Próchnica zębów


Próchnica zębów jest bardzo powszechną chorobą o szerokim zasięgu. Występuje we wszystkich krajach i jest ściśle związana z warunkami panującymi w danej populacji, w krajach uprzemysłowionych dotyka aż 60-90% dzieci i większą część osób dorosłych.

Próchnica zębów polega na demineralizacji i rozpadzie proteolitycznym twardych tkanek zęba. Wymaga podjęcia odpowiedniego leczenia, a gdy czynności takie nie zostaną podjęte może się rozprzestrzeniać i sięgać nawet do wewnętrznych części zęba, powodując jego całkowite zniszczenie.

W zależności od miejsca, w którym występuje oraz od przebiegu wyróżnić można kilka rodzajów próchnicy:

  • Próchnica wczesna – występuje na zębach mlecznych niedługo po ich wyrżnięciu. Rozwija się bardzo szybko i w bardzo krótkim czasie niszczy duże powierzchnie zębów.
  • Próchnica kwitnąca -postępuje bardzo szybko i w krótkim czasie potrafi zająć znaczną ilość zębów. Pojawia się często u osób z mniejszą ilością wydzielanej śliny.
  • Próchnica butelkowa występuje u dzieci za długo karmionych butelką zwłaszcza, gdy spożywają one pokarmy dodatkowo dosładzane.
  • Próchnica ostra najczęściej pojawia się u osób młodych, ponieważ u nich kanaliki zębowe są znacznie szersze niż u dorosłych, co sprzyja rozwojowy próchnicy. Ma ona wówczas kolor jasny i miękką konsystencję.
  • Próchnica przewlekła pojawia się głównie u osób dorosłych i starszych, postępuje wolniej niż próchnica ostra. Posiada ciemny kolor i twardą konsystencję.
  • Próchnica nietypowa dotyka zęby martwe.
  • Próchnica wtórna tworzy się wokół założonego wcześniej wypełnienia, przyczyną mogą być błędy dentysty przy wcześniejszym leczenu.

Objawy próchnicy zębów

Próchnica zębów i usunięty ząbObjawy, jakie może dawać próchnica zębów są bardzo zróżnicowane, zazwyczaj pojawiają się:

  • bóle zębów, jednak tylko wtedy, gdy próchnica sięga miazgi zębowej,
  • nadwrażliwość na niskie i wysokie temperatury oraz słodkie i kwaśne smaki,
  • widoczne w zębach ubytki, tak zwane dziury,
  • tkliwość, uczucie bólu przy szczotkowaniu zębów lub żuciu,
  • nieprzyjemny zapach z jamy ustnej.

Przyczyny powstawania

Do rozwoju próchnicy przyczyniają się cztery główne czynniki:

  • bakterie płytki nazębnej,
  • węglowodany obecne w jamie ustnej,
  • indywidualna podatność zęba,
  • czas.

Główną przyczyną powstawania próchnicy są bakterie płytki nazębnej. Bakterie odpowiadające za powstawanie choroby nazywane są próchnicotwórczymi, ich zadaniem jest produkcja kwasów przez hydrolizę cukrów. Są one również przyczyną tworzenia się miękkiej płytki nazębnej, która pojawia się na zębach już nawet kilka minut po ich wyszczotkowaniu. Na początku jest to tylko tak zwana błonka nabyta, czyli cieniutka błonka zbudowana z substancji zawartych w ślinie, następnie zaczynają przyczepiać się do niej bakterie.

Kolejną przyczyną powstawania próchnicy są spożywane węglowodany. Już od dawna znany jest ścisły związek miedzy ilością i częstością spożywanych cukrów a występowaniem próchnicy. Spożycie dużych ilości węglowodanów, zwłaszcza dwucukrów takich jak maltoza, laktoza czy sacharoza oraz cukrów prostych, takich jak fruktoza i glukoza powoduje gwałtowny spadek pH płytki nazębnej, a co za tym idzie szybką demineralizację szkliwa zębów.

Istotna w rozwoju próchnicy jest też indywidualna podatność zębów na chorobę. Wśród miejsc na zębach, które są zdecydowanie bardziej narażone na próchnicę można wyróżnić dołki i bruzdy znajdujące się na powierzchni żujących zębów trzonowych i przedtrzonowych, miejsca znajdujące się w okolicach szyjek zębowych oraz powierzchnie styczne zębów. Ważny jest też skład samego zęba, a właściwie zrębu zęba, istotne znaczenie ma stosunek związków organicznych i nieorganicznych. Im więcej w składzie zęba znajduje się tych drugich, tym mniej jest on narażony na próchnicę.

Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na rozwój próchnicy jest również higiena zębów. Gdy jest ona niewystarczająca, dochodzi do łatwego mnożenia się drobnoustrojów znajdujących się na płytce nazębnej i rozwoju choroby.

Próchnica zębów jest chorobą, do której rozwoju niezbędny jest czas. Ciężko dokładnie określić jaka ilość czasu jest potrzebna do rozwoju próchnicy i w dalszej kolejności również ubytku. Czas ten jest ściśle zależny nie tylko od indywidualnej podatności zębów, higieny i spożycia węglowodanów, ale również od ilości śliny, która posiada działanie bakteriobójcze i remineralizujące niewielkie ubytki. Jeśli jej ilość jest prawidłowa rozwój choroby może się znacznie opóźnić i trwać nawet kilka miesięcy czy też lat lub nie rozwinąć się w ogóle. Jeśli natomiast ilość śliny jest niewystarczająca to rozwój próchnicy może postępować bardzo szybko.


Diagnostyka

Odpowiednio wczesne zdiagnozowanie próchnicy jest bardzo ważne dla podjęcia odpowiedniego, nienarażającego pacjenta na zbędne cierpienia leczenia. Obecnie istnieje wiele metod umożliwiających zdiagnozowanie próchnicy rozpoczynając od metod wizualnych, a kończąc na radiologicznych i jeszcze bardziej skomplikowanych procedurach.

W metodzie wizualnej często wykorzystywany jest cienki, ostro zakończony zagłębnik za pomocą, którego wykrywa się uszkodzenia na powierzchni szkliwa. Gdy zagłębnik zahaczy o bruzdę na zębie, może to już świadczyć o rozmiękczeniu zębiny. Częstym narzędziem diagnostycznym jest tutaj również kamera wewnątrzustna. Dzięki niej możliwe jest wykrywanie zmian próchnicowych już we wczesnych stadiach choroby.

Kolejną metodą umożliwiającą wykrycie próchnicy jest metoda radiologiczna, wykorzystująca w celach diagnostycznych zdjęcie rentgenowskie. Próchnica na zdjęciu widoczna jest, jako ciemna plama. Część zęba, w której doszło do utraty substancji mineralnych lub powstania ubytku pochłania promieniowanie w znacznie mniejszym stopniu i w związku z tym na zdjęciu pozostaje ciemniejsze pole.  Metody radiologiczne ułatwiają wykrywanie próchnicy na etapach zmian odwracalnych oraz bardziej zaawansowanych na powierzchniach stycznych i żujących.

Kolejną metodą, stanowiącą alternatywę dla zwykłych zdjęć RTG jest metoda radiowizjograficzna. Skuteczność obu metod jest w miarę porównywalna, jednak niewątpliwą zaletą metod RVG jest bardzo mała dawka promieniowania wykorzystywana w badaniu.

Stosowana również bywa metoda transiluminacji, w której wykorzystywany jest światłowód umieszczany tuż przy powierzchni policzka badanego zęba. W badaniu tym obserwuje się przechodzenie światła przez powierzchnie między zębami. Przy zmianach próchnicowych następuje zmniejszenie transmisji wiązki świetlnej, ulega ona rozproszeniu, co widoczne jest, jako cień.

W diagnostyce próchnicy używana również bywa metoda fluorescencji. Wykorzystuje się w niej pomiar natężenia fluorescencji wzbudzanej przy pomocy lasera. Natężenie fluorescencji zwiększa się wraz z demineralizacją zębów.

Przy rozpoznaniu próchnicy pomocne bywają również metody elektryczne, ultradźwiękowe oraz diafanoskopia.

Leczenie próchnicy zębów

Próchnica prowadzi do powstawania w zębach ubytków, celem leczenia jest usunięcie zmienionych tkanek, dokładne oczyszczenie ubytku oraz jego wypełnienie. Dzięki tym czynnościom możliwe jest zachowanie funkcji i kształtu uszkodzonych zębów.

Najłatwiej podjąć leczenie na samym początku choroby, gdy próchnica jeszcze nie jest rozwinięta i znajduje się w tak zwanym pierwszym stadium. Wówczas dotyczy ona jedynie szkliwa, na którym widoczna jest, jako plama próchnicowa, w tym okresie możliwe jest zastosowanie metod bezinwazyjnych, mających za zadanie odwrócić proces demineralizacji szkliwa. Najczęstszym środkiem leczniczym są wtedy preparaty zawierające fluor, takich jak lakiery czy też żele.

Gdy leczenie nie zostanie podjęte odpowiednio wcześnie próchnica zaczyna rozwijać się również w zębinie i wówczas konieczne jest mechaniczne usunięcie tych zmian i odtworzenie usuniętej części zęba przez wypełnienie, nazywane potocznie plombą.  W przypadku, gdy próchnica zaczyna atakować tkanki miękkie znajdujące się w zębie może zajść konieczność leczenia kanałowego.

W celu leczenie próchnicy wykorzystywany bywa także ozon, jest to stosunkowo nowa metoda i może być stosowana tylko przy niewielkich ubytkach. Polega na bezpośrednim kontakcie zaatakowanego próchnicą zęba z ozonem, dzięki czemu uszkodzona tkanka zaczyna się remineralizować.

Profilaktyka

Istnieje kilka podstawowych zasad, których przestrzeganie jest bardzo pomocne w zapobieganiu próchnicy. Między innymi należy:

  • przynajmniej dwa razy dziennie szczotkować zęby i czyścić szczeliny między zębami za pomocą nici dentystycznej,
  • czyścić język za pomocą odpowiedniej szczoteczki,
  • przynajmniej raz na pół roku chodzić na wizyty kontrolne do dentysty,
  • stosować produkty dentystyczne, w tym również pasty zawierające fluor,
  • wymieniać szczoteczkę do zębów odpowiednio często, zaleca się przynajmniej raz na 3 miesiące,
  • przestrzegać odpowiedniej diety, ograniczyć spożycie cukrów oraz myć zęby lub płukać zaraz po spożyciu słodyczy.

Powikłania

Wśród najczęściej pojawiających się powikłań nieleczonej próchnicy wymienić należy owrzodzenia i ropnie dziąseł, zniszczone próchnicą zęby i ich utratę oraz zniszczenie i zapalenia tkanek okołozebowych. Jednak powikłania nieleczonej próchnicy dotyczą nie tylko zębów, ale także bardzo odległych narządów. W przypadku nie podjęcia żadnych czynności leczniczych może dojść do rozwoju zakażenia krwi oraz choroby reumatycznej.

Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]


Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: