacjent może opuścić klinikę chwilę po wykonanym zbiegu. Skuteczność tej metody określa się jako bardzo wysoką.
  • Mobilizację rzepki.

W leczeniu kolana biegacza istotną rolę odgrywa również kinezyterapia, czyli ćwiczenia lecznicze. W pierwszej fazie rehabilitacji wykonuje się lekkie ćwiczenia bez obciążenia, razem z terapeutą. Przede wszystkim są to ćwiczenia rozciągające oraz wzmacniające mięśnie. Poleca się wykonywanie ćwiczeń izometrycznych, rozciągających mięsień czworogłowy uda oraz zginacze stawu kolanowego, a także ćwiczenia pobudzające stymulację nerwowo-mięśniową. Z czasem wprowadza się ćwiczenia oporowe, poprawiając stabilizację i elastyczność tkanek miękkich, a także propriocepcję, czyli czucie stawu w przestrzeni. W końcowej fazie rehabilitacji wprowadza się ćwiczenia całej kończyny dolnej, zwiększające siłę, a także uczące pełnego obciążenia kończyny, ćwiczenia kontrolujące pracę i ruch oraz poprawiające dynamikę i zakres ruchów. Ostatnim elementem rehabilitacji jest trening funkcjonalny. Obejmuje on wykonywanie ćwiczeń dynamicznych z pełnym obciążeniem i ze stopniowym zwiększaniem intensywności, np. przysiady, pływanie, biegi oraz skoki.

Profilaktyka

Po przeprowadzonym leczeniu kolana biegacza bardzo istotne jest utrzymanie sprawności fizycznej na poziomie optymalnym. Na skutek przeciążeń lub też niewłaściwego przygotowania do wykonywania pewnych aktywności fizycznych dochodzić może do powstawania kolejnych urazów. Lepiej im zapobiegać, niż później leczyć kolejne dolegliwości. W związku z tym bardzo ważne jest regularne wykonywanie odpowiednich ćwiczeń, które pomogą wzmocnić mięśnie i inne tkanki miękkie znajdujące się w okolicy stawu kolanowego.

W przypadku pojawienia się lekkich dolegliwości bólowych w okolicy stawu kolanowego, zaleca się ponowną wizytę u specjalisty.

Powstawaniu kolana biegacza można także zapobiegać. Skuteczna profilaktyka opiera się przede wszystkim na:

  • wykonywaniu ćwiczeń wzmacniających mięśnie przy stawie kolanowym w czasie całego sezonu biegowego, a nie dopiero po tym jak pojawi się ból,
  • prawidłowym bieganiu – najlepiej skonsultować się ze specjalistą, instruktorem lub też z doświadczonym biegaczem,
  • odpowiedniej rozgrzewce, dzięki której można przygotować mięśnie do dalszego wysiłku fizycznego,
  • bieganiu w butach z niewielką amortyzacją,
  • niezwiększaniu nagle ilości i intensywności treningów lub długości trasy,
  • bieganiu nie tylko po utwardzonej nawierzchni, ale również po naturalnych ścieżkach, przez co możliwe jest zaangażowanie większej ilości mięśni oraz odciążenie stawów.

W celach profilaktycznych można wykonywać ćwiczenia pomagające zapobiegać występowaniu kolana biegacza. Mogą one stanowić również element rehabilitacji, jednak ich wykonywanie zawsze powinno być skonsultowane z fizjoterapeutą.

Ćwiczenie wzmacniające prostowniki stawu kolanowego

Stań prosto w rozkroku, tak aby stawy barkowe znajdowały się nad stawami kolanowymi. Ugnij lekko kolana i wysuń je delikatnie do przodu. Pamiętaj o prostym kręgosłupie. Zacznij wykonywać przysiad, jednak nie schodź do pozycji niżej niż 90 stopni w stawie kolanowym. Wróć do pozycji wyjściowej i potwórz 15 razy.

Ćwiczenie wzmacniające zginacze stawu kolanowego

Stań prosto, unieś ręce i złącz je za głową. Stopy ustaw równolegle, a nogi rozstaw na szerokość bioder. Wykonaj wykrok jedną nogą, a następnie zejdź w dół, aż kąt w stawie kolanowym zginanej nogi wyniesie 90 stopni. Zegnij jednocześnie drugą nogę i przyklęknij na niej, jednak nie wykonuj pełnego klęku – nie dotykaj kolanem podłoża. Druga noga również powinna być ugięta pod katem 90 stopni w stosunku do ciała. Zacznij prostować nogę znajdującą się w wykroku i wróć do pozycji wyjściowej. Ćwiczenie powtórz 10 razy na każdą nogę.

Ćwiczenie zwiększające stabilność stawu kolanowego

Stań na jednej nodze, a drugą zegnij w kolanie i połóż ją na taborecie (piszczelem w stronę taboretu). Zarówno stopa jak i kolano powinny wystawać poza taboret. Oprzyj dłonie o uda, a nogę na której stoisz zegnij w kolanie, tak jak przy siadaniu. Zatrzymaj się na chwilę ok. 15 cm nad krzesłem i wróć do pozycji wyjściowej. Powtórz ćwiczenie 15 razy na każda nogę.

Ćwiczenie wzmacniające mięsień dwugłowy uda

Stań twarzą do krzesła i oprzyj ręce na jego oparciu. Ugnij lekko nogi w kolanach, a następnie staraj się unieść jedną z nóg jak najwyżej do tyłu. Staraj się, aby w miarę wykonywania ćwiczenia wysokość unoszenia nogi była coraz większa. Powtórz ćwiczenie 15 razy na każdą nogę.

Ćwiczenia wzmacniające mięsień czworogłowy uda

Usiądź na krześle i wyprostuj nogę do pozycji równoległej do podłoża. Napnij mięśnie, wytrzymaj chwilę i opuść nogę. Ćwiczenie powtórz po 15 razy na każdą nogę.

Ćwiczenie rozciągające mięśnie rotatorów i przywodzicieli stawu biodrowego

Usiądź na podłodze z wyprostowanymi nogami. Następnie połóż jedną stopę na drugiej, weź głęboki wdech, a podczas wydechu staraj się przycisnąć kolano wierzchniej nogi do podłoża. Postaraj się wytrzymać jak najdłużej. Powtórz ćwiczenie kilka razy na każdą nogę.

Powikłania

Ignorowanie objawów „kolana biegacza” oraz podejmowanie prób dalszej aktywności fizycznej skutkuje zazwyczaj pogarszaniem się dolegliwości, a także wydłużeniem czasu rekonwalescencji.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: