Skolioza


Zdrowy kręgosłup zachowuje pionową postawę dzięki odpowiedniej wewnętrznej równowadze. Pomagają w tym krążki międzykręgowe, które dzięki swojej elastycznej konstrukcji doskonale przeciwdziałają siłom ściskowym i równomiernie rozkładają ciężar oraz mięśnie kręgosłupa i tułowia, które dzięki wspólnemu działaniu pozwalają zachować czynną równowagę kręgosłupa w pozycji pionowej.

Skrzywienia kręgosłupa w skoliozie bywają nieznaczne, ale mogą też występować znaczne deformacje łączące się z kalectwem. Skolioza nazywana często bocznym skrzywieniem kręgosłupa, jest wadą polegająca na odchyleniu kręgosłupa w bok od swojej długiej osi.  Jednak skolioza wbrew powszechnej opinii nie jest jedynie skrzywieniem bocznym, a trójpłaszczyznowym i obejmuje:

  • skrzywienie w płaszczyźnie czołowej – boczne skrzywienie kręgosłupa,
  • skrzywienie w płaszczyźnie strzałkowej – ordoskolioza i kifoskolioza,
  • skrzywienie w płaszczyźnie poziomej.

Skolioza - rentgenWarto zaznaczyć, że nie każde odstępstwo od normy musi być od razu skoliozą, zazwyczaj jest ona diagnozowana dopiero, gdy skrzywienie zaczyna przekraczać 10% w płaszczyźnie czołowej.

Istnieje kilka podziałów skolioz, jednym z popularniejszych jest podział ze względu na wiek:

  • skolioza niemowlęca – dotyczy dzieci, które nie ukończyły jeszcze 3 roku życia,
  • skolioza dziecięca – dotyczy dzieci, które ukończyły 3 rok życia, ale nie weszły jeszcze w wiek dojrzewania,
  • skolioza młodzieńcza – można o niej mówić w przypadku młodzieży przed 16 rokiem życia, w fazie szybszego wzrostu organizmu,
  • skolioza dorosłych – dotyczy osób dorosłych, u których faza wzrostu organizmu już się zakończyła.

Stosunkowo często wykorzystywany jest także podział ze względu na przyczynę powstawania, jest to tak zwany podział skolioz według Cobba:

  • Skoliozy czynnościowe – są to wady postawy, które ustępują, gdy pacjent znajduje się w pozycji leżącej,
  • Skoliozy strukturalne – można o nich mówić, gdy zmiany dotyczą budowy anatomicznej organizmu, ponadto podzielić je można na:
    • kostnopochodne, do których należą skoliozy wrodzone, układowe i torakopochodne,
    • nerwopochodne, do których należą skoliozy wrodzone, porażenia wiotkie i inne,
    • mięśniopochodne, wśród których wyróżnia się skoliozy wrodzone, dystrofie mięśniowe i inne,
  • Skoliozy idiopatyczne – nie posiadają ustalonej przyczyny. Ból przy nich odczuwany jest zazwyczaj dopiero przy znacznym zaawansowaniu choroby.

Istnieją również podziały ze względu na lokalizację skrzywienia, na liczbę łuków, związane z charakterem choroby i stopniem jej zaawansowania oraz ze względu na szansę skutecznej rehabilitacji.

Ze względu na znaczną częstość występowania na szczególną uwagę zasługuje skolioza wrodzona, idiopatyczna, nerwowo-mięśniowa oraz zwyrodnieniowa.

Skolioza wrodzona – w porównaniu do pozostałych wymienionych typów występuje dosyć rzadko. Skolioza tego typu jest diagnozowana stosunkowo wcześnie, zdarza się nawet, że zaraz po urodzeniu, dzięki czemu możliwe jest jak najszybsze podjęcie czynności leczniczych.

Skolioza nerwowo-mięśniowa – skolioza tego typu związana jest ze słabością mięśni kręgosłupa. Najczęściej pojawia się przy dystrofii mięśniowej i porażeniu mózgowym. Leczenie w tym przypadku zazwyczaj nie jest łatwe i zależy głównie od szybkości zdiagnozowania schorzenia i podjęcia czynności profilaktycznych.

Skolioza idiopatyczna – jej przyczyny nie są znane, lecz wiadomo, że pojawia się zdecydowanie częściej u dziewcząt niż u chłopców. Podejrzewa się, że z tą chorobą zmaga się około 3% społeczeństwa.

Skolioza zwyrodnieniowa – najczęściej pojawia się wśród osób dorosłych i stanowi konsekwencję zmian pojawiających się wraz z wiekiem. Skoliozę zwyrodnieniową najczęściej diagnozuje się u osób po 40 roku życia, a ponadto w przypadku kobiet bardzo często równocześnie pojawia się osteoporoza.


Objawy skoliozy

Skolioza bardzo często rozwija się bezobjawowo, a nawet, jeśli pojawią się jakieś symptomy, to zazwyczaj są bardzo niecharakterystyczne. Pacjenci, którzy zgłaszają się do lekarza najczęściej niepokoją się bólem pleców oraz widocznymi zmianami, w których zaczynają dostrzegać znaczne nieprawidłowości. Poza tym istotnie niepokój powinny wzbudzić objawy takie jak:

  • ramiona i łopatki znajdujące się na różnej wysokości,
  • widoczny garb po jednej stronie klatki piersiowej,
  • pojawienie się uwypuklenia w lędźwiowym odcinku kręgosłupa,
  • nierównomierne wcięcie w talii.

Gdy skolioza przez dłuższy czas nie jest poddawana leczeniu, pacjent zaczyna odczuwać ból wynikający z ucisku nerwów oraz w skrajnych przypadkach rdzenia kręgowego. Wówczas pojawić się mogą również:

  • drętwienie,
  • osłabienie kończyn dolnych,
  • problemy z chodzeniem związane z utratą koordynacji mięśni nóg.

Pojawiają się również zniekształcenia klatki piersiowej, co wiąże się z:

  • problemami z oddychaniem,
  • uczuciem zmęczenia po nawet niewielkim wysiłku,
  • zaburzenia pracy serca.

W przypadku skoliozy zwyrodnieniowej pierwszym widocznym objawem są zazwyczaj bóle krzyża.

Przyczyny powstawania

Przez lata lekarze twierdzili, że skolioza jest efektem zaniedbań pacjenta, jednak dzisiaj wiadomo, że teoria ta nie ma żadnego medycznego uzasadnienia. Wśród najczęściej wymienianych przyczyn skoliozy wymienia się:

  • wrodzone defekty kostne,
  • zwyrodnienia kręgosłupa w zaawansowanym stadium,
  • nierówne napięcie mięśni przykręgosłupowych.

Jednak mimo często prowadzonych badań na szeroką skalę nad skoliozą większość przyczyn jej powstawania w dalszym ciągu nie jest znana.

Diagnostyka

Mimo, że wczesne rozpoznanie skoliozy daje możliwość jej skutecznego leczenia, to nie zawsze jej objawy są na tyle wyraźne, aby pacjent mógł w porę zauważyć problem ze zdrowiem. Zazwyczaj w celach diagnostycznych wykonuje się:

  • Test Adamsa – proste badanie polegające na obejrzeniu przez lekarza pleców chorego. Pacjent powinien wyciągnąć tułów do przodu i nie zginając kolan trzymać ręce wyciągnięte w kierunku podłogi. Dzięki przyjęciu przez pacjenta takiej właśnie pozycji lekarz ma możliwość dostrzeżenia asymetrii pleców pojawiającej się przy skoliozie. Jeśli badanie sugeruje, że pacjent może mieć skoliozę, lekarz kieruje go najczęściej na diagnostykę radiologiczną.
  • Diagnostyka radiologiczna jest zazwyczaj wystarczająca nie tylko do stwierdzenia u pacjenta skoliozy, ale również do określenia stopnia jej zaawansowania. Badanie to umożliwia także lekarzowi wyznaczenie tak zwanego kąta Cobba, który określa wielkość krzywizny kręgosłupa. Badanie radiologiczne jest często wystarczające do wydania zaleceń dotyczących leczenia skoliozy.
  • Czasami konieczna jest konsultacja neurologa, ponieważ mimo objawów sugerujących skoliozę zdarza się, że w rzeczywistości są to wrodzone wady rdzenia kręgowego.
  • Gdy łącznie ze skoliozą występują objawy neurologiczne, a wyniki badania neurologicznego nie są jednoznaczne, często konieczne jest wykonanie rezonansu magnetycznego. Badanie przeprowadzane jest również w przypadku małych dzieci.

Lekarze coraz częściej odstępują od standardowych praktyk i zaczynają wykonywać dodatkowe testy manualne. Dzięki temu możliwe jest wskazanie skoliozy znajdującej się w mniej zaawansowanym stanie wówczas, gdy za pomocą testu Adamsa wykrycie choroby jest niemożliwe.

W diagnostyce skoliozy wykorzystuje się również inne metody, które pozwalają na ocenę zewnętrznych objawów wad postawy, są to:

  • Technika Moira – badanie oparte na interferencji fal świetlnych. Uzyskany obraz pleców badanej osoby odbierany jest za pomocą specjalnego układu optycznego z kamer oraz przekazywany na monitor analogowy i następnie do komputera. Za pomocą komputera możliwe jest wyznaczenie trójwymiarowego obrazu pleców.
  •  Pasturometr-S – jest to urządzenie umożliwiające ocenę postawy ciała. W trakcie badania możliwe jest określenie położenia punktów na ciele osoby badanej oraz utworzenie wizerunku postawy ciała i kręgosłupa. Następnie wyniki porównuje się z wartościami prawidłowymi.
  • Metrecom System – działanie urządzenia opiera się na podobnych założeniach jak w przypadku pasturometra-S.

W celach diagnostycznych wykorzystywana również bywa ultrasonografia, która pozwala ocenić torsję klatki piersiowej i rotację kręgów oraz trójwymiarową tomografię komputerową pozwalającą na ocenę zmian ilościowych w skoliozach.

Leczenie skoliozy

Ze względu na fakt, że w znacznej większości nie wiadomo, co jest przyczyną skoliozy, to nie wiadomo również jak ją leczyć. Lekarze podejmują jednak próby ograniczania rozwoju skoliozy oraz jej całkowitej likwidacji. Metoda leczenia jest najczęściej dobierana do stopnia zaawansowania choroby i do ogólnego stanu zdrowia chorego. Wśród metod leczniczych wymienić można:

  • Obserwację – metoda najczęściej wykorzystywana jest w przypadku pacjentów, u których stwierdzono skoliozę, jednak wada jest tak mała, ze nie ma konieczności podejmowania czynności leczniczych. Skrzywienie kręgosłupa o mniej niż 10% nie powinno być powodem do wielkiego niepokoju, zazwyczaj skrzywienie takie poddawane jest tylko systematycznym kontrolom oraz monitorowaniu postępu choroby. Jeśli skrzywienie przekracza 10% pacjent zazwyczaj poddawany jest badaniu radiologicznemu, a następnie kontroli po około 6 miesiącach od pierwszego badania. Następnie porównuje się oba wykonane zdjęcia rentgenowskie oraz sprawdza czy choroba postępuje. Jeśli skrzywienie kręgosłupa pogłębia się i w ciągu 6 miesięcy tempo zmian przekracza 5 stopni, wówczas skolioza powinna być leczona.
  • Rehabilitację – jest to metoda skuteczna tylko przy niewielkich skoliozach w przypadku dzieci.
  • Metoda gorsetowa – leczenie przy pomocy gorsetu ortopedycznego jest metodą leczenia szczególnie dzieci oraz młodych osób. Należy jednak zaznaczyć, że samo noszenie gorsetu ortopedycznego nie cofnie powstałych już zmian, a czasami nawet nie przyczynia się do hamowania postępu skoliozy. Stosowany jest głównie z powodu spowolniania postępu zmian chorobotwórczych. Obecnie uważa się, że leczenie przy pomocy gorsetu powinno być podejmowane tylko wtedy, gdy istnieje w miarę duże prawdopodobieństwo, że leczenie odniesie oczekiwane rezultaty. Jednak, gdy wada systematycznie się pogłębia, a stosowanie gorsetu nie powoduje spowolnienia postępu choroby zazwyczaj rezygnuje się z gorsetu ortopedycznego na rzecz operacji.
  • Leczenie operacyjne – jest to jedyna metoda pozwalająca nie tylko na zahamowanie rozwoju choroby, ale także na zmniejszenie krzywizny kręgosłupa. Zabiegi operacyjne są najczęściej przeprowadzane u chorych, u których skrzywienie kręgosłupa przekracza 50 stopni. Jednak w przypadku osób młodych lekarze często decydują się na przeprowadzenie zabiegu operacyjnego nawet przy skrzywieniu sięgającym około 40 stopni.

Po operacji pacjent powinien pozostać w szpitalu minimum 7 dni. Przez kilka pierwszych dób może odczuwać dolegliwości związane z przebytą operacją, lecz gdy tylko poczuje się lepiej można podejmować pierwsze próby poruszania się pod okiem specjalisty. Już po około miesiącu od przebytej operacji pacjent może wrócić do pracy lub szkoły, jednak jeszcze przez długi czas nie będzie w stanie odzyskać pełnej sprawności. Zdarza się, że do prawidłowego funkcjonowania pacjentowi potrzebny jest gorset ortopedyczny. Dzięki noszeniu go przez kilka miesięcy możliwe jest utrwalenie efektów wykonanej operacji. Po tym czasie możliwe jest wrócenie do normalnej sprawności bez obaw o stan swojego kręgosłupa, jednak jeszcze przez okres około 2 lat pacjent powinien być pod stałą opieką ortopedy obserwującego stan choroby i sprawdzającego czy organizm zaakceptował implanty kręgosłupa.

Profilaktyka

W świetle aktualnych badań lekarze twierdzą, że zdrowy tryb życia, uprawianie sportu i rezygnowanie z noszenia toreb na jednym ramieniu pozwala na wyeliminowanie wielu wad postawy, jednak okazuje się, że stosowanie się do tych rad nie pomaga w zapobieganiu i leczeniu skoliozy.

Najlepszym sposobem walki ze skoliozą jest odpowiednio wczesne wykrycie choroby oraz podejmowanie jak najszybszego leczenia. Warto stosować odpowiednią terapię, ponieważ nieleczona skolioza może prowadzić nie tylko do problemów estetycznych, ale także do stanu, w którym wywiera wpływa na zdrowie pacjenta.

Powikłania

Mimo, że wraz z rozwojem nauki operacje stają się coraz bezpieczniejsze, to jednak w dalszym ciągu trzeba się liczyć z możliwością powstania powikłań. Najgroźniejszym z nich jest porażenie kończyn dolnych, na szczęście występuje ono dosyć rzadko i prawie wyłącznie u pacjentów, u których skolioza związana jest z wadami wrodzonymi rdzenia kręgowego. Wśród innych powikłań po zabiegu operacyjnym można wymienić:

  • utratę znacznej ilości krwi,
  • zakażenia szpitalne,
  • ryzyko złamania się prętów oraz śrub wykorzystywanych przy zabiegu operacyjnym.

Nieleczona, rozwijająca się skolioza z czasem prowadzić może do poważnych konsekwencji.  Przede wszystkim prowadzi do ciągłego zmniejszania się powierzchni klatki piersiowej, co związane jest z zaburzeniem pracy płuc, a w związku z tym niewydolnością oddechową. Kolejnymi powikłaniami związanymi ze zmniejszającą się klatką piersiową są zaburzenia pracy serca i naczyń krwionośnych oraz obniżenie się przepony, co skutkuje uciskiem żołądka.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: