Łuszczycowe zapalenie stawów (łuszczyca stawowa)


Łuszczycowe zapalenie stawów w skrócie ŁZS to przewlekła choroba stawów pojawiająca się u osób chorych na łuszczycę.  Łuszczyca jest nawracającą, przewlekłą chorobą skóry charakteryzującą się łuszczącymi wykwitami na skórze, szczególnie w okolicach kolan, łokci i kręgosłupa – głównie jego części krzyżowej.

Łuszczyca występuje u około 4% populacji, natomiast łuszczycowe zapalenie stawów dotyczy mniej więcej 7 – 30% osób chorych na łuszczycę. ŁZS dotyczy w takim samym stopniu zarówno kobiet, jak i mężczyzn i pojawia się zazwyczaj między 20 a 50 rokiem życia. Sporadycznie zdarza się, że choroba może pojawić się także u dzieci w wieku 9-12 lat.

Mimo, że zazwyczaj poszczególne typy łuszczycowego zapalenia stawów nakładają się na siebie i choroba łączy wówczas w sobie elementy wszystkich typów, to można wyróżnić 5 rodzajów ŁZS. Są to:

  • Postać asymetryczna nielicznostawowa – ten typ występuje u około 50% wszystkich chorych na łuszczycowe zapalenie stawów. Zazwyczaj obejmuje zapalenie palców, a właściwie wszystkich stawów wchodzących w skład palca. Dotyczyć również może stawów kolanowych i biodrowych, jednak zdecydowanie rzadziej. Proces zapalny prowadzi do deformacji objawiających się, jako palec kiełbaskowaty lub palec butonierkowaty. Ważne jest, że stawy w postaci asymetrycznej nielicznostawowej zajmowane są niesymetrycznie, a więc choroba może dotyczyć, np. jednego kolana lub palca wskazującego u jednej ręki.
  • Postać symetryczna wielostawowa – pojawia się u około 15 – 25% osób chorych na ŁZS i w przebiegu przypomina reumatoidalne zapalenie stawów. Choroba charakteryzuje się atakowaniem stawów odpowiadających sobie, po przeciwnych stronach ciała. Obejmować może między innymi oba nadgarstki czy też oba palce wskazujące.
  • Postać z dominującym zajęciem stawów międzypaliczkowych dalszych – dotyczy około 5 – 10% osób chorych na łuszczycowe zapalenie stawów. Charakteryzuje się zajmowaniem małych stawów międzypaliczkowych dalszych palców rąk i stóp, a więc zajmuje te stawy, które znajdują się bliżej paznokci.
  • Postać osiowa – rozpoznawana jest u około 20 – 40% chorych na ŁZS, zajmuje najczęściej staw krzyżowo-biodrowy, czego następstwem jest ograniczona ruchomość stawu. Zdarza się, że dotyczy również innych odcinków kręgosłupa i powoduje wówczas sztywność pleców oraz szyi.
  • Postać okaleczająca – jest najrzadziej występującym typem łuszczycowego zapalenia stawów i dotyczy około 5% chorych. Atakuje najczęściej małe stawy palców rąk i stóp znajdujących się najbliżej paznokci. Skutkuje skróceniem palców i upośledzeniem ich funkcjonowania. Pojawić się mogą wówczas problemy z pisaniem, otwieraniem dłoni i trzymaniem w niej przedmiotów.

Objawy łuszczycowego zapalenia stawów

Łuszczyca stawowa dłoniŁuszczycowe zapalenie stawów może mieć różnorodny przebieg, w zależności od tego, w jakim stopniu choroba zajmuje układ ruchu oraz inne narządy.  Nasilanie się objawów może postępować wolno lub gwałtownie, a choroba przebiega z okresowymi zaostrzeniami i remisjami. Wśród objawów łuszczycowego zapalenia stawów wymienić można:

  • uczucie zmęczenia,
  • obniżenie nastroju i depresję,
  • zapalenie stawów obwodowych, przeważnie niesymetryczne, objawiające się bólami, poranną sztywnością, ograniczeniem ruchomości oraz obrzękami,
  • zapalenie stawów międzypaliczkowych dalszych,
  • niesymetryczne zapalenie stawów kręgosłupa i krzyżowo-biodrowych prowadzące do sztywności pleców, a szczególnie odcinka krzyżowego,
  • zapalenie stawów w palcach powoduję zmianę ich kształtu, na tak zwany kiełbaskowaty,
  • obrzęk, ból i tkliwość miejsc, w których ścięgna przyczepiają się do kości,
  • zapalenie oka, szczególnie tęczówki i naczyniówki,
  • zmiany na paznokciach objawiające się, jako niewielkie wgłębienia,
  • dna moczanowa – może pojawiać się przy łuszczycowym zapaleniu stawów szczególnie, gdy występują rozległe zmiany skórne powodujące zwiększenie stężenia kwasu moczowego.

U znacznej większości osób chorych na łuszczycę (prawie 80%) zmiany skórne pojawiają się przed zmianami stawowymi.  Dlatego w przypadku osób chorych na łuszczycę, ale także osób zdrowych (u 20% pozornie zdrowych osób stawowe objawy łuszczycy pojawiają się przed skórnymi) pojawienie się objawów takich jak:

  • zaczerwienienia oraz pieczenie oczu,
  • obrzęki, bóle oraz zaczerwienienia stawów,
  • ranna sztywność kręgosłupa lub też sztywność stawów obwodowych,

sugeruje konieczność skonsultowania się z lekarzem rodzinnym lub dermatologiem oraz przedstawienie mu występujących objawów. Gdy istnieje podejrzenie łuszczycowego zapalenia stawów pacjent niezwłocznie kierowany jest na konsultację do reumatologa.

Przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania zarówno łuszczycy jak i łuszczycowego zapalenie stawów nie zostały dotąd poznane. Wiadomo jednak, że istotną rolę w powstawaniu ŁZS odgrywają skłonności genetyczne oraz zaburzenia układu opornościowego, głównie wzmożona odpowiedź immunologiczna oraz rozpoznawanie przez organizm swoich komórek jako obce.  Jeśli oboje rodziców choruje na łuszczycowe zapalenie stawów to dziecko obarczone jest 50-krotnie większym ryzykiem zachorowania niż osoby nieobciążone genetycznie.

Istnieją również czynniki, które mogą sprzyjać powstaniu łuszczycowego zapalenia stawów, jednak nie wiadomo dlaczego. Należą do nich:

  • zakażenia bakteryjne i wirusowe,
  • urazy stawów,
  • uszkodzenia skóry.


Diagnostyka

Łuszczycowe zapalenie stawów można rozpoznać na podstawie objawów takich jak:

  • obecność łuszczycy u chorego lub w jego rodzinie,
  • występujące zapalenie stawów,
  • niewykrycie czynnika reumatoidalnego we krwi chorego,
  • zapalenie kręgosłupa lub stawów krzyżowo-biodrowych.

Ponadto w celach diagnostycznych wykonuje się:

Badanie krwi wykonuje się w celu oznaczenia markerów stanu zapalnego, które określają czy w organizmie występuje jakiś proces zapalny. Badanie krwi dostarcza informacji również na temat czynnika reumatoidalnego, który pojawia się przy niektórych chorobach stawów. W przypadku chorych na łuszczycowe zapalenie stawów nie powinien on być obecny we krwi.

Zdjęcia RTG pokazują, które stawy zostały zajęte przez ŁZS oraz stopień, w jakim zostały uszkodzone. Zazwyczaj lekarze zalecają zdjęcia RTG stawów krzyżowo-biodrowych, odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa, a także dłoni i stóp.

Badania przeprowadzane w celu rozpoznania łuszczycowego zapalenia stawów są bezbolesne i niezbyt czasochłonne.

Ponadto łuszczycowe zapalenie stawów powinno być różnicowane z chorobami takimi jak reumatoidalne zapalenie stawów, choroba zwyrodnieniowa stawów oraz zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.

Leczenie łuszczycowego zapalenia stawów

Celem leczenia łuszczycowego zapalenia stawów jest zapobieganie dalszemu rozwojowi choroby oraz przeprowadzenie jej w stan remisji. Możliwe jest to dzięki wczesnej diagnozie i podjęciu odpowiedniego leczenia. W leczeniu ŁZS wykorzystuje się:

  • edukację,
  • leczenie farmakologiczne,
  • leczenie chirurgiczne,
  • rehabilitację.

Edukacja jest bardzo ważnym elementem leczenia nawracającej stale choroby. Fundacje organizują wiele programów na terenie całego kraju. Uważa się, że pacjent powinien przede wszystkim przeprowadzić rozmowę ze swoim lekarzem, fizjoterapeutą oraz z psychologiem i nauczyć się sobie radzić z chorobą. Chory powinien też mieć świadomość, czym jest i jak kontrolować łuszczycowe zapalenie stawów.

Zanim wybrana zostanie metoda leczenia, lekarz musi ocenić stan pacjenta i sprawdzić, jakie zmiany dominują. Jeśli są to zmiany skórne, a stawy zajęte są tylko w niewielkim stopniu, to wprowadza się zazwyczaj leczenie za pomocą niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Natomiast, gdy objawy u chorego dotyczą głównie stawów stosuje się leki konwencjonalne, które mają za zadanie modyfikację przebiegu choroby oraz leczenie zmian skórnych. Jeśli pacjent cierpi z powodu silnych objawów łuszczycowych oraz łuszczycowego zapalenia stawów to rozważana jest terapia składająca się z konwencjonalnych oraz biologicznych leków modyfikujących przebieg choroby.

W leczeniu farmakologicznym wykorzystywanych jest kilka grup leków. Są to:

  • NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) – posiadają działanie przeciwbólowe i zmniejszające stany zapalne. Niestety leki te nie hamują rozwoju łuszczycowego zapalenia stawów, a czasami wręcz mogą je zaostrzać.
  • Glikokortykosterydy – działają przeciwbólowo, zmniejszają obrzęki oraz poprawiają ruchomość w stawach. Są wstrzykiwane dostawowo w odstępach minimum, co miesiąc, ponieważ zbyt częste stosowanie tych środków może przyczyniać się do pogorszenia kondycji stawu.
  • Leki modyfikujące przebieg łuszczycowego zapalenia stawów (LMPCh) – stosuje się je głównie w zaawansowanych lub szybko postępujących przypadkach choroby. Dzięki stosowaniu LMPCh możliwe jest spowolnienie lub nawet zatrzymanie postępu ŁZS. Leki te można podzielić na konwencjonalne, do których należą metotreksat, cyklosporyna, czy też lufenomid oraz biologiczne, do których zaliczyć można Enbrel oraz Remicade.

Na początku terapii stosowane są zazwyczaj same NLZP, jeśli natomiast okazują się one nieskuteczne wdraża się leki modyfikujące przebieg choroby. Stosowane leczenie powinno być przeprowadzone w miarę szybko oraz w odpowiednich dawkach, co zapewni szybką remisję choroby oraz zminimalizuje ryzyko pojawienia się powikłań po leczeniu. Należy jednak pamiętać, że stosowanie LMPCh może się wiązać z powstaniem wielu skutków ubocznych.

Leczenie chirurgiczne stosowane jest, gdy choroby nie można już kontrolować za pomocą środków farmakologicznych oraz gdy dojdzie do znacznych deformacji stawów, które ograniczają sprawność chorego. Zazwyczaj pacjent jest poddawany zabiegom takim jak:

  • Synowektomia – jest to zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu zmienionej błony maziowej znajdującej się w obrębie staw lub ścięgna.
  • Artroplastyka – jest to zabieg polegający na usunięciu przeszkód odpowiedzialnych za ograniczanie ruchu stawu oraz na utworzeniu nowych powierzchni stawowych.
  • Endoprotezowanie, czyli wymiana zniszczonego stawu na sztuczną protezę.

Ponadto stosuje się również nakłuwanie stawu w celu odbarczenia go z gromadzącego się płynu zapalnego oraz podaje się dostawowo leki przeciwzapalne. Stosowane są również zabiegi korekcyjno-rekonstrukcyjne, dzięki którym możliwe jest poprawienie budowy i sprawności stawów.

Zabieg chirurgiczny może skutecznie ograniczać, a nawet eliminować ból, poprawia ruchomość oraz estetykę stawu. Należy jednak zaznaczyć, że większość chorych nigdy nie musi korzystać z pomocy chirurga.

Rehabilitacja powinna być stosowana w każdym stadium choroby, gdy jest ona w trakcie remisji. Nie należy jednak podejmować zwiększonego wysiłku fizycznego w fazach zaostrzenia. W leczeniu rehabilitacyjnym wyróżnia się:

  • Kinezyterapię, która ma na celu poprawę siły mięśni oraz zapobieganie zniekształceniom i przykurczom. Dzięki tej terapii możliwe jest częściowe zachowanie sprawności i uchronienie się przed inwalidztwem. Kinezyterapia składa się z ćwiczeń ogólnousprawniających i rozluźniających, które wykonywane są zarówno czynnie jak i biernie.
  • Fizykoterapię, która posiada działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz rozluźniające. W skład tej terapii wchodzą masaże, termoterapia oraz hydroterapia.

Hydroterapia polega na wykonywaniu ćwiczeń w wodzie, dzięki którym możliwe jest w miarę możliwości zachowanie prawidłowego funkcjonowania stawów. Dzięki wyporności, jaką zapewnia woda możliwe jest odciążenie stawów przy wykonywaniu ćwiczeń. Termoterapia natomiast jest leczeniem ciepłem i zimnem, co pomaga w chwilowym zmniejszeniu bólu, sztywności stawów i mięśni oraz obrzęków. Za pomocą ciepłych okładów możliwe jest rozluźnienie mięśni, a przy pomocy zimnych zmniejszenie bólu i obrzęków. W razie potrzeby zalecany jest również pobyt w kriokomorze oraz terapia ultradźwiękami, która rozgrzewa leżące głębiej mięśnie oraz stawy.

Nieodłącznym elementem choroby jest ból, postępujące deformacje stawów oraz cięgle powracające zmiany skórne, dlatego tak ważne w terapii jest również wsparcie psychologa.

Poza konwencjonalnymi metodami leczenia istnieje również szereg metod alternatywnych. W kontrolowaniu bólu towarzyszącego łuszczycowemu zapaleniu stawów pomocna jest akupresura oraz akupunktura. Jednak należy pamiętać, że nie powinny one zastępować normalnego leczenia, a stanowić jedynie dodatek.

Wspomóc leczenie może także odciążanie stawów przy wykonywaniu codziennych czynności. Aby to osiągnąć należy:

  • utrzymywać prawidłową postawę ciała,
  • unikać długotrwałych przeciążeń stawów, na przykład przez wykonywanie czynności obciążających stawy na przemian z czynnościami lekkimi,
  • w razie potrzeby używać przedmiotów, które ułatwią codzienne życie, można na przykład korzystać z laski lub kuli przy chodzeniu, a w sklepach zamiast koszyków wybierać wózki,
  • jeśli pracujesz na stojąco zadbaj o to, żeby od czasu do czasu sobie usiąść i odpocząć,
  • warto także zmienić teczkę lub torebkę na plecak, odciąży to mniejsze stawy, takie jak staw nadgarstka.

Czasami korzystne bywa także noszenie stabilizatora w celu odciążenia stawu. Należy jednak pamiętać, że staw nie powinien być unieruchomiony przez cały czas, powinno się wykonywać ćwiczenia zapewniające zachowanie maksymalnej ruchomości w stawie. Warto zapytać lekarza czy noszenie stabilizatora na uszkodzonym stawie jest zalecane.

Bardzo ważne jest poinformowanie lekarza o planowanym zajściu w ciąże. Mimo, że łuszczycowe zapalenie stawów nie stanowi przeciwwskazania do posiadania dziecka to większość stosowanych leków może powodować uszkodzenia płodu. Dlatego leczenie należy odpowiednio wcześnie zmodyfikować.

Całkowite wyleczenie łuszczycowego zapalenia stawów niestety nie jest możliwe. Jednak przy prawidłowej terapii choroba ta jest niegroźna i niezbyt uciążliwa, ponieważ ma stosunkowo łagodny charakter i występują w niej długie okresy remisji. Po zakończonym leczeniu pacjent powinien stale znajdować się pod kontrolą reumatologa.

Profilaktyka

Ze względu na fakt, że przyczyny pojawiania się łuszczycowego zapalenia skóry nie zostały dotąd poznane, również nie wiadomo jak zapobiegać tej chorobie. Wiadomo jednak, że pomocne może być poprawne kontrolowanie łuszczycy oraz podejmowanie szybkiego leczenia w okresach zaostrzeń choroby. Ważnym elementem jest także odciążanie stawów, głównie poprzez dbanie o prawidłową masę ciała.

Powikłania

Nie podjęcie odpowiedniego leczenie łuszczycowego zapalenia stawów w szybkim tempie prowadzi do niepełnosprawności. Jej stopień zależny jest od rodzaju zajętego stawu, na przykład w przypadku stawów rąk, choroba może uniemożliwić pisanie, chwytanie oraz trzymanie różnych przedmiotów. Jeśli uszkodzone zostaną stawy krzyżowo-biodrowe może dojść do ograniczenia sprawności kończyn dolnych oraz dolnego odcinka kręgosłupa.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: