Ołowica


Ołowica określana także jako saturnizm to choroba powodowana przez nadmiernie gromadzący się w organizmie ołów. Metal ten posiada bardzo toksyczne działanie w stosunku do wielu narządów. Dawniej zatrucia ołowiem były bardzo częste ze względu na liczne zastosowania tego pierwiastka, obecnie jednak należą do rzadkości.

Objawy ołowicy

Praca przy akumulatorach kwasowo-ołowiowychPrzy ostrym zatruciu ołowiem wśród objawów wymienia się przede wszystkim:

  • zaburzenia widzenia,
  • wzdęcia,
  • ślinotok,
  • brak łaknienia,
  • duszności,
  • zaparcia z czasem przechodzące w cuchnące biegunki,
  • ataki pobudzenia występujące na przemian z apatią,
  • słabo wyczuwalne oraz nieregularne tętno,
  • objawy podobne do wścieklizny.

W przypadku zatrucia przewlekłego (ołów kumuluje się w organizmie przez dłuższy czas) występują natomiast:

  • bezsenność,
  • wychudzenie,
  • osłabienie,
  • zaparcia,
  • bóle kolkowe,
  • odczuwanie bolesności w okolicach nerek,
  • zmniejszona ilość wydalanego moczu,
  • brak koordynacji ruchów i zaburzenia ruchowe,
  • częściowe porażenie,
  • „ołowiana cera” – żółtoszare zabarwienie skóry,
  • szare zabarwienie dziąseł,
  • wrzodziejące zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.

Zatrucie ołowiem niemal zawsze wiąże się z wystąpieniem uczucia zmęczenia, z drażliwością, trudnościami w koncentracji, bólami mięśniowymi oraz bezsennością. Ponadto ołów wiążąc się z niektórymi enzymami może powodować uszkodzenia czerwonych krwinek oraz komórek układu nerwowego, a także uszkodzenia wielu narządów wewnętrznych, między innymi nerek oraz wątroby.

Objawy ołowicy mogą być pogłębiane przez czynniki takie jak:

Przyczyny powstawania

Najczęściej do zatrucia ołowiem dochodzi przez drogę oddechową, rzadziej poprzez pokarmową. W niewielkim stopniu ołów może być także wchłaniany przez skórę.

Najczęściej na ołowicę narażone są osoby pracujące w hutach cynku i ołowiu, w przemyśle szklarskim, a także ceramicznym. Podstawową przyczyną choroby jest inhalacja pyłu, spalin lub też dymu, który został zanieczyszczony ołowiem. Gdy pierwiastek ten dostanie się do krwioobiegu, transportowany jest za pomocą czerwonych krwinek i może być magazynowany w wątrobie, nerkach, mózgu, mięśniach i w największym stopniu (w około 90%) w kościach.

Osoby, które są szczególnie wrażliwe na zatrucie ołowiem to przede wszystkim osoby starsze, kobiety w ciąży oraz ich nienarodzone dzieci, niemowlęta, dzieci do 6 roku życia, a także dzieci cierpiące na zespół pica (łaknienie spaczone). Szczególnie narażone na ołowicę są osoby z tych grup zamieszkujące skażone ołowiem tereny, w Polsce są to głównie okolice Piekar Śląskich. Ryzyko pojawienia się choroby jest największe wśród rodzin o niskim statusie socjoekonomicznym. Podstawowym powodem, dla którego dzieci z takich rodzin chorują jest silnie przekształcone oraz zanieczyszczone metalami środowisko.  Ryzyko choroby jest także większe przy jednoczesnym nieprzestrzeganiu higieny oraz przy stosowaniu niewłaściwej diety.

Silnie toksycznym związkiem mogącym powodować ołowicę jest czteroetylek ołowiu. To bezbarwna ciecz dodawana dawniej do paliw samochodowych. Do zatrucia może dojść przez samo wdychanie oparów lub też poprzez kontakt ze skórą. Wypicie nawet kilku mililitrów prowadzi do śmierci. Współcześnie wykorzystuje się już raczej benzynę bezołowiową, więc ryzyko zatrucia ołowiem nie występuje.

Diagnostyka

Najlepszym wskaźnikiem mówiącym o narażeniu na ołów jest określenie stężenia ołowiu we krwi. W przypadku osób nienarażonych wynosić może ono około 1,7 mol/l, natomiast u osób narażonych powyżej 2,9 mol/l. Po przekroczeniu dopuszczalnej dawki ołowiu dochodzi do zaburzeń w biosyntezie hemoglobiny. Wówczas najbardziej czułym wskaźnikiem świadczącym o nadmiernej ilości ołowiu w organizmie jest zwiększone stężenie protoporfiryn w czerwonych krwinkach, a także zwiększona ilość kwasu 5-aminolewulinowego w moczu.

W celu wykrycia ołowiu nagromadzonego w różnych częściach organizmu wykonywany jest test z wersenianem dwusodowo-wapniowym mierzący zwiększone wydalanie ołowiu z moczem.

Leczenie ołowicy

W leczeniu ołowicy wykorzystuje się:

  • płukanie żołądka,
  • węgiel aktywny oraz środki przeczyszczające,
  • związki chelatujące,
  • hemodializy – wskazaniem jest encefalopatia, a także przewlekła lub ostra niewydolność nerek,
  • środki wymiotne,
  • leczenie objawowe.

Podczas leczenia ołowicy wykorzystywany jest chelaton. Jest to substancja wiążąca ołów. Korzystne skutki w leczeniu ołowicy wykazują także: witamina C, DMSA, dimerkaprolem oraz EDTA. Ponadto bardzo ważnym elementem leczenia ołowicy jest usunięcie przyczyny choroby, czyli przerwanie kontaktu osoby chorej z ołowiem.

Profilaktyka

Osoby narażone zawodowo na kontakt z ołowiem, powinny przede wszystkim przestrzegać zasad BHP oraz wszelkich zasad wymaganych przez zakład pracy. Warto także suplementować cynk, magnez oraz żelazo, co może wspomóc ochronę organizmu przed toksycznym działaniem ołowiu. Istnieje również pogląd, że picie mleka także stanowi działanie profilaktyczne.

Powikłania

Długotrwałe narażenie na ołów może skutkować przewlekłą nadmierną ruchliwością u dzieci, a także przewlekłą niewydolnością nerek i wątroby. Wśród trwałych następstw ołowicy wymienia się także niedokrwistość i miażdżycę naczyń krwionośnych.

Ponadto ołów przechodzi przez barierę łożyskową oraz posiada działanie mutagenne i kancerogenne szczególnie silne w stosunku do płodu i osób młodych. Już poziom ołowiu wynoszący 10ug/dl we krwi matki lub też noworodka skutkuje opóźnieniem umysłowym, niską masą urodzeniową, przedwczesnym porodem, a także nieprawidłowym wzrostem dziecka. Stężenie ołowiu przekraczające u małego dziecka 10ug/dl może być już nawet dawką śmiertelną. Natomiast stężenie przekraczające 120ug/dl prowadzi do zgonu osoby dorosłej.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: