Fobia


Fobia określana jest jako uporczywy lęk odczuwany w obiektywnie bezpiecznych, konkretnych sytuacjach. Jest on na tyle duży, że utrudnia choremu normalne funkcjonowanie. Osoba dotknięta fobią najczęściej w sposób charakterystyczny unika sytuacji będących przyczyną lęku, a w przypadku zetknięcia się z taką sytuacją reaguje ogromnym przerażeniem.

Każdy się czegoś boi. Strach jest naturalną reakcją organizmu chroniącą przed potencjalnym zagrożeniem. Uczucie strachu pełni rolę adaptacyjną. Natomiast lęk najczęściej pojawia się w przypadku konfrontacji z czymś, co nie jest obiektywnie niebezpieczne. Lęki fobiczne są bardzo uporczywe i najczęściej wywołują ataki paniki. Mimo że osoba chora ma świadomość, że odczuwane obawy są irracjonalne, to nie potrafi nad nimi zapanować.

Istnieją różne podziały fobii. Europejska klasyfikacja zaburzeń psychicznych ICD-10 dzieli fobie na:

  • agorafobię,
  • fobie społeczne,
  • fobie izolowane.

Natomiast klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-IV wyróżnia fobie:

  • specyficzne – dotyczące przedmiotów, zranień, krwi, zwierząt, itp.
  • sytuacyjne – wynikające z lęku przed wykonywaniem jakieś czynność na oczach innych osób.

Agorafobia to najczęstszy typ fobii. Jest to lęk przed otwartą przestrzenią oraz przed sytuacjami uniemożliwiającymi ucieczkę do miejsca uznawanego za bezpieczne. Strach dotyczy najczęściej tego, że może wydarzyć się coś nieoczekiwanego, niebezpiecznego. Osoba chora boi się wyjść z domu, boi się samotnie podróżować czy też przebywać w tłumie.  Agorafobia może rozwinąć się w wyniku zespołu lęku napadowego, na skutek gwałtownych napadów lęku. Może prowadzić do wycofania się osoby chorej z wszelkich aktywności, do rozpadu więzi rodzinnych, wycofania się z pracy oraz przejścia na rentę inwalidzką.

Fobie społeczne bardzo często pojawiają się już w okresie dorastania i obejmują obawy przed oceną przez innych ludzi. Fobie tego rodzaju prowadzą do unikania sytuacji społecznych. W przeciwieństwie do wielu innych rodzajów fobii, fobie społeczne z jednakową częstotliwością dotykają zarówno kobiety jak i mężczyzn. Mogą mieć określony charakter, np. ograniczać się do unikania spożywania posiłków w miejscach publicznych lub też rozlany, czyli obejmujący niemal wszystkie sytuacje społeczne, z wyłączeniem najbliższej rodziny. Fobie społeczne najczęściej wiążą się z niską samooceną oraz z lękiem przed krytyką. W skrajnych sytuacjach fobia tego rodzaju może doprowadzić nawet do całkowitej izolacji społecznej.

Arachnofobia - rysunekFobie izolowane obejmują specyficzne sytuacje oraz przedmioty. Wyróżnić można kilkaset fobii specyficznych. Najpopularniejszymi są:

  • klaustrofobia – lęk przed ciasnymi, zamkniętymi pomieszczeniami,
  • aeroakrofobia -strach przed miejscami otwartymi, znajdującymi się wysoko,
  • akrofobia – strach przed wysokością,
  • brontofobia – lęk przed burzą i grzmotami,
  • zoofobia – lęk przed zwierzętami,
  • arachnofobia – lęk przed pająkami
  • tanatofobia – lęk przed śmiercią,
  • homofobia – lęk przed homoseksualistami,
  • nykofobia – lęk przed ciemnością,
  • ofidiofobia – lęk przed wężami,
  • kynofobia – lęk przed psami,
  • trypanofobia – lęk przed zastrzykami,
  • rodentofobia – lęk przed gryzoniami,
  • mizofobia – lęk przed zarazkami i bakteriami,
  • awiofobia – lęk przed lataniem samolotem.

Osoba chora może zmagać się z jedną lub też z kilkoma fobiami, czasami współistnieją one z innymi zaburzeniami psychicznymi. Zdarza się również, że uczucie nasilonego niepokoju występuje razem z obniżeniem nastroju.

Objawy fobii

Objawem wspólnym dla wszystkich rodzajów fobii jest odczuwanie lęku wywoływanego przez określone przedmioty, sytuacje czy osoby, które obiektywnie nie stanowią zagrożenia. Lęk w fobii może przybierać różnorodne postacie, od lekkiego niepokoju, do pełnego przerażenia. Lęku nie umniejsza fakt, że inne osoby nie uważają danej sytuacji za niebezpieczną. U osoby chorej nawet myśl o zaistnieniu sytuacji fobicznej często powoduje już wystąpienie lęku antycypacyjnego, czyli tak zwanego lęku przed lękiem. Fobie często współistnieją z depresjami oraz napadami paniki. Wśród charakterystycznych objawów fobii wymienia się:

  • uczucie omdlewania,
  • arytmię,
  • przyspieszone bicie serca,
  • nadmierną potliwość,
  • wtórny lęk przed śmiercią czy też chorobą psychiczną,
  • zawroty głowy,
  • drżenie rąk,
  • duszności,
  • zaburzenia postrzegania,
  • zaburzenia ciśnienia krwi,
  • szczękościsk,
  • suchość w ustach,
  • przyspieszony, płytki oddech,
  • drętwienie kończyn.

Odrębną grupą objawów fobii są objawy psychiczne. Należą do nich przede wszystkim:

  • niepokój,
  • wszechogarniająca panika,
  • chęć ucieczki od źródła fobii,
  • utracenie kontroli nad sobą,
  • odczuwanie bezsilności w stosunku do swojego irracjonalnego zachowania,
  • wrażenie zbliżania się do granic szaleństwa,
  • lęk o samego siebie i poczucie, że zaraz zdarzy się coś złego.

W sytuacjach skrajnych stres pojawiający się przy fobii może się przyczyniać do powstawania stanów przedzawałowych, a nawet do wylewów czy też ustania akcji serca.

Przyczyny powstawania

Do tej pory nie do końca rozszyfrowano, co może przyczyniać się do rozwoju reakcji fobicznych. Istnieją trzy stanowiska próbujące wyjaśnić przyczyny powstawania fobii:

  • wyjaśnienie behawiorystyczne – sugeruje, że fobie powstają na bazie warunkowania klasycznego. Chory na fobię nauczył się bać danej sytuacji, osoby czy też przedmiotu, ponieważ kojarzy mu się z niebezpieczeństwem. Przykładowo osoba może nauczyć się bać pająków, ponieważ jest nimi straszona w dzieciństwie. Fobia może być skutkiem traumy lub urazu psychicznego z dzieciństwa. Może zostać także wykształcona na skutek modelowania. Dziecko może zacząć bać się wody, ponieważ obserwuje reakcje lękowe u rodziców bojących się pływać;
  • wyjaśnienie ewolucyjne – podstawa lękowa związana jest z genami. Fobia pełni tutaj rolę przystosowawczą, np. lęk przed jadowitymi owadami czy pająkami umożliwiaj przetrwanie gatunku. Podejście ewolucjonistyczne zakłada, że każda osoba nosi w sobie zadatki fobii, jednak nie u każdego się one ujawniają;
  • wyjaśnienie psychodynamiczne – w tym przypadku zakłada się, że źródłem fobii jest nieświadomość oraz takie mechanizmy jak projekcja oraz przeniesienie agresji na inny obiekt. Zagrożeniem są tutaj własne niechciane myśli oraz emocje, które przypisywane są obiektowi wywołującemu lęk.

Każda sytuacja, osoba czy też przedmiot może stać się źródłem natrętnego lęku określanego jako fobia. W związku z tym lista fobii jest bardzo długa.

Diagnostyka

Fobia diagnozowana jest na podstawie obrazu klinicznego pacjenta. Właściwą diagnozę może postawić psycholog kliniczny lub psychiatra na podstawie przeprowadzonych badań oraz wywiadu klinicznego.

Leczenie fobii

Fobie mogą być z powodzeniem leczone za pomocą psychoterapii behawioralnej, dzięki której możliwe jest stopniowe oswajanie osoby chorej z jej lękami. Łagodzenie objawów fobii osiąga się  również poprzez stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Jednak najlepsze rezultaty zauważa się zazwyczaj przy połączeniu obu metod leczniczych. Zależnie od pacjenta oraz od przyczyn występowania jego lęków, jedna z metod może być skuteczniejsza niż ruga.

Wśród klasycznych metod radzenia sobie z fobiami wyróżnia się:

  • systematyczną desensytyzację, czyli odwrażliwianie – terapia taka polega na zastępowaniu niepożądanej reakcji przez inną – neutralną,
  • zanurzanie, czyli wygaszenie – doprowadzenie pacjenta do kontaktu z bodźcem powodującym lęk zamiast unikanie go,
  • terapię implozyjną, szokową – polega na wystawieniu osoby cierpiącej na fobię na działanie bardzo silnego bodźca lękotwórczego, może to być np. kontakt z pająkiem w przypadku osób z arachnofobią,
  • techniki relaksacyjne,
  • terapię psychodynamiczną, która ma na celu odkrycie symbolicznego znaczenia fobii.

Czasami pomocna może być psychoedukacja oraz dostarczanie choremu wiedzy o obiekcie wzbudzającym lęk. W leczeniu fobii konieczne jest powolne oswajanie się z własnymi lękami. Dzięki systematycznemu stawianiu czoła swoim fobiom można przekonać samego siebie, że dana fobia wcale nie musi być przytłaczająca czy przerażająca i że doskonale można sobie z nią poradzić samemu. Jednak czas potrzebny do całkowitego wyleczenia może być różny. Zależne jest to przede wszystkim od zaawansowania fobii oraz od jej charakteru.

Jeżeli fobia jest bardzo poważna i istnieje duże prawdopodobieństwo że chory sobie z nią nie poradzi, to konieczne może być zgłoszenie się do specjalisty. Dzięki odpowiedniej psychoterapii specjalista może uświadomić choremu irracjonalność jego lęków, a także całkowicie wyprzeć je z umysłu.

Profilaktyka

W niektórych przypadkach możliwe jest zapobieganie fobii, głównie przez eliminację czynników, które ją powodują.

Powikłania

Fobie wiązać się mogą także z występowaniem powikłań. Najczęstszym powikłaniem fobii społecznej jest depresja. Najprawdopodobniej ma ona związek z unikaniem sytuacji towarzyskich, jednak rozważa się również, że do depresji przyczynia się współwystępowanie innych schorzeń. Osoby takie izolują się od społeczeństwa przez co cierpią ich relacje towarzyskie i zawodowe. U niektórych chorych pojawiają się również objawy zespołu natręctw, takie jak obsesje czy kompulsje. Dodatkowo obecność fobii wiązać się może z obniżeniem jakości życia i z zaniżoną samooceną. Osoby z fobiami często łatwiej uzależniają się od różnych substancji, takich jak alkohol czy narkotyki.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: