ADHD


ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznego funkcjonowania wśród dzieci. Jest to zaburzenie przewlekłe, często towarzyszące chorym nawet po osiągnięciu wieku dorosłego. Choroba charakteryzuje się wczesnym początkiem, zazwyczaj pojawia się w pierwszych 5 latach życia.

Szacuje się, że ADHD występuje u około 4–8% dzieci w wieku wczesnoszkolnym, częściej pojawia się u chłopców, jednak nie jest zależna od rasy i kultury. Po upływie każdych 5 lat ryzyko wystąpienia zaburzenia zmniejsza się o 50%. Należy zaznaczyć, że wszystkie lub tylko niektóre objawy ADHD utrzymują się u około 60% dorosłych.

Spotkać się można również z terminem ADD, który był stosowany, jako pierwsza nazwa zaburzenia oraz AADD i AADHD, które określają zaburzenie występujące u osób dorosłych.

Objawy ADHD

Odrabianie lekcji przez dziecko z ADHDADHD jest grupą zaburzeń, która pojawia się dosyć wcześnie, bo zazwyczaj w pierwszych pięciu latach życia dziecka. Charakteryzuje się brakiem wytrwałości w wykonywaniu zadań i tendencją przechodzenia z jednej czynności w drugą bez ukończenia żadnej z nich. Osoba chora cechuje się dużą dezorganizacją i słabym kontrolowaniem swojej nadmiernej aktywności.

Objawy występujące przy ADHD są szczególnie dobrze zauważalne przy wykonywaniu czynności wymagających dużej koncentracji i wysiłku umysłowego. Objawy występujące u obojga płci zazwyczaj znacznie się różnią, u chłopców najczęściej obserwowana jest nadpobudliwość ruchowa, natomiast u dziewczynek deficyt uwagi. Chłopcy, u których występuje deficyt uwagi również zachowują się inaczej niż dziewczynki z tym zaburzeniem, ponieważ są bardziej wybuchowi i zazwyczaj bawią się dużo częściej niż dziewczęta, które mają zwyczaj pogrążania się w „marzeniach na jawie”.  W przypadku osób dorosłych objawy ADHD często są maskowane przez współwystępowanie innych problemów, głównie takich jak depresja i alkoholizm, przez co samo ADHD jest ciężkie do rozpoznania.

Objawy występujące przy ADHD można podzielić na kilka grup:

  1. Objawy wg. Virginii Douglas:

Virginia Douglas z Kanady prowadziła badania nad nadruchliwością, w których wyniku udało jej się sformułować 4 objawy kliniczne towarzyszące ADHD:

  • impulsywność,
  • problemy z utrzymaniem uwagi i wysiłku,
  • kłopoty z kontrolowaniem poziomu pobudzenia,
  • potrzeba bezpośredniego wzmocnienia.
  1. Objawy ze strony sfery ruchowej:
    • bieganie i bezcelowe chodzenie,
    • niemożność pozostania w bezruchu, ciągłe wiercenie się,
    • niepokój ruchowy,
    • nadmierna gadatliwość,
    • machanie nogami, poruszanie palcami rąk, głośne deptanie, kiwanie się na krześle,
    • zajmowanie swojej uwagi rzeczami leżącymi w zasięgu rąk,
    • wymachiwanie rękami,
    • podrywanie się z miejsca,
    • częste przerywanie rozmowy lub zabawy innym.
  1. Objawy ze strony sfery poznawczej:
    • problemy ze skupieniem się na wykonywanej czynności,
    • pochopne podejmowanie decyzji,
    • nieumiejętność planowania oraz pobieżność myślenia,
    • popełnianie częstych błędów w wykonywanych zadaniach przez problemy z koncentracją,
    • łatwe dekoncentrowanie się, chaotyczność i dezorganizacja,
    • brak wytrwałości.

U niektórych dzieci z ADHD pojawiają się również zaburzenia mowy lub języka, wśród których wymienić można: problemy z artykulacją, opóźnienie rozwoju mowy, problemy z konstruowaniem zdań oraz nieprawidłowe układanie dźwięków. Pojawić się również mogą problemy z pisemnym wyrażaniem myśli.

  1. Objawy ze strony sfery emocjonalnej:
    • nadmierna wybuchowość,
    • wzmożone okazywanie uczuć,
    • problemy z opanowaniem,
    • nadmierna wrażliwość emocjonalna.



Ponadto w przypadku dzieci z zaburzeniami koncentracji występują cechy takie jak:

  • obniżona samoocena,
  • chęć dominowania w grupie rówieśników,
  • zaburzenia snu, a głównie zbyt wczesne budzenie się i problemy z zasypianiem oraz niespokojny sen,
  • nadmierna aktywność fizyczna,
  • opóźniony rozwój społeczny i trudności w nawiązywaniu znajomości,
  • popisywanie się w gronie rówieśników,
  • niedojrzałe zachowania,
  • depresja, zazwyczaj występująca okresowo.

Przyczyny powstawania

Dokładne przyczyny powstawania ADHD nie zostały jeszcze poznane, jednak uważa się, że do powstawania oraz nasilania się objawów zaburzenia może przyczyniać się szereg czynników. Głównie takich jak:

  • Czynniki genetyczne – udowodniono, że ADHD znacznie częściej występuje w rodzinach, w których ten problem już się wcześniej pojawił. Około 25% chorych dzieci ma w rodzinie kogoś cierpiącego z powodu ADHD.
  • Zaburzenia budowy i funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego. Okazuje się, że istnieją różnice między mózgami osób chorych i zdrowych. W przypadku osób z ADHD w tych rejonach mózgu, które odpowiedzialne są za kontrolę aktywności i uwagi występuje mniejsza aktywność komórek nerwowych, co wpływa na mniejszą kontrolę zachowań.
  • Wpływ na powstawanie ADHD przypisuje się również ekspozycji płodu na dym tytoniowy, niektóre leki oraz toksyny.
  • Relacje z rodzicami i otoczeniem mają wpływ na nasilanie się lub zmniejszanie objawów związanych z ADHD.
  • Duże znaczenie ma także narażenie na czynniki toksyczne we wczesnym dzieciństwie oraz niedotlenienie podczas porodu.

Ważnym czynnikiem ryzyka zwiększającym prawdopodobieństwo rozwoju ADHD jest wcześniactwo.  Ponadto zespół nadpobudliwości psychoruchowej może mieć także podłoże biologiczne, co oznacza, że do powstawania ADHD mogą przyczyniać się błędy wychowawcze oraz może wynikać z czynników psychogennych. Aktualnie nie wiadomo, w jakim stopniu poszczególne czynniki przyczyniają się do powstawania ADHD.

Objawy podobne jak w zespole nadpobudliwości psychoruchowej mogą występować również wśród dzieci maltretowanych psychicznie i fizycznie, wykorzystywanych seksualnie oraz wychowywanych bez zasad i ponoszonych konsekwencji za własne czyny.

Diagnostyka

Nie istnieją testy umożliwiające jednoznaczne zdiagnozowanie ADHD, zazwyczaj diagnoza jest stawiana na podstawie obserwacji, szczegółowego wywiadu, również wśród osób bliskich oraz nauczycieli. Gdy obserwowane są objawy charakterystyczne dla ADHD przez okres około 6 miesięcy, to występujące zaburzenie może być rozpoznane, jako ADHD.

Należy zaznaczyć, że we wczesnym dzieciństwie rozpoznanie ADHD nie jest możliwe, jednak w późniejszym wieku dziecka można zaobserwować kilka objawów charakterystycznych dla tego zaburzenia, są to:

  • problemy ze snem oraz z jedzeniem,
  • wzmożona aktywność ruchowa,
  • ataki kolki mogące wynikać z uczulenia lub też z zaburzeń koncentracji,
  • dziecko nie lubi być przytulane i nie uczy się na własnych błędach,
  • występuje opóźniony lub przyspieszony rozwój mowy.

W szkole:

  • dziecko ma trudności z dostosowaniem się do sytuacji panującej w szkole, nie potrafi spędzić zajęć w pozycji siedzącej,
  • jest impulsywne oraz nadmiernie gadatliwe,
  • nie słucha nauczyciela w czasie lekcji.

W przypadku osób dorosłych warunkiem niezbędnym do rozpoznania zaburzenia jest występowanie widocznych symptomów, które zostały określone w tak zwanych kryteriach Utah. Do objawów tych należą:

  1. Nadmierna aktywność – osoba chora ma problem z rozluźnieniem się i prowadzeniem siedzącego trybu życia. Osoba z ADHD nie jest w stanie pozostać przez dłuższy czas w pozycji siedzącej.
  2. Zaburzenia koncentracji – osoba z ADHD nie może skupić się na rozmowie, czytaniu lub wykonywaniu konkretnego zadania. Szybko i łatwo się rozprasza, jest roztargniona, często gubi rzeczy lub nie odkłada ich na swoje miejsce.

Ponadto, aby stwierdzić ADHD u osoby dorosłej powinny występować jeszcze minimum dwa z wymieniony niżej symptomów:

  • niemożność wykonywania zadań od początku do końca, niezdolność do zaplanowania czasu i wykonywania konkretnych zadań po kolei,
  • chwiejność emocjonalna – osoba z ADHD charakteryzuje się nagłą zmiennością nastrojów,
  • niemożność opanowania się, skłonność do bardzo gwałtownych reakcji,
  • impulsywność objawiająca się podejmowaniem nagłych decyzji bez zastanawiania się, co może prowadzić do problemów w pracy i życiu społecznym,
  • zachowania antyspołeczne i lekkomyślne,
  • niska odporność na stres mogąca owocować depresjami, zaburzeniami lękowymi oraz dezorientacją.

Warto podkreślić, że jeśli u kogoś rozpoznane zostały zaburzenia schizoafektywne, schizofrenia lub zespół pograniczny to jednocześnie wyklucza to rozpoznanie ADHD, to znaczy, że nie można u pacjenta zdiagnozować ADHD, jeśli występuje u niego którakolwiek z wymienionych wcześniej chorób.

Ponadto u dorosłych z ADHD mogą występować także inne zaburzenia, zazwyczaj takie jak: zaburzenia lękowe, narkomania, alkoholizm, nerwica depresyjna i cyklotymia.

Przy diagnostyce ADHD konieczne jest różnicowanie z zespołem Aspergera.

Leczenie ADHD

ADHD jest zaburzeniem, którego nie da się wyleczyć. Można natomiast skutecznie łagodzić jego objawy, takie jak nadpobudliwość oraz zapobiegać pojawianiu się zaburzeń, którym sprzyja ADHD, czyli głównie depresji, lękom, niskiej jakości życia czy też samobójstwom. Leczenie ADHD można podzielić na dwie grupy: leczenie farmakologiczne oraz terapię psychologiczną.

W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się leki psychostymulujące, jednak w Polsce ta terapia jest dosyć rzadko wykorzystywana. Dokładny wpływ tych leków nie został poznany, wiadomo jedynie, że środki te wpływają na regulację działania neuroprzekaźników. Zdarza się, że po zastosowaniu leków następuje szybka poprawa stany osoby chorej, jednak często jest ona krótkotrwała, a ustalenie optymalnej dawki jest dla lekarza wyzwaniem. Niestety stosowanie tych leków może się wiązać z wieloma działaniami niepożądanymi, takimi jak:

  • utrata apetytu,
  • problemy z zasypianiem,
  • tiki,
  • obniżenie masy ciała.

Terapia ADHD obejmuje również stosowanie leków przeciwdepresyjnych oraz leków obniżających ciśnienie krwi ułatwiających kontrolę choroby.

Terapia psychologiczna stosowana w przypadku dzieci obejmuje:

  • Psychoterapię – dziecko przez rozmowę ze specjalistą może nauczyć się jak rozwiązywać swoje problemy i jak radzić sobie w trudnych sytuacjach.
  • Terapię rodzinną – pozwala pomóc rodzicom zrozumieć, dlaczego ich dziecko zachowuje się tak a nie inaczej oraz nauczyć się jak sobie z tym radzić.
  • Terapię behawioralną – dzięki zastosowaniu tej terapii rodzice i nauczyciele mogą nauczyć dziecko poprawnych zachowań oraz wyeliminować te niechciane.

Ważne jest także wspomaganie rozwoju dziecka, można to osiągnąć przez:

  • terapię zajęciową pozwalającą na prawidłowy rozwój motoryki dziecka,
  • nauczanie wychowawcze pomagające dzieciom z ADHD radzić sobie z problemami w szkole oraz nauczyć się konfrontacji ze społeczeństwem,
  • trening umiejętności społecznych pomagających dziecku w wypracowaniu zachowań akceptowanych przez społeczeństwo.

Konieczna bywa także konsultacja z dietetykiem, gdyż przypuszcza się, że spożywanie niektórych produktów (między innymi kakao, cukru, produktów zawierających środki konserwujące oraz barwniki) może dodatkowo wzmagać aktywność dziecka.

Często dziecko z ADHD ma również problem z jąkaniem oraz niepoprawną artykulacją i w związku z tym konieczna staje się pomoc logopedy. Warto razem ze specjalistami wypracować odpowiedni plan postępowania z dzieckiem.

Profilaktyka

Do tej pory nie udowodniono czy podjęcie jakichkolwiek działań może pomóc w profilaktyce ADHD. Jednak wiadomo, że w przypadku dzieci z ADHD stosowanie się do kilku wskazówek może zapewnić mniejsze nasilenie objawów choroby oraz lepszy rozwój emocjonalny i fizyczny dziecka. W związku z tym należy:

  • nie pić alkoholu, nie palić i nie zażywać lekarstw bez konsultacji z lekarzem w czasie ciąży,
  • dbać o prawidłowy rozwój dziecka i pilnować by nie miało kontraktu z substancjami toksycznymi,
  • rodzice powinni być konsekwentni i razem z nauczycielami, lekarzami i psychologami angażować się w pomoc dziecku,
  • dorośli powinni pilnować, aby dziecko z ADHD wykonywało codzienne czynności oraz chodziło spać o w miarę stałych porach.

Powikłania

W wyniku nadmiernej ruchliwości dzieci bardzo często ulegają wszelkim urazom. Ponadto dzieci z ADHD często chcą zaimponować swoim rówieśnikom i przez swoje brawurowe zachowanie mogą ściągnąć na siebie o wiele większe niebezpieczeństwa niż otarty łokieć czy skaleczenie.

W czasie szkolnym mogą ujawnić się u dziecka dysleksja oraz dysgrafia. Dziecko zazwyczaj zniekształca litery i nie umie ich prawidłowo łączyć. Pismo dziecka z ADHD wygląda jakby było pisane drżącą ręką, jest niewyraźne, a wielkości liter w wyrazie są znacznie zróżnicowane. Dziecko w szkole może osiągać znacznie gorsze wyniki w nauce, co może spowodować, że zakończy ono edukację na wcześniejszym poziomie. Dla dziecka z ADHD charakterystyczne są także często pojawiające się tiki, które mogą być nagłymi, niekontrolowanymi ruchami ciała lub dźwiękami wydawanymi przez dziecko.

Wśród osób dorosłych objawy ADHD stają się zazwyczaj mniej widoczne, ale mogą pojawić się powikłania. Dorośli z ADHD często wdają się w konflikty z prawem i powodują wypadki. Ponadto wykazują skłonność do uzależnień od alkoholu, papierosów oraz narkotyków. Mimo iż chorzy często zakładają rodziny to małżeństwa przez nich zawarte często szybko się rozpadają, często zdarzają się także przypadkowe ciąże.

U osób z ADHD pojawić się mogą również:

  • Depresje – charakteryzują się obniżeniem nastroju, spowolnionym myśleniem i ruchami. Osoba z depresją jest ciągle smutna i apatyczna, wycofuje się z życia społecznego i nie widzi sensu własnego istnienia.
  • Zaburzenia lękowe – są to stany niepokoju niemające ściśle określonej przyczyny.
  • Zaburzenia zachowania – charakterystyczne są dla osób młodych, cechują się wówczas nieprawidłowymi reakcjami w miejscach publicznych. Mogą pojawić się również zachowania opozycyjno-buntownicze, czyli wrogość i nadmierny temperament.
  • Osobowość antyspołeczna – o zjawisku tym można mówić, gdy wymienione wyżej cechy nie mijają po ukończeniu 18 roku życia.
Ocena artykułu
[Łącznie: 0 Średnio: 0]

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: