Osteoporoza


Osteoporoza nazywana dawniej zrzeszotnieniem kości jest chorobą układową, mogącą zająć dowolne kości. Charakteryzuje się postępującym ubytkiem mas kostnych, osłabieniem struktur kości i wzmożoną podatnością kości na złamania. Wbrew powszechnej opinii choroba nie dotyczy tylko kobiet w okresie menopauzy, ale także mężczyzn, a nawet młodych osób, chociaż to właśnie kobiety w okresie przekwitania są na osteoporozę najbardziej narażone.

Można powiedzieć, że osteoporoza jest metaboliczną chorobą kości, w której występuje niska masa kostna i upośledzona jest mikroarchitektura tkanki kostnej, co prowadzi w konsekwencji do zwiększonej łamliwości i podatności na urazy kostne.

Osteoporozę można podzielić na kilka typów. Głównie wyróżnia się:

  • osteoporozę pierwotną
    • inwolucyjna,
    • idiopatyczna,
  • osteoporozę wtórną
    • polekową,
    • posterydową,
  • osteoporozę miejscową,
  • osteoporozę uogólnioną.

Szacuje się, że w Polsce osteoporozą zagrożonych jest aż 9 milionów osób, które o chorobie dowiadują się najczęściej, gdy dojdzie już do złamania. Ze świadomością choroby żyje natomiast około 7% kobiet w wieku od 45 do 54 lat, około 25% w wieku od 65 do 74 lat oraz prawie połowa kobiet w wieku 75-84 lat.

Objawy osteoporozy

Garb przy osteoporozieNa początku osteoporoza nie daje żadnych objawów, a zazwyczaj pierwsze informacje o chorobie docierają do pacjenta po wystąpieniu złamania, a wówczas osteoporoza znajduje się już w stadium zaawansowanym. Następnie objawy zależne są od miejsca wystąpienia urazu. Pojawić się może:

  • ból, szczególnie odcinka piersiowego kręgosłupa, w krzyżu i pomiędzy łopatkami,
  • zmiana kształtu np. kończyny, w której kość uległa złamaniu,
  • zmniejszenie wzrostu – w przypadku złamań kręgów,
  • nadmierna kifoza piersiowa, czyli tak zwany garb starczy,
  • złamania kości nawet przy niewielkich urazach, szczególnie niebezpieczne są złamania szyjki kości udowej.

Nasilenie dolegliwości bólowych związane jest z miejscem wystąpienia złamania. Na przykład w przypadku złamania przedniej krawędzi kręgu objawy mogą w ogóle nie wystąpić. A jeśli występują, to nie zwracają za bardzo uwagi chorego, ponieważ może on odczuwać tylko dyskomfort przy staniu i siadaniu oraz niewielki ból.

Jednak zdarza się, że objawy osteoporozy są zdecydowanie bardziej uporczywe. Czasami pojawić się może nagły, ostry ból występujący przy wykonywaniu codziennych czynności. Ruchy kręgosłupa są wówczas ograniczone, a ból może nasilać się przy kichaniu czy też kaszleniu. Często złamaniu kości przy osteoporozie towarzyszy również utrata apetytu i wzdęcia brzucha.

Zupełnie inne objawy towarzyszą złamaniom kości długich. Zazwyczaj dochodzi do urazów kości promieniowej w okolicach nadgarstka oraz górnej części kości udowej. Konieczne wówczas jest leczenie chirurgiczne lub nastawienie kości i unieruchomienie w opatrunku gipsowym na kilka tygodni. Przyczyny złamań kości udowej są zazwyczaj bardzo błahe, dochodzi do nich przy potknięciu się o dywan lub też przy mocniejszym nadepnięciu nogą. Niestety w prawie 25% przypadków złamań kości udowej dochodzi do zgonu w wyniku powikłań sercowo- naczyniowych, nerkowych i oddechowych.

Często w wyniku osteoporozy dochodzi do zmian w sylwetce. Pojawia się deformacja klatki piersiowej nazywana potocznie wdowim garbem. Jest to efekt kompresyjnych złamań przednich części wielu kręgów. Plecy stają się zgarbione i zaokrąglone, zmniejsza się również wzrost. Proces ten zachodzi aż do momentu, gdy łuki żebrowe zaczynają się opierać o talerze biodrowe. Chorobie towarzyszą w tym czasie liczne dolegliwości związane z zaburzeniem funkcjonowania narządów jamy brzusznej oraz klatki piersiowej. Pojawić się mogą zaburzenia trawienia i zmniejszona aktywność układu pokarmowego, czego skutkiem są nasilające się zaparcia. Chorzy na osteoporozę również częściej zapadają na zapalenia płuc, co związane jest z zaburzeniami funkcjonowania ścian klatki piersiowej.

Dieta w osteoporozie - książkaCierpisz na osteoporozę? Sięgnij po poradnik „Dieta w osteoporozie”. Książka autorstwa Barbary Jakimowicz-Klein przygotowana została dla osób, które mają pytania na temat osteoporozy i chcieliby sobie pomóc. W poradniku znajdziesz odpowiedzi na temat objawów, diagnostyki, leczenia i profilaktyki, a także w dużej mierze poznasz tu kwestię diety w osteoporozie. Dowiesz się jaki wpływ ma dieta na Twoje kości, co jeść, aby polepszyć ich stan, a czego unikać. Otrzymasz tu gotowe potrawy i jadłospisy. Zamów poradnik „Dieta w osteoporozie”.

Przyczyny powstawania

Istnieje wiele przyczyn powstawania osteoporozy. Jednak choroba zawsze polega na zachwianiu równowagi między tworzeniem się nowej tkanki kostnej, a obumieraniem starej. Ogólne postrzeganie tkanki kostnej, jako stałej i niezmiennej jest błędne. Wbrew powszechnej opinii kości są dynamicznie zmieniająca się, żywą tkanką. Przez cały czas komórki nazywane osteoklastami rozkładają kości, podczas gdy osteoblasty są odpowiedzialne za ich ciągłą odbudowę.

Istnieje również wiele czynników sprzyjających pojawieniu się choroby. Należą do nich:

  • Czynniki genetyczne i demograficzne:
    • wiek, im starszy tym większe prawdopodobieństwo zachorowania,
    • skłonności genetyczne,
    • rasa biała lub żółta,
    • płeć żeńska,
    • niska masa ciała.
  • Czynniki dietetyczne i styl życia:
    • niewielka podaż wapnia z dietą – przez zbyt małą dostępność wapnia dla organizmu, zaczyna on pobierać ten składnik z kości, przez co znacznie je osłabia,
    • zbyt mała lub zbyt duża podaż fosforu z dietą – odpowiedni stosunek wapnia do fosforu zwiększa wchłanianie tego pierwszego, stosunek ten powinien wynosić mniej więcej 1:1,
    • niedobór witaminy D – powodowany głównie przez zbyt krótką ekspozycję na promienie słoneczne, które są niezbędne przy produkcji witamin D w organizmie,
    • dieta zbyt uboga lub zbyt bogata w białko,
    • nadużywanie alkoholu – spożywanie alkoholu w ilościach większych niż dwa piwa czy też 2 drinki dziennie, może powodować zwiększone ryzyko zachorowania na osteoporozę,
    • palenie tytoniu – związki zawarte w papierosach powodują zmniejszenie się syntezy witaminy D w organizmie, ponadto zwiększa się wówczas wydalanie wapnia i powoduje pojawienie się wcześniejszej menopauzy,
    • unieruchomienie, a nawet siedzący tryb życia – szkielet kostny dostosowuje się do obciążenia fundowanego przez organizm, w przypadku niedostatecznej ilości lub w ogóle braku ruchu dochodzi do demineralizacji i osłabienia kości,
    • zbyt duże spożycie kawy – spożywanie kawy w ilości większej niż 3 filiżanki dziennie połączone z dietą ubogą w wapń zdecydowanie zwiększa ryzyko choroby.
  • Czynniki hormonalno-prokreacyjne:
    • zbyt niski poziom testosteronu u mężczyzn,
    • niedobór hormonów płciowych,
    • przedłużony brak miesiączki,
    • w przypadku kobiet – nierodzenie dzieci,
    • stan pomenopauzalny, szczególnie w przypadku przedwczesnej menopauzy.
  • Choroby towarzyszące – osteoporoza wtórna:
  • Przyjmowanie niektórych leków – osteoporoza wtórna:
    • heparyna,
    • leki przeciwpadaczkowe,
    • cyklosporyna A,
    • glikokortykosteroidy,
    • cyklofosfamid,
    • tamoksyfen,
    • metotrekast przyjmowany w dużych ilościach.

Diagnostyka

Istnieje wiele metod umożliwiających zdiagnozowanie osteoporozy. Najczęściej na samym początku przeprowadzany jest wywiad lekarski oraz badania fizykalne. Wśród możliwych do wykonania badań wymienić można:

  • zdjęcie rentgenowskie – można na nim zaobserwować zmniejszoną gęstość kości, czy też złamania kompresyjne kręgów; wadą tej metody jest fakt, że ubytki kości wywołane chorobą widać dopiero gdy przekroczą one 30% masy kostnej,
  • badanie densytometryczne, dzięki któremu możliwa jest ocena gęstości mineralnej kości; obecnie densytometria jest podstawowym badaniem umożliwiającym zdiagnozowanie osteoporozy,
  • badanie krwi – konieczne do oceny gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu pacjenta,
  • badanie moczu – sprawdzenie zawartości wapnia w moczu,
  • biopsja tkanki kostnej – polega na pobraniu materiału z kości i wykonanie badań mikroskopowych, metoda wykorzystywana jest tylko w niektórych przypadkach.

Leczenie osteoporozy

Dzięki skutecznemu leczeniu osteoporozy możliwe jest zwiększenie masy kostnej, poprawa struktury kości i zapobieganie dalszym ubytkom tkanki kostnej, co prowadzi do mniejszej łamliwości kości. Leczenie obejmuje trzy podstawowe grupy:

  • modyfikacja diety,
  • leczenie farmakologiczne,
  • zmiana stylu życia, która obejmuje leczenie chorób przyczyniających się do powstania osteoporozy, zapobieganie upadkom.

W leczeniu farmakologicznym uwzględnić należy przyjmowanie środków takich jak:

  • Wapń – głównie węglan wapnia przyjmowany doustnie podczas posiłku.
  • Witamina D – o jej przyjmowanie należy dbać szczególnie zimną, w lecie można odstawić lub zmniejszyć dawkę nawet o połowę, ze względu na zwiększoną produkcję witaminy D przy ekspozycji na słońce.
  • Bifosfoniany – leki stosowane w pierwszej kolejności przy leczeniu osteoporozy. Przez łączenie się z kośćmi i tworzenie z nimi nierozpuszczalnych wiązań hamują resorpcję kości. Niestety posiadają wiele skutków ubocznych, do których zaliczyć można: uporczywe bóle brzucha, nudności, wymioty, zaburzenia połykania i zgagę.
  • Raloksifen – lek stosowany jest u kobiet, u których występuje zaburzona mikroarchitektura kości i ich nieprawidłowa gęstość.
  • Teryparatyd – substancja pobudzająca tworzenie się kości oraz zwiększająca wchłanianie wapnia i wydalanie fosforanów. Lek stosowany jest jedynie przy ciężkiej osteoporozie.
  • Kalcytonina łososiowa – stosowana jest jako lek pierwszego rzutu przy nowych złamaniach, ponieważ posiada silne działanie przeciwbólowe. W przeciwieństwie do innych leków posiada niewielkie właściwości antyresorpcyjne.
  • Ranelinian strontu – lek początkowo może wywoływać biegunkę.
  • Testosteron – podawany jest mężczyznom z osteoporozą, u których poziom tego hormonu był zbyt niski.
  • Zastępcza terapia hormonalna – stosowana była w leczeniu osteoporozy u kobiet, jednak ze względu na duże ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej obecnie nie jest stosowana w terapii samej osteoporozy.

Profilaktyka

Działania mające na celu zapobieganie osteoporozie są niezwykle skuteczne i powinny być stosowane przez osoby obarczone ryzykiem zachorowania. Do najistotniejszych metod mogących zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia choroby należą:

  • Zwiększenie aktywności fizycznej – wykonywanie codziennych ćwiczeń lub nawet regularne spacery mogą zdecydowanie zmniejszyć ryzyko choroby. Wskazane jest również wykonywanie specjalnych, zalecanych przez lekarza ćwiczeń, jazda na rowerze oraz pływanie.
  • Zmiana diety – w swoim jadłospisie należy uwzględniać odpowiednią ilość wapnia i witaminy D.  Szczególnie bogate w wapń są: mleko i jego przetwory, konserwy rybne, warzywa takie jak kalafior czy brokuły, soki i wszelkie wyroby wzbogacane w wapń. Należy również unikać spożywania produktów szczególnie bogatych w fosfor, takich jak czerwone mięso oraz słodkie napoje typu cola. Istnieje także szereg produktów utrudniających wchłanianie wapnia z organizmu, wśród których należy wymienić: szpinak i inne rośliny zawierające kwas szczawiowy, duże ilości kawy, zbyt duże ilości otrębów oraz herbata. Skutecznym sposobem na wzbogacenie diety w wapń jest zabielanie zup śmietaną oraz dodawanie mleka świeżego lub w proszku do kawy, herbaty oraz innych napojów.
  • Modyfikacja stylu życia – należy ograniczyć spożywanie alkoholu, który działa toksycznie na komórki kościotwórcze. Konieczne jest także zaprzestanie palenia, ponieważ dym papierosowy prowadzi do zwiększenia stężenia kadmu w organizmie, co związane jest ze zmniejszeniem syntezy witaminy D oraz wzmożonym wydalaniem wapnia z moczem.
  • Jeśli jest to możliwe należy również starać się eliminować upadki.

Powikłania

Związane z osteoporozą złamania kości powodują znaczne bóle, unieruchomienie i konieczność podjęcia rehabilitacji. Bardzo często nie udaje się przywrócić pełnej sprawności fizycznej chorego, dlatego w pewnym momencie niezbędna staje się pomoc innych w codziennym życiu.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: